Автор: Админ

1. Шыққан тегі мықты, текті, асыл тұқымнан. ~ Екі-үш рет алмастырып, орнында қалғанда, мұндай ауыр шаруаға біздің әкей сиякты сүйегі асыл, ат үстінде туып, мұз төсеніп өскен дала перзенттері ғана шыдайтынына көзім жетті. М.Мағ. ~ Сол өзі тоқсанға келіп қалған жоқ па? ─Тоқсанның төртеуінде тұр, – деді Сүйіндік өз қолынан тудырып алғандай, әр сөзін шегелеп. ─Апыр–ай, ә. Сүйегі асыл болғаны – ау? Т.Әбд. ~ Көзі қайтадан тоқалына түсті. «Сүйегі асыл зәді», деп қойды іштей. Болмаса, қырықтан асқан қатын өстіп талшыбықтай бұралып отыра ма, сыры да, сыны да кетпей. Н.Дәу. 2. Жаны сірі, күш-қайраты мол. ~ Бөпке әжем де сүйегі асыл адамның біреуі. Үйдегі әйелге тән жұмыстың бәрін де Зәуре жоқта сол тындырады. Ертеден қара кешке тыным алғанды білмейді. Б.Соқ. ~ Сексеннен асты демесек, задында, қарт ұстаздың сүйегі асыл, денесі тік, жанары отты, жүріс– тұрысы ширақ, жеңіл қозғалады, аяғын қаздаң– қаздаң, жіті басады. З.Қаб.

Салмағы ауыр. ~ Арба құлап қалды. Өзі сүйегі ауыр арба, үсті толған жүк, кәдімгі жар омырылып құлағандайболды. Б.Соқ. ~ Осы дауылдың екпінінен бе, әлде қаптай шауып келгендер сүйрей жөнелді ме, табиғаттың талай дауылына мыңқ етпейтін біздің сүйегі ауыр, кигізі жаңа аппақ үлкен үй төңкеріле кеп құлап, әлде не күшпен ілгері сүйретіліп кете барды… С.Мұқ. Салмақты, мінезі ауыр. ~ Қағылез ғана жігіт еді, арқасына салғанда байқады, ауыр екен, өзі нәзік болғанменсүйегі ауыр адам болады. С.Бақ.

Ашыналық қарым-қатынас. * Кедейлігін, осында келіп байлыққа күп ете түсіп құтырғанын, күні-түні суықжүріс жасап сайқалсуын айтып, асты-үстін түгел қазған Тастанның балағат сөздерін де түгел ести алмады. Құлағы шыңылдап, есі ауа берді. С.Жүн. * Жайшылықта байсалды да сабырлы Нұрбике күйеуінің суық жүрісін сезіп қалғанда өзгеше ойнақы мінезге басатын. Ө.Кәр.~ Егер ол жамандап барса оның аға-бауыры Ханжігітті қойға кірген қотыр ешкідей жалғыздап мүйіздеуі, өйтпегенде… бәлки, әлдеқалай келіннің бір суық жүрісі болып… қой! Құдай басқа жазбасын! Мұндай сұмдықты ойлаудың өзі де күнә ғой. Ғ.Біл. Төтенше жағдаймен атқа қону; суыт жүріс. * — Қап… Сенің бұқ дегеніңе еріп менікі не,- деді Ықсан өзіне-өзіызаланып — Кімдер? Неғылған суық жүрісті жандар. М.Сүн.

Жеңіл жүріске, нәпсіқұмарлыққа бейім мінез хақында. * «Қызға қырық үйден тыйым» деп қазақ салт-дәстүрінде тәрбиелік ұғым, ұстаным бойыншаш суық жүріс, сумаң қылыққа тиым салынады. БАҚ.

Күмәнді іспен айналысатын, қылмысқа бейім адам. * «Ел құлағы — елу» ғой, суық жүрісті адам білінбей не тұрсын? Сұрастырып, қағып, келгенде, осының бәрін қылып жүрген Мұқаш екені кешікпей-ақ ашылды. Ж.Айм. * – Басқасы «үгітшілердің қосымша міндеті» деп аталады. Куәлік – жолхатсыз қонақтарды, көбірек қыдыратын «суық жүрісті» адамдарды байқай жүріп, пайзысоларға ұстасып беру керек. – Тыңшылық деші! Қ.Шабд. ~ Кім де болса пиғылы арам, ниеті бұзық біреу. Әйтпесе, жесір келіншектін үйінен не алады басқа адам. Әлгі суық жүрісті кісі бұған қарсы жүрді. Екеуі бетпе-бет келді. Күренді неге мінесің деп салғаннан соқтығатын шығар деп ойлаған. Беті қалыңдау еді, сонысына баққан ол суық сазарды. Ө.Кәр. * Қызыл келіншектің үйіне Тіндәй өңдес, бірақ, одан үлкендеу бір жігіт лыпылдап келіп кірді, қақпадан кірерде жанжағына қарағыштап қоюынан, оның да суық жүрісті екенін сезгендей болып, үйдің төбесінен түсе жүгірдім… Қ.Шабд.

Күдікті жақ ж.м. ~ Осыдан екі жыл бұрынғы бұл сайланатын жалпы жиналыста арғы беттің Тоғамыс бастаған тобы арқилы сылтау айтып, мынауың басқарма бола алса нетті деп өңештеп–ақ еді. Суық із сол жақтан тартпаса игі… М.Қан.

Жақтырмады, ұнатпаған кейіппен қястана қарады. ~ Хәрами, макруһи былай тұрсын, құдай тағаланың қуатыменен, ижтиһад ақылыңменен тауып, рахатын көрмегіне бола жаратқан, берген ниғметтеріне, онан көрмек хұзурға суық көзбен қарап, ескерусіз тастап кетпек ақылға, әдепке, ынсапқа дұрыс па? Абай. ~ Даңқы жер жарған Құлагерге мінген баланы басқалары да ұнатпай, қасына жуытпай, суық көзбен қарап, шет қақпай еткен сыңайлары білінеді. С.Жүн. ~ Даңқы жер жарған Құлагерге мінген баланы басқалары да ұнатпай, қасына жуытпай, суық көзбен қарап, шет қақпай еткен сыңайлары білінеді. М.Әу. ~ Апам суық көзімен ата қарады. Ағаттау айтып қалғанымды сезіп жерге кіріп кете жаздадым. Б.Тоғ.

Ұнатпай қарап, салқын сыңай таныту туралы. ~ Кәдірқұл мына жағдайдан оңай құтылғанына іштей қуанса да шығып бар жатқанда Тоқаштың суық көзқарасынан шошып қалды. Б.Тоғ. ~ … кентаврдың көзілдірік астынан зәрені ұшырып, мұздай қарып қарайтын суық көзқарасы, үңгір ішіндегі қиямет-қайым, Жамалдың түймеленбей қалған тартпа бауы дейсің бе, бәр- бәрі көз алдымнан кезекпен шапқылап-өтіп, лықсып келген наза тамағыма тас боп тығылды. М.Қаб. ~ Сусылдаған қызылкүрең шашы желп-желп етіп қабағы түксиіп, шүй-лігіп қарағанда сұп-суық көздері адамның өңменінен өтеді. Б.Соқ.

Кежірлі, салқын жүзбен қарап, жаратпай тұрғанын білдірді. ~ Жұрт кеу– кеулеп, қысыр әңгімені қыздыра бастағандай еді, Демежан суық қабақ танытып, туыстарын тыйып тастады. Қ.Жұм. ~ Осы ордадан шығысымен жігіттеріңді ал да, атқа қон! – деп Қалдан қарсы уәжге ыңғай бермес суық қабақ танытты. С.См. ~ Зәуресі жаны ашып жылап тұр, ақ келіншек жанында қарқылдай күліп мазақ етеді, ал өз келіншегі болса, суық қабақ танытып, баласын ертіп, жанынан өтіп барады. Н.Абд.

Салқын ауа тұла бойын мұздатты. * Төсектен аяғын салбыратып еді, жалаңаш балтыры мен санын суық қапты. М.Қаб. * Салқын ызғар қамсауы жоқ, көне шекпеннен лезде өте шықты. Терлеп, жіпсіп келе жатыр еді, тұла бойын суық қармап сірестіре бастады. Қ.Жұм. * Еркектер бір-бір аттарын баптап мініп, көкпар тартады. Сөйтіп, көк жайлауда көсілте шапқан жігіттер қыс бойы аяз қарып, суық қармап қалған денелерінің құрыс-тырысын бір жазып алады… Қ.Жұм. * "Екінші Шаңғарақшы" көшесі мен стансаның арасы — алыстың алысы. Жүре бересің, жүре бересің, жете алмайсың. Тәтті тәніңді мынау қара суық қарып барады. Қойны-қонышың толған ұры жел. Ә.Тар.