ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қысылтаяң, қиын шақ. * Қал!» деуге Түгелдің аузы бармады. Түймені артына мінгестіріп алды. Әуелгі ойынан мұрсатта айнып шыға келді.«Апамның өз қолымен мойныма артқан аманат жанын тар жерде тастап кеткенім жарамас. Не көрсек те бірге көрерміз. Ү.Жәл. ~ Шерубайды алдымен таныған Бескемпір: — Ассалаумағалайкум! — деп атасы қажыдан келгендей қуана тұрды. — Әлей болсын, ақсақал! — Беу шіркін, Бескемпірмісің?! — деді шал. — Қуға қу намаз шамда жолығасады деп, тағы да тар жерде тоқайластық па?!. Қ.Ысқ.

Күмән жоқ, дәл солай. * Қазақ өзі қойын жайып, жылқысын суара алмай ма? Олардың біздің мойнымызға мініп алып, Кейқуатша кердеңдейтіні несі? Құдайға күпір болсам да, мен көріп жүрген хан – қарақшы. Сұпы молда – алдаушы, тап солай”. М.Әбдіх. * Тамаша жер ғой, солай ма? – Тап солай, – дейді Гете де, Жұмақ та бұған жете ме? Шамалы күннің ішіндеақ. Болып та кеттім етене. А.Асылб. * Бұдан былай сенің есімің Зарлықыз, ал ана күндесіңдікі Үндемескүл болады, жарай ма?! — Зарлықыз… Үндемескүл… — Иә, тап солай! Д.Рам.

Қиын-қыстау жағдайда көмек берді. ~ Мәмбет не болғанын білмей кетті. Тайғақ жолда таянып, тар жерде қол ұшын беріп, жарыққа қарай сүйреп келе жатқан Орловтан ажырау оған ауыр болды. І.Жанс. ~ Дәрігер қайда да болса дәрігер боп қалады. Тар жерде бір адамға қол ұшын берді. Қ.Түм. ~ Ұрқияның дауына ел билері шақырса да бармай, не ақтайтынын, не қаралайтынын білдірмей, жонын сыртқа салып қалас қалған Науан тар жерде қол ұшын бермегеніне сері алдында өзін айыпты санап жүретін. С.Жүн.

Күн шақырайған, жап-жарық кезде. * Тапа тал түсте, айдың күні аманшылықта, туды-бітті көлеңкесін де көрмеген бір әйел бұған қап-қара жала жауып әрі масқара етіп сөгіп отырса, қайтып ыршынбасын. О.Сәрс. * Әлдекімнің етсіз, епшіл саусақтары сырт қалтамды еркін тіміскілегендей болды. Жүрегім мұздап кетті. Тапа тал түсте қалтаға түскен арсыз бейбақтың бетіне түкірейін десем, бұрыла алмаймын. Т.Берд.

Қиын жағдайда қол ұшын бермеді. ~ Аю құлағыма ақыл сыбырлады, екінші рет тар жерде жолдасың тастап қашатын достармен жолдас болма деді, — депті. Ә.Ысқ. ~ Әуелгі ойынан мұрсатта айнып шыға келді.«Апамның өз қолымен мойныма артқан аманат жанын тар жерде тастап кеткенім жарамас. Не көрсек те бірге көрерміз. Ү.Жәл.

Бойы төмен. * Жұмакүл солдаттармен ілесе тысқа шықты. Тапал бойлы солдат Боқбасардың артына түсіпті. Б.Майл. ~ Алдыңғы лектің ортасынан тапал бойлы, жылмағай көсе кісі шыға келді. С.Ом. ~ Тапал бойлы, тығыршықтай төртпақ Қантай танауын бір пыс еткізіп, Саттар мен Бертайды ала көзімен ата қарады. Аспанқожа жанарына ілікпей қалды. Қ.Түм.

Ыңғайсыз жерде кескілесті, күш сынасты. ~ Ассалаумағалайкум! — деп атасы қажыдан келгендей қуана тұрды. — Әлей бол сын, ақсақал! — Беу шіркін, Бескемпірмісің?! — деді шал. — Қуға қу намаз шамда жолығасады деп, тағы да тар жерде тоқайластық па?!. Қ.Ысқ. ~ Бұл рет Дарабоздың кеші қанат–құйрықсыз болмас. Тар жерде таяқ сілтесіп, өріс–қоныс үшін ағайынмен ащы болғанша, жаумен жағаласып өлген мың артық емес пе?! Қ.Жұм.

Бар қаражаты; жиған-тергені. ~ Енді түтқын ертеден қара кешке шейін салпақтап байға мал бағады я жер жыртады. Тұтқын міне, енді құл болды. Тапқан таянғаны қожанікі. Тек жұмыс қылу, бейнет шегу құлдың сыбағасына тиді. А.Байт. * Тапқан-таянғаны қаладан тәп-тәуір пәтер жалдауға да, атасы мен әжесіне жәрдемдесуге де жететін. Т.Әсемқ. ~ Балашағасын ірке тұрғанда, дардайларына дейін құйрықтары жылтырап, қара ала, торы ала болып жүргені. ал тапқан таянғанын, мал сатып ақшасын, шып- шырғасын шығармай кассаға сала берер… сала берер… О.Бөк.

Ұрымтал тұсын аңдып, тосып алды. ~ …бір шаруасы бітсе, бір шаруасы бітпей, ертелі-кеш етегі жалпылдап, алақанын жайып тіленетін де жүретін завод директорының тар жерден тосқанын қараш; күндіз-түн мігерсіз сарт-сұртты салатын да жататын заводтың теміртерсегінен тиын тауып көзі шыққан шаруашыл неме ғылыми жұмыстың бағасы бақырмен өлшенбесін қайдан білсін. Ә.Нұрп.

Тапқан-таянғаны күн көрісіне жетті. * Оның бар тілегі: мынау қоңыр төбел тірлігінің бұзылмауы, аспанын бұлт торламауы, бейбіт болуы, тапқаны жұтқанына жетуі, ешкімге көз алартпай, ешкімнің көз алартқанын да көрмей екі ұлын екі үй ғып шығарып, жарық дүниенің маңдайға жазған ырыс- несібесін теріп жеу еді. С.См.