ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бір жолды таңдап, бірікті, мүдделес болды. ~ Адамды туыстыратын тұрмыс-ау. Мына жұмысшыларшартараптан қосылған енбек адамдары. Бір туысқан адамдай, бір қазаннан ас ішіп, бір ұядан қаржы ұстап, барлық тағдырларын қосқан. С.Бег. Жұптасты, отау құрды. ~ Бір қызық жай: екеуі оңаша сөйлесіп, сырласып, тағдырларын қосуға келіскенкүннен бастап, бір– біріне жолауға жүрексінетін әдет тапты. Ә.Тар.

Сабыр сақтады, байыз тапты. ~ Бекболат бір кіреді, бір шығады, тағат ете алмайды. Жылтырға әлденеше жолықты — хабар жоқ. Бірер қабат сұрады. Сұрай беруге де ұялады. Ж.Айм. ~ Осында "богу" деген сөзді қазақ көп қолданатын "құдай", "тәңір", "жасаған" немесе "алла" деген ұғымдармен айтса да болатындай. Бірақ Лермонтов "Пустыня внемлет богу" деген сөйлемінде сахараны мінәжат, тағат етіп тұрған күйде алған. Абай сол сезімді "мүлгіп" деген қазақ сөзімен тамаша тауып аударған. М.Әу.~ Жыл бойы қолы қышып, зорға тағат етіп келген қалың әскер бұдан арғыға шыдай алмай, қамалға лап қойды. Ә.Кек. ~ Өзге біреу алдына түсіп кетсе одан озғанша тағат етпейді. Т.Ахт. ~ Тағат етіп тұруға дәрмен қайда, Аттың, басын сол жаққа бұрды баба. М.Мақ.

Басына түскен қиямет-қиындық; қайғы-қасырет, ауыртпалық. * Тұтас тірлігінде сол арманның елесін малданып, тағдырдың тәлкегіне айналған жайы бар … Ғ.Біл. * Ұят-ай, бұл қазір іргетасын өз қолымен қаласқан, жиырма жыл бойы басынан кұс ұшырмай жырға қосқан Кеңес өкіметінің түрмесінде жатыр! Бұл не? Тағдыр тәлкегі ме, әлде асатынан келген зауал ма? Қ.Жұм. * Әлгіні айтқан шал тағдыр тәлкегіне ұшыраған Асқардың талансыздығын, иә Бәйтеннің қатыгездігін, болмаса дүниенің жалпы алдамшылығын айтқысы келді ме, ол арасы белгісіз болып қалды. Т.Әбдік. ~ Дүрбіттер мен байыттардың ортасына келген қотындар тағдырдың тәлкегіне тап болған дәл міне осындай қауым еді. Ш.Рах.

Шыдамсыздану, дегбірі кету туралы. ~ Оның үшін ғұламалар иман екеу емес, біреу, бірақ ізгі тағатпенен нұрланады, тағат жоқ болса, күңгірттенеді, бәлки, сөну хаупі де бар деген. Абай. ~ Тұз десе түйеде тағат жоқ, Төркін десе қызда тағат жоқ. Мәтел. ~ Екі аптадан артық бөгелмеуге тырысып бағармын. Менде де тағат жоқ. Бірақ, ақсақалдың алдынан өтіп, ақ батасын алып қайтуым керек. Мақпалға айтарсың… З.Шүк. ~ Бірақ мұның бәрін бала көзіне аса іле қоймады. Оның есіл-дерті тезірек аралдарға жету еді. Нағыз аң аулау сәті соққанша балада тағат жоқ. Ш.Айт. ~ Жапанда жалғыз жортқан қашқында тағат бар ма, ол да құр бір түндік ес қана, қоналқылық суыт жүрісі үй ішіне әбігер, әкеге күйзелістен басқа дәнеме әкелген емес міндетсіп келіп, тонап аттанатын. Қ.Ысқ.

Жазмыштың басқа салғаны. ~ "Қилы-қилы заман болып, қарағай басын шортан шалғанда", "ұлы, қызы орысқа бодан болғанда, қайран ел есіл жүріп не болады", "не болады" деген ауыр сұрақ, ащы жұмбақ сол заманның барлық жақсысына тағдыр түйініндей кеселді түйін болған. Қалың қазақтың ішінен: "Не болады?" деген сұрақты ең алдымен өзіне қойған Асан. М.Әу.

Байыз таппады, тынышсызданып, мазаң болды. ~ Сонда да сақтықта қорлық жоқ. Күткен жауы кешіккен сайын Толыбайдан тағат кетті. Бір жағынан Бекарыстан, Жанқожаны қайта-қайта сұрайды. З.Шүк. ~ Қоштасар сәт таяған сайын Сәбирадан тағат кетті. Аяныш пен қимастық көңілін қатар билеп, екі балаға жаутаң-жаутаң қарағыштай береді. Т.Сәу. ~ Олардың ішінен бізді ешбір жау ала алмайды», – деген көңілінде құранның сөзіндей болып жатталып қалды. Осы байламға келгелі Дәуітбайдан тағат кетті. Т.Әбд.

Кездесті, бас қосты, өмірлерін бір арнаға салды. ~ Елеусіз Лизаның жай-жапсарын ұзақ әңгімелеп отырды. Қараш екеуінің тағдыр түйістіретін кезеңі жетсе де, екі жарты, бір бүтін бола алмай жүргеніне түсінбейтінін айтқан. Т.Әл. ~ Біздерді тағдыр түйістірді. Бір шаңырақтың астында бірге түтін түтетіп жатқаннан кейін бізге қазақ пен қазақтың да, қазақ пен басқа отан- дасымыз арасындағы достық та өте қажет. Н.Дом. ~ Кейін Зәкеңмен тағдыр тағы да бір түйістірді. Әкемізді Жаңаарқаның Ленин колхозына басқармалыққа тағайындап, ауылда орыс мектебі болмағандықтан, мені 5 класта Зәкеңдікіне жатқызып оқытты. Б.Исм.

Сабырсызданды, дегбірі қашты. ~ Ол кейінгі қатарда еді. Орын ауыстырдық. Сондай құмартыппын, ол қараса менде тағат қалмайды. ондай құмартып отырған көңілді антыракты кезінде үш-төрт шәкірт бұзды. Ж.Айм. ~ Жеп-жеңіл ұшушы едім, тағат қалмай, Асығып, тынбаушы едім тағы аттанбай. Жайылып кетуші едім кең ауаға. Ғ.Қайырб.

* ХХ ғасырдың алғашқы жартысын еске түсіріңіз. Ақгвардияшыл қозғалыс сәтсіз¬дікке ұшырады, күйреді. Шетелдегі орыс эмиграциясы өз тағдырына мойынұсұнды. Т.Әсемқ. ~ Тағдырға мойьш ұсынбай, қайта оған қарсы күресу керек. Адам тағдырды жеңуге тиісті. Ә.Сәрс.

Төзімі қалмады. ~ Сөкпеңізші, өтінем, Ағат бассам, Мына тұста ой қажып, Тағат қашқан. Бір күн дауыл көңілім, Бір күн жалын, Өзімді де ұға алмай жүрмін, жаным!.. Қ.Әлімқ.