Қара жұмысқа салынған д.м. ~ «Нартәуекел» деп жастар газетінің ең кішкентай қызметі — тілші портфелін салақтатып, өмір өлкесінің етекте жүрген можантомпай, өлермен, сирағы сықырлаған момындардың тобына қосылды да кетті. Д.Дос.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
СИДАҢ СИРАҚ
Сыриған, сырықтай ұзын сирақ. ~ Жанай өткен жапырақты жеріктей жалап жатыр шап беріп. Көрмегенсіп көкке мойнын созады сидаң сирақ, теңбіл терек-сақ керік. Г.Әб.
СИРАҒЫ ШЫҚҚАН
Жарлы-жақыбай, кедей. ~ Әлеумет құрылысы – кедей мен бай екі тап, көптен екеуі таласуда, арбасуда, бейнетсіз дүниенің рахатында жүзіп жүрген ірі байлар да, күні–түні еңбек қылып, тамағын жарата алмай жүрген сирағы шыққан сида кедей де Еуропадан табылады. А.Байт. ~ “Шіркін, осындай орамал тартып, осындай көйлек кисем, ә”, – деп ойлаушы едім сонда. – Рас, Толғанай. Сен онда сирағы шыққан жатақтың қызы едің. Ш.Айт.
СӘУЛЕЛІ КЕЗ (КҮН, ШАҚ)
Шуақты, нұрлы уақыт, бақыт пен қуанышқа толы күндер. ~ Тоқтап жүрек, жұмылып көз, Қашар қаны жанардың. Болып ұмыт сәулелі кез, Қараңғыда қалармын. Тамып көздің ыстық жасы, Жазықсыз гүл жұлынар. Т.Әл. ~ Сол сәт өткен күннің екінші бір елесіне ере берді ол. Сәуірдің сәулелі күндерінің бірі еді. С.Дос. ~ Ашық- жарқын, көңілді күндерді жақын достарымен бірге өткізді. Сол сәулелі шақтар оның қалғи бастаған қанатты қиялын шайқап, арманшыл асқақ көңілін көкке шарықтатып жіберді. Ү.Жәл.
СӘУЛЕЛІ СӘТ (САҒАТ)
Ұмытылмастай жарқын мезет. ~ Жан-жүрегімде мәңгі сақтап, ұмытпау үшін емес пе?!. Әлде, сол сәулелі сәттерді ғұмыр бойы сағынып өтсін дедің бе?!. Д.Рам. ~ Оңаша жолығысқан сәулелі сәттерде азып, жүдеп кеткен Қайыбының кейпіне қарап, Ақбөбектің көзіне жас үйірілетін. Ү.Жәл. ~ Сонау қиырдан күн көрінген сол бір сәулелі сәтте бала Орган қарттың көңілді отырғанын байқап: — Ата! Қатты шөлдеп кеттім! — деп қысылмай күле сөйлеп, әкесіне де жалтақтап қарап қойды. Ш.Айт. ~ Жо– жоқ, оның да ашық, сәулелі сағаттары есінде… Сонау көктемде әкесімен бірге қорықшы Дәулет үйінде демалған күндері ше?! М.Сүн.
СӘУЛЕЛІ ҮМІТ
Тәтті қиял, арманға толы дәме. ~ Алдағыны Алла біледі ғой, әйтсе де көрер жарығымыз жаман болмас дейтін сәулелі үміт жүректеріне шуақ жүгірте ме, Тастыбаймен жылы- жылы амандасқандардың күнге, шаң- тозаңға тотыққан жүздерінде адам айтып жетізе алмас ерекше қуаныш белгісі бар. Қ.Жиен. ~ Пай-пай, тәтті қиялға берілгенде Қосымхан таң атқанша көз ілмейтін. Енді міне, Аманбаевтың жүрегіне жол тапқаннан бері сол сәулелі үміттің ауылы жақындап қалғандай. Т.Сәу. ~ Сүлдерімді сүйретіп сыртқа шықтым. Сәулелі үміт, арман, сенімнің бәрі Мәкеңнің күңгірт бөлмесінде қалып қойғандай. Көкірегім тоналған үйдей үңірейіп бос тұр. Т.Сәу.
СӘУЛЕСІ ӨШТІ
Қараңғылық орнады. ~ Қыздың қиылған қасындай иілген имек Ай бұлт қойнына тағы да сүңги бастаған.Өлеусіреп сәулесі өшіп бара жатты. Т.Рыск. Ізі өшті, сөнді. ~ Үнінде немкеттілік, тіпті, жымысқы кекесін де бар сияқты көрінді. Қабағы томпақтаудөңгелекше жанары қысқа сәтке зілді ызғармен жалт етіп, ізінше сәулесі өшті. Ж.Шағ. ~ Жүректе сезімнің сәулесі өшпеді, Сен жүрсің елестей, Ұмыта алмасам кеш мені, Менімен егеспей. Қаңтарда жаурадым, қалтырап, Сезімді жүректе жылыттым.. М.Сүй.
СӘТІ ТҮСТІ (КЕЛДІ)
Орайы келді, жол болды. ~ Бұл ауылға келіп көруге сылтау таба алмай жүруші ем. Бүгін сәті түскен сияқты. Тек енді сен ағаңа қол ұшын бер. С.Жүн. ~ Енді біз дос болайық қияметтік, Өзіңді кездесер деп үміт еттік. Тап бүгін сәті түсіп жолықтық біз, Мақсатқа ойлап жүрген ақыр жеттік. Н.Әбут. ~ Атқарушы шалға. ілесіп бара жатып Санат біздерге қарап қалтасын ұстап, жымыңдап көзін қысып қойды. Онысы, сәті түссе бүгін де бауырсақты толтырып әкелем ғой дегені еді. Ө.Кәр. ~ Сол күні суда атып келе жатқанда, "Біткен сағатым осы" деп ойлаған. Бірақ өлімнің құшағында болса да, сәті келіп қана аман қалды. М.Әу.
СӘУЛЕСІН ҚҰЙДЫ
Нұрын төкті, жарық сыйлады. ~ Әлемге сәулесін құйып тұрған сұлулық падишасы Хансұлудың ай дидары! Тоймай қарайды Едіге, аспандағы сол дидарға. С.Ел. ~ Аспандағы ай сәулесі жер бетіне сүт сәулесін құйып тұр. Үйден шыққан Шөке іш құсталығын жалын атқан күрсінумен ортайтпақ. Б.Жұм.
СӘТІМЕН КЕЛДІ
Уақытында, орайымен болған уақиға туралы. ~ Қой, ауыз ауыртпайық. Аман болсақ әуселесін әлі-ақ көресің. Сәтімен келген жем де дәтке қуат. Жүр, мал келмей тұрғанда қораға тасып, жайғап алайық. М.Қаб. ~ Сәтімен келген қонақ екен. Біраз ойын-сауық жасап, қона жатқызып жібергенің мақұл!— деп, шайдан соң тысқа шыққан Мұсабайға ақыл салған. М.Әу.
