ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Не нәрсенің бәрін ақшаға сатып алуға, сатуға болады деп санап, рухани дүниелерді де саудаға салды. ~ Осыған орай өзгелердің де өнерді қалжаға, ғылымды саудаға айналдырмай, өз ісінің қат–қабат математикасының сыр–құпиясына жетік, жүйрік сандақ болғанын қалар едім. Қ.Мұх./Ш.Айт.

Жап-жақын, иек астында. * Кең жазық у-шу: отамалыдан ада-күде құтылып, маңдайынан күн өткен қой қырғын мас. Қол созсаң көш жердегі таудың сәулеге шомған айғыз-айғыз жүлгелері мен қырғыз қалпақ, шоқыларына, істік қарағайларына саусақ ұшы тиердей. М.Қаб.

Сауда-саттықпен айналысуға икемі, орайы жоқ. ~ Өкініш мол, кейіс аз, тек тентіреп кетпесе де, дәл өздеріндей дәрменсіз, яғни ұрлық, зорлық жасай алмайтын, алдауға, саудаға қыры жоқ, бар байлығы жоғарғы білім, арнайы мамандықпен шектелетін күйеулерімен бірге, жас балаларын қолтығына қысып жүріп, әйтіп-бүйтіп құбатөбел тіршілік жасап жатқан қыздарыма ғана жаным ашиды. М.Мағ. ~ Демежанның да жай мал иесі ретінде төбе көрсеткені болмаса, саудаға қыры жоқ. Базардың бірде олай, бірде бұлай құбылып тұратын өз заңы бар, оған не айла жасарсың. Қ.Жұм.

Түк істемеді. ~ Осы қиырдағы Нұрбек бай, басқа да ауқаттылар аздаған ірі қараны, қой-ешкіні жасырып, нәпақа етуге жарарлық талшық жағын қамдаса, Дөнен бай ол жөнінде саусақ ұшын қимылдатпай түгін сыртына теуіп міз бақпастан отырған орнында шөкті. Ұ.Досп.

Әлдебір құндылықты сауда-саттық нысанына айналдырып, пайда көруге тырысты. ~ Арын ақшаға айырбастау, тіпті тәнін де саудаға салу, ту-ту арғы, жабайы заманның жалаңаш, салдақы салтын жаңалық деп ұсыну, мұрат-мақсатсыз, селқос өмір кешу — осы сияқты толып жатқан тозғын әрекеттерді де «экспортқа» айналдырып, солардың жәрмеңкесін ашқысы келетіндер әлі бар-ау әлемде. Х.Ерғ. ~ Осы кісілер қандай екі жүзді. Сәудегер сияқты сезіміне дейін бұлдап саудаға сап жүреді. Әйтпесе көзден тайған кісінің кеңілден де кетіп ұмыт болатыны несі? Ә.Нұрп. ~ Адал махаббат екеумізге ортақ емес пе?! Ендеше оны өтпейтін тауардай неге саудаға саламыз, неге қақпақылдаймыз?! Қ.Жиен. ~ Өмір сүруге ыңғайлы ең, дүние түлкіні тазы болып қалай шалғаныңды талай көрдік. Бірақ пайғамбар жасына келгенде ұжданыңды саудаға салар деп ойламап едім. Т.Әбд.

Саны аз. ~ Тек оқ жағы тапшы. "Тартып аламыз, – деді Қорабай. – Әзірге үш оқ берсең жетеді". Төртеу бердім. Өзімде қалғаны саусақпен санарлық. Көзге жас алмасақ та, құшақтасып айрылыстық. М.Мағ. ~ Жұрттың бәрін түгел оят. Терезелерін қақ. Өзі қаншаумыз. Сегіз үй ғой, саусақпен санарлық… Бәрін аяғынан тік тұрғыз. Қазанғаптай арысымыз қайтқанда ешкім де бүгін ұйықтамауға тиіс. Бәрін түгел тұрғыз. Ш.Айт. ~ Председатель, обалына не керек, жібі түзу адам, – деді әр нәрседен топшылап тон пішуге құмарлығы бар Төлебай табанда қорытынды шығарып. – Бірақ, құрығанда, мұндайлар саусақпен санарлық. О.Сәрс.

Пайда көру, ақша табу көзіне, бас пайданың қамына айналды. ~ Бүгін Ұрқиядай бір жастың тағдыры өлімненде жаман қорлықпен саудаға түсіп жатыр. С.Жүн. ~ Бекет тұңғыш рет мәкүрік жұтқандай ішкен — жегенінен жеркеніп, лесхоз директорын ит етінен жек көріп қалып еді. Бақалшының пұлындай барықсыз саудаға түсем деп ойлап па. Қ.Ысқ. ~ Бірақ жіті қараған адам осынау келісті келбет пен оның ішкі жан дүниесінің арасында жер мен көктей айырма барын, ол үшін бәрі де бас пайданың қамына, тіпті сыртқы көркі де сол үшін саудаға түсетін бұйым секілді сезбей қалмас еді. Т.Әбд. Сауда-саттық бұйымы ретінде сатып алушыларға ұсынылды. ~ … қора -қопсы, үй-жайдың бәрі саудағатүсіп, тып-типыл йен жағада жарбиып Жөгердің жалғыз баспанасы ғана қалды. Қ.Ысқ. ~ Ғасыр бойы байлар арасында саудаға түсіп келген Қарағанды—Спасск—Нілді жеріне европалық бір мемлекет сыйып кетер еді. Ғ.Мұст.

Әп-әдемі, көздің жауын алғандай. * Ол тораңғыл деген ағаш болады. Саусақтың саласындай мүсін боп өседі. Тораңғыл тым жиі егілсе, ұзарып, бойлап, жапырағы селдіреп, сидалана береді. Ж.Айм.~ Бір палатада саусақтың саласындай тізілген төрт төсек қатар тұр. Сағат оннан соң шам өшіріліп, дүниенің төрт бұрышында тыныштық орнайды. З.Төл.

Сауда-саттықпен айналысу қолынан келмейді. ~ Әуелі өз қатары қолқалаған: «Гүлмираға хат жазып бер. Өлеңмен». Ақын атаулы саудаға шорқақ – қиылған досты көп қинамай жазады. Тегін. Рахметін алады. Ертеңіне келесі ғашық. С.Сағ.

Ойын-тойдың соңына түсті, көңіл көтеріп, қызық көруді мақсат тұтты. ~ Егер Сүлейменмен жұрт жаңғыртып құда түссе, одан артық тілек бар ма. Мал қумай, ән-күй, сауық-сайран қуып желігіп жүрген Ақанның аяғы шідерленіп, шаруаға бетбұрар ма еді. С.Жүн.