Автор: Админ

Сөзуарлық, ділмарлық хақында. ~ Бұлар керек адамды қырмақ үшін, Өзі билеп, салтанат құрмақ үшін. Отсыз, күшсіз, сүйексіз қызыл тіл бар, Оларға ел қырғызбай тұрмақ үшін. Шәк. ~ — Ой, пәлі, айналайын Сұлтанбекжан, көп жаса, өмірлі бол! Жалғанда жағың түспесін! Сүйексіз қызыл тілін-ай! — деген сөздерін де нақ осы атты, оның шабысын баяндаған жерлеріне келгенде ғана қыстырып қоятын. С.Бақб.

Ауыр тиді, жанын жаралады. ~ Таяқ еттен ғана өтсе, сөз сүйектен өтетінін жақсы біледі иттің баласы. Қ.Жұм. ~ Ұлтымызда сөз киесі айрықша. Бір ауыз сөзбен тағдыр шешілген, бір ауыз сөзбен соғыс тоқтаған. "Сөз сүйектен өтеді". Ж.Аяз.

Қыз алысып, қыз берісті, жекжат, іліктес қарым-қатынасқа көшті. * – Естіген боларсың, – менің Байділда деген інімнің қатыны қайтыс болғанын. Сол ініме сенің қызың Тотыға құда түсуге келдім. Сүйектес болайық, – деп Саурық күлміңдеп, сынағандай сынат білдірді. Ә.Шәр. ~ Есектің — егізі, Сиырдың — сыңары. Сендеймен мен, сірә, Сүйектес болмаспын. Көрші емес, қоңсы да Қонбаспын — Мен қаштым! Св.Нұр.

Мүрдені аманаттап жасырып кетіп, кез келген қолайлы уақытта алып, қалаған орынға жеткізіп жерлеу. ~ Талай асыл адамдар төмпешікке айналып құлпытассыз әр жерде шашырап қала берген емес пе осында жерлесек қайтер еді дей келіп, біздің қазақта «сүйекті сүйекке қосу» дейтін де ғұрып, мүрдені аманаттап жасырып кетіп, кез келген қолайлы уақытта алып, қалаған орынға жеткізіп жерлейтін салт та бар деп ақылдаса келіп ақыры аманаттап қоюға келісті. Ш.Рах.

Қорлады, намысқа тиді. ~ Өткен жолы өзіңді дұрыс ұстағанда, бүйтіп тізеге салмас еді. Өзі солқылдап тұрған ағашты сүйкеніп құлаттың. «Жігітің анау ма, өз басын жөндеп алып жүре алмайтын дәлдүш. Өйтіп сүйекті сындырма!» деді. Т.Сәу.

Сүйел шықты. * Оның оң жағындағы шүңірек көз қара:– Атқа шауып көрмеген ноқайдың тізесіне сүйел байланған ғой, – деп кеңкілдеп алды. Т.Әл.

Бармақ пен ортан қолдың арасындай қашықтық. ~ Міне, сынған бұтағы кеудесіне қадалғалы тұрған жуан еменге тұп–тура таяп қалды. Бірақ бұтаққа сүйем қарыс жетпей кілт бұрылып кетті. І.Ес. ~ Сүйем қарыс көк өскін көктемде осындай еді, әлі сол баяғы тарбиған қалпы… Ә.Асқ.

Қолдау көрсетті, қолын созды. ~ Сен емес пе ең отыз ұлдың ортасындағы жалғыз Зәурешінен айрылған кәрі әкеге, сүйген жарынан айрылған сұлу қызға, құстай жүйрік тұлпарынан айрылған сері жігітке киын сағаттарында демеу берген! Сүйеніш берген! І.Ес.

Демеу болды, қолдау көрсетті. ~ «Халық пен халық тату болса, ақ патша не істейді? Ал Қытай, Қоқан, Хиуа, Бұхардан қорлық көріп басы қосылмай жүрген қалың қазаққа түбі тағдыры да, қайғы, қуанышы да бір, сүйеніш болар ел керек. І.Ес. ~ Сүйеніш болып әр үміт, Созғанда қолды қияға. Ауыр күн артта қалды ұмыт, Тұншықтырған ұяда. С.Бег.

Қалай, кімге тиісерін білмеді. * Екеуміз тәуір жолдаспыз. Ауылдағы осы күні сүйкенерге қара таппай жүрген басы бос қыз — келіншектерге, кейде бірлесіп қырындайтын да кездеріміз болады. Б.Соқп. * Тек, Құрдас, өзіңнен өтінерім – істің оңтайы келіп, сәті түскендей болса, әйтеуір «аюды сол атып еді» деген сынық сөзді аузыңнан шығара көрме. Сүйкенерге қара таба алмай жүрген жұртты білесің ғой. К.Сег.