Автор: Админ

~ Тынысы кеңейіп, кеудесіндегі сырыл басылғанша солай етті де, солығы басылып, демалысы қалыпқа түсе бастағанда барып сол тасаға отырып біраз демалып алуды ұйғарды. Е.Әл.

Көз жасын тыйып, өксігін басты. * Аруана жағадағы шоқ талдың түбіне жетіп, солығын басты. С.Дос. * Бірталай уақыт өткенде барып, Айкүміс солығын басып, баланы жүрегіне қысқан күйде, орындыққа отыра кетті де … Ғ.Слан. * – Апам, жаман, – дейді оның жанында әлі де іштей солығын баса алмай отырған қара бала. Д.Әш. * Көрпесін атасы жапты. Жылағанын қойғанмен, бала көпке дейін солығын баса алмады. Т.Нұрм. * Жалпақ жазиралы даланы еркін кезген қиялшыл бозбаланың кеудесі де солығы басылып, қайыра ұйқыға кеткен жанартаудай болады. С.Сағ.

Шыққан тегі асыл д.м. ~ Ата тегі мұндағы — Орта жүздің ұлығы; Ана тегі ондағы — Өзен судың тұнығы. Екі асылдан қосылған Сом алтынның сынығы. Абай. ~ Сен сүйегі асыл тұқымның, туған жерін таппай тынбайтын тұлпардың тұяғысың. Сондай бір сом алтынның сынығы бола тұра, бұл қай тұралауың. Жағаласқан жауыңа көз жасыңды көрсеткенше көрге кір. Сүйекке таңба салма. С.Дос. ~ … түкті кеудесіне әйел суретінен жасалған алтын салпыншақ таққан, машина кілттерін салатын шығыршығының өзі Бостандық статуясының сымбатынан сылып жасалғандай – ол да сом алтынның сынығы. К.Мыр.

Қайраты мол, күшті, мығым. * Аты кержақ демесең, обалы кәне, шаруаның адамы. Анау аюдай дене, сом білек, күсті алақан тек еңбек үшін жаралған. Қ.Ысқ. ~ Сол бір сом білектер баяғы бесжылдықтар тұсындағыдай, жеңістердің соңғы жеті жылдығын да күн астына күмбез етіп көтерді. Х.Ерғ. ~ Бұл келгенде Төбелес ауылының соқталдай, сом білек жігіттері жұмысты еңсеріп, балшық толы қалыптарды тізілтіп тастапты. А.Жақс. ~ Сом білек, сұм айлаға қарсы қылар дәрмені сарқылып, мысы құрыды. Иліктіріп, мәжбүрлеп әкетіп барады. Н.Сам. ~ Бас пайдасы кірмейтін түсіне де, Ұлымын Амангелді сарбазының. Әбдірахман — сарбаз әкем сом білекті, Сардарға еріп соғыста ерлік етті. Көтеріліске қатысқан бастан-аяқ, Кісі еді батыл, қайсар, ер жүректі! Ж.Сом. ~ Не бір апай төс сом білек тақымкештердің қолын қарыстырып, қарсыласының атын шөкелеткені аздай-ақ, енді бұған Бейіс жар- масқан. Ө.Кәр.

Соңғы ұрпақ, мұрагер. ~ Бай да шықты, би де шықты, батыр мен бағлан, керек десеңіз, ақын, әнші, күйшіге дейін. Мен, елеусіз емес, белгісіз емес, танымал тарихшы Мұрат Бейсенұлы екеуіміз — сол тұқымнан қалған соңғы тұяқпыз. М.Мағ. ~ ХІХ ғасырда Қазақстанды отарлаған орыс әкімшіліктері органдарында қызмет етіп, көнекөз билер қауымының соңғы тұяқтарын көріп-білген орыс шенеуніктерінің мынадай сөздері сақталған. С.Зим.

Өлер алдындағы ақтық қаракет, жан-дәрмен қарсылық. ~ Жә, Қайсардікі суға кеткен тал қармайдының кебі дейік. Қажыған, қалжыраған кәрі кеуденің соңғы тұяқ серпісі — жігіттіктің тәтті дәмін татып қалу арманының қаракеті. М.Сүн. ~ — Енді не істейді? Аяз мүйізді қысса, мүйіз тұқылды қысады. Өкімет шетелге төлеп жатқан айып ақшаның есесін қарауындағы халықтан қайырмағанда кімнен алады? Мұны жан тапсыру алдындағы соңғы тұяқ серпу, ышқыну деп ұғынуымыз керек. Қ.Жұм. ~ Көшпенділердің ен соңғы тұяқ серпуі Алтын Орда мен Жоңғар мемлекеті болды да, сонымен тынды… Қ.Жұм.

Елдің өсегіне қалған адам туралы. ~ Былайғы халық сол күні оның қайда кеткенін де білмеді. Можантопайлар «е, тағы да қиял соңына еріп, кеткен шығар қаңғырып» деп, мысқылдай, мазақтай, соңына сөз ілестірді. Ж.Жұм. ~ — Әй, осы сен шын айтып тұрмысың? — деп апам бетіме үңіле қарады да, ізінше шошына ыршып түсті. — Тантыма!.. Не деп сандалып тұрсың. Қыз жетпей күнің осыған қалса да аулақ жүр! Жеңіл мінезділігінен артына сөз ерген, күйеуден шыққанды алдырмаймын! Естимісің, алдырмаймын!.. — Апамның даусы ащы шықты. М.Сүн.

Қыр соңынан қалмай қудалады, басқан ізін аңдыды, қара тырнағына шейін тергеді. ~ Үстінде аю терісінен жасалған кеудешесі бар. Тани кетті. Мынау, апырау, өзі ғой. Баяғыда соңына шырақ алып түскен дұшпандарынан жасырынып, тау ішінде Касар мергенге еріп қашып-пысып жүргенде тап осындай еді ғой. О.Бөк. ~ Бір жағынан Әбілқайыр тұқымы, бір жағынан орыс әкімшілігі, — соңына шырақ алып түскен батыр Хиуаға сырғиды екен. Есіл ер жат жерде қайғылы қазаға ұшырайды. Соны есіткенде, Жанқожа бармағын тістеді… З.Шүк.. ~ Жақыбай үнсіз құптап, бас изеді. − Жат, ұйықта құлыным! Мен де ұйықтайын. Ертеңнен бастап Нұртайдың ізіне шырақ алып түсермін… С.Ом. ~ Жәніке-Сарыға қараған туыстарын Сегіз де жақтырмайды. Тоқалдан тарағандарды құл орнына жұмсайтынымен тұрмай, соңғы жылдары Сегіздің ізіне шырақ алып түскен. Мақпалға да таңбаған атақтары жоқ. "Ат көті күң" атап қойыпты. З.Шүк. ~ Аяғанда мұқым еңбегім зая кетіп, қудаландым. Қорғатқанды қойып, қолжазбаңды өрте деп, артыма шырақ алып түсті. О.Бөк.

Елдің жел сөзіне қалды, өсек әңгімесіне таңылды. ~ Бұның бәрін Бөкен елден естіген. Бұның бәрін ел сөз етпеуі де мүмкін еді, өткен жылы ол қып- қызыл «Запорожец» машинасын алып, соңынан қып- қызыл өсек ерткен. Д.Әш.~ Оның шыдамдылығы, сабырлылығы, күйеуінен мүлдем айырыла тұрып (ал Ержан Жәмиланың өзін сүйетінін жақсы білетін), қайғысына шыдай білуі, жеңілдік істеп, «сен сөйтсең, мен бүйтемін» деп, балаларына өгей әке іздемеуі, күйеуге шықпай қоюы, тіпті, жалпы, махаббат мәселесінде соңынан өсек ертпеуі, ұстамдылығы, рухани тазалығы, осындай қасиеттерінің бәрі келіп, Ержанға өзінің бұрынғы әйелін тағы есіне түсірген. І.Ес. ~ Әйтеуір, былайғы жұрттың көзіне түспей, соңына өсек ертпей, жасарын жасар болса – Айтқалидың онда шатағы қанша! Ә.Асқ.

Қысқасы, жеті жыл бойы Гүлзина жалғыз. Жеті жыл бойы бір еркектің бетіне тіктеп қарамаған, соңынасөз ертпеген аппақ қардай адал жан. Ә.Асқ. Соғыс ардагері, екі бірдей арысын жауға берді, бөтеннің ала жібін аттамай, соңына сөз ергізбей адалынанеңбек етті. Ә.Асқ. ~ Отыздың зұлым жылдарынан аман қалып, бірде-бір пенденің соңынан сөз ертпей арын таза алып шыққанының өзі қаншалық. Қ.Ысқ. ~ Соғыс ардагері, екі бірдей арысын жауға берді, бөтеннің ала жібін аттамай, соңына сөз ергізбей адалынан еңбек етті. Ә.Асқ.