ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Сынған сүйекті орнына келтірді. ~ «Сынық салу» деген менің миыма кіріп-шықпайды, бірақ әйтеуір бір құпия, жұмбақ жай деп бағдарлаймын. Кейін, есейе келе, Бәтес пен Нұрмұхан да сынықты керемет салатынын талай көрдім. Берегіректе Махиз ағам машинасы аударылып, аяғы сынды. Сонда Бәтестің сынық салғанын өз көзіммен көрдім: өзі қара терге түсіп, сынған жерді көзін жұмып отырып саусақтарының ұшымен сипап, қай жерде қандай сынық барын көріп отырғандай, әрбір сүйекті, оның кішкене сынықтарын орын-орнына келтіріп, яғни салып, тұзды суға түйенің шудасын қайнатады да, шым-шым бататын ыссы күйінде әлгі жерге тартып тастайды. Ф.Оңғ.

Түрі, істеген ісі, сөздері, беталысы, мінез-құлқына сынай көз салса д.м. * Сыңайына карағанда, оншақты адам сияқты. Өкіреңдей балдырлап, әлдекімдерді сыбап қойып, сораптап отырып қымыз ішті. М.Мағ. * Адам. Бесеу, алтау… Оншақты. Мүмкін одан да көп. Сыңайына қарағанда санын нақтылау қиын, бүтін біреуі жоқ. М.Мағ. * Разъезде тағы да екі-үш үй жұмысшылар отбасы тұратын, бірақ олар сыңайына қарағанда, уақытша тұрғындар болатын. Ш.Айт.

Бипаздап айтылған, сыпайы сөз. ~ Сөйле байқап, ең аяғы жырыңа жүрегіңді жұлмалап, симай жүрген санаңа… Сынық сөзден «байқамастан» талай ауыз, талай бастар шеккен мұң. Н.Ор. ~ — Тек, Құрдас, өзіңнен өтінерім — істің оңтайы келіп, сәті түскендей болса, әйтеуір «аюды сол атып еді» деген сынық сөзді аузыңнан шығара көрме. Сүйкенерге қара таба алмай жүрген жұртты білесің ғой. К.Сег. ~ Жыршы боп арымызда сайраған тіл, Сыпайы сынық сөзбен сыйлаған тіл. Қ.Айн.

Айтқанынан қайтпайтын қыңыр адам туралы.* Жин Шурын сонда да айбатты сесінен айырылғысы келмей: – Сізді ел асқан қиқар, алған бетінен қайтпайтын тоңмойын, сыңар езу деп жамандағанда сенбеуші едім. Ж.Шәк. * «Ортақ өгізден, оңаша бұзауым артық» дейтін сыңар езулер табылады. Ө.Кәр. ~ Аллаға шек келтірген бұл бір пенде, Мінезді сыңар езу көнбес жөнге. Жарымес жалғаныншыны көріпкел деп, Алланың құлы болсаң мүлде сенбе. С.Бая.

Сұқ не ортан саусақтың екі буынын бүгіп өлшегендегі қашықтық, сүйемнің төрттен үші. (Негізінен "азғантай, титтей" д.м. мағынада қолданылады.) ~ Тобық еті бұлтылдап, Құбылып ойнап, жер басты. Алдыңғыдан артқысын, Сынық сүйем, кем басты. Жалғасып ұшқан қоңыр қаз Тозаңынан адасты. А.Байт. ("Қобыланды б.") ~ Несі бар? Бұрынғы қатыны да пәлен алма мойын, аршын төс кісі емес- ті. Әзер болса одан сынық сүйем қысқалығы болар. Қатыны өлген кісіге сынық сүйем кемдік қыла ма? Ж.Айм. * Әбжыланның тұқымы құрып кеткен. Оқ жылан мизамда шығады. Қазір кесіртке сынды сынық сүйем, бір қарыс сұр жылан бар. Бірақ, ол көзге көріне бермейді. Т.Әлімқ. * Қандай кербез! Мынау бергі шеткісі еліктің лағы емес пе. Сынық сүйем мүйізі бар. Әне, ол басын котеріп қарап тұр. Тани ма? «Айнаш»… — десем, қайтер еді, үрікпес пе екен? М.Сүнд.

Ой-пікірдің шикілігі, тайыздығы, бірыңғайлығы туралы. ~ Шарты табылмай, зорлықпен қылғынып отырып жазылған өлеңнің әдебиетті күшейтуге септігі жоқ. Қайта сыңар жақ қылғаннан басқа. Ж.Айм. ~ Ендеше, сізбен қалай араздасқанын мен өз әкемнен ғана біліп қойсам, мына Әділбек пен Асылбек ағам сізден ғана ұғынып қойса не болады? Анық шынға жете алмай, сыңар жақ кетеміз ғой. Бірден, адасамыз. М.Әу. ~ Сол ретпен «Жұмбақ жан» атты қызық зерттеу кітабы өмірге келді. «Жұмбақ жанды» Абай туралы зерттеу ғана десек, сыңаржақ түсінген боламыз. Абай шығармаларынан Тәкен ең алдымен өзінің көңіл күйін, жан дүниесінің сәйкестігін іздеген. С.Шай. ~ Идеологиялық бір сарындылық, сыңар жақтылық, сөз жоқ, қандай өнер адамы болмасын, тұйыққа тірейді. Б.Тоғ.

Мұңды жүз. ~ Бойындағы әлдене қымбат асылын абайсызда ұрлатып алып, мұңға батқан бір сынық сыңай бар сиқында. С.Үс. ~ — Даланы көргім келіп… — деп міңгірледі келіншекке қарап көзін бір төңкеріп алған дімкәс қыз жанарын қайта жерге салып. Үнінде кінәсін мойындаған бір сынық сыңай бар. С.Нұғ. ~ Бойындағы әлдене қымбат асылын абайсызда ұрлатып алып, мұңға батқан бір сынық сыңай бар сиқында. С.Үс.

Байырғы қазақ өлшемі. * Бұл күбірі өз-өзіне берген сертіндей – боз қасқаның қанымен ант-тасқыннан сыңар сүйем кем шыққан жоқ. О.Бөк.

Сынықшылықпен айналысты. ~ Арғы жағы ата-бабасынан жалғасып, тіні үзілмей келе жатқан қасиет болар, Есенияздың кейде сынық ұстайтын да өнері бар еді. Өзі соны арнайы кәсіп қылмаса да туралап келген адамдарды қайтармайтын. «Менің қолым емес, ескілердің қолы, өткендердің жолы» деп сылап-сипап жібереді. О.Көш.

Күмістей сыңғырлаған әсем, ұнамды күлкі. * Сыңғыр күлкіден айрылып сыңсыған мұң пернелерге оратылып қыңсылайды. Ғ.Біл. * Ырысқанның әсем сыңғыр күлкісі де бүгін шаншудай қадалып, соның бәрі әлдебір дарақылық, беймазалық сияқты көріне берген. Қ.Жұм. ~ Ақілгек сыңғырлай күлді. Оның күміс қоңыраудай сыңғыр күлкісі өн бойына шымырлап дарып, сіңіп жатты. С.Олж. ~ Айлы түн, алтыбақан қызығы, қыз-келіншектер мен бозбалалардың топтанып, қосыла шырқаған әндері, сыңғыр күлкі, шолпының сыңғыры, әткеншекте әуелете ән салып, ғашық жүректің ынтық зарын жеткізгенде көңіл шіркін мейлінше толқитыны әлі де ұмытылған жоқ. А.Жақс. ~ Тынысы ашылған домбыра қызша сықылықтап сыңғыр күлкіні күміс теңгедей қақпақылдады. Ө.Кәр.