ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қысқа-қысқа сөйлесті. ~ Не істейміз, Демежан аға? Мына пәлені айналып өтеміз бе, әлде тікесінен тарта береміз бе? —деді шолақ тіл қатып. Қ.Жұм. ~ … артта қалып бара жатқан ел жаққа жалтақ- жалтақ қарап қойысады. Бір- біріне асығыстау, шолақ тіл қатысады. Т.Рыск.

Абыройы асты, күні туды. ~ Сол ерлер айдаудан құтылып, аман-есен келгендей болса Боқаңның шоқтығы көтеріліп, бет алды томсырайып жүрген мына жаман інілері кімнің-кім екенін айырып білер еді-ау! Б.Майл.

Ұрыс алаңында не басқа жерде еркінси, масаттана жүру туралы. * Кедейдің таңы атты. Елді колхоздастырдық. Оның да өз қызығы болды. Қудай жайқап, дарияда шолан ұрып жүргенімде Ұлтуған өлді. Б.Қыд. * Қу далада майданда шолан ұрған батырдай жалғыз жосылтып келемін. Міне, Жиренайғыр өзені. Б.Қыд. * Шығар деп арыстаным ойлап едім, майданның ортасында шолан ұрғам. Қамбар батыр.

~ Десе де Мұхтарға еліктеу жаман емес-ау, бірақ Мұхтардың деңгейіндей биік өреге жеткізіп, иін қандырып, әлемдік әдебиеттің шоқтығына жармаса алды ма, жоқ па, ол жағына жеңіл кесім айта алмаймыз. Ж.Шәк. ~ Демек, бұдан жаңаны жатырқама, көнені көзге ілмей қой ма, көнені жаңа үшін, жаңаны көне үшін қызмет еттір, әдебиеттің биік шоқтығына таласа алатын, халықтың да қажетін қанағаттандыра алатын ортақ ойлы шығарма жаз деген сөз келіп шықпай ма? Ж.Шәк.

* Еру кезде ел жақсы, шеру кезде көлік жақсы. Көлікті көш, көрікті көш. Малсыз ел шолпы тартып қалып еді. Өйткені бұрын қазақ көшінде жаяу-жалпылы адамды кездестірмейтінсің. Б.Қыд. * Бақытын еңбегінен күтетін, шолпы тартқан көңілдерін бар қадарынша сергек, жоғары ұстағысы келетін тебіз жігіт. Б.Қыд. * Жын шақырған шайқы-пұрқыдай бақырып-шақырып қалың топтың алды екшеліп келіп-ақ қалыпты. Шолпы тартқан көңіл қанша бойды сақыт ұстамақ болса да қараңға бастай беріпті. Б.Қыд.

Қап-қара. * Молдабек күлді. Шойындай қара кісінің қожыр беті жайдары тартты. Ол: – Қазақ мөрсіз қағазды бұйым көрмейді. Шәукен өскенде керек болады. Т.Әлімқ. * Оның сопайған ат жақты беті шойындай қап-қара болып түтігіп, қылышын қиғаштай көзін шала жұмып, сілтеп қалды. Т.Рыскелд. * Шындығында Мәрзияның аталары дембелше, шойын қаралар тұқымынан болатын. Алма ағашынан алыс түссін бе, жынысы әйел демесе, бұл қыз да тұқымнан ұзамады. С.Досж. * Даладан келе төсегіне құлаған, сәлден кейін сол жас кезіндегі тән азаптары кенет сағыныш, арман сияқты түсініксіз, көмескі елес бере бастады, енді сол азаптарды бұл қауға сақал шойын қара байынан емес, сыптай тартылған нәзік солдаттан күткендей. Ә.Тараз.

Зілдей. * Шойындай ауыр етіктер аяз қатырған суырылмалы қарды күреп келеді. Кейбіреулері сүрініп кетіп қонышымен қарды қауып қалады. Т.Ахт. * Қолдары кішігірім күректің басындай. Шолпанның қолын алғанда, менің есіме тура сол келді. Әйел затына бітпейтұғын шойындай ауыр, кесек қол. Б.Соқп.

* Омартадан жаңа алынған балдай қою сары қымызды көтере сапырып, шойындай мығым денелі, екі иығына екі кісі мінгендей отағасы Сейіттің өзі отыр. Т.Рыскелд. * Шалбары сәл қысқалау екен, балағы тобығының үстіне шығып тұр. Оның есесіне шолақ жең шақпақ жейдесі шойындай мығым денесіне қолмен құйғандай жабыса қалды, Арада жарты сағаттай мезгіл өткенде Құлтай бақшадан жаңа жұлған қиярдай жылтырап, торы дөненнің үстіне қонжиды. С.Асылб.

* — Мен бұл мәшбітке қылап қыла алмаймын,— деді ол.— Қазір тұра тұр. Мен біліп келейін.— Ол Құрбан екеуі албарға кіріп зым-зия жоқ болды. Мен шоқ басқан тайлақтай шыдамсыздықпен күттім. Б.Қыд.

1. Зәресі ұша қорықты. * Ол жақтың да байлары шоқ басқандай болып жүр деп естимін. Енді туған жерді тастап, шекарадан өту ғана қалды. Б.Тоғ. * – Мен не айтайын, Мұха, – деп Байкенжин шоқ басқандай, бұйығы қалпынан əдеттен тыс тез оянып, шұғыл серпіліп, теңселіп кетті. З.Қабд. * Басын жерден көтеріп алып, өзін атқан генерал-губернаторға өрттей жанған жанарымен жалын шашақарағанда ол: "Өй, мынау қайтеді? Өткір көзі өңмеңнен өтті ғой" деп шоқ басқандай шошыпты. С.Досан. ~ Сөйтіп жатып көзі ілініп кеткен-ді. Әлдененің тыпыр-тыпыр еткенін, Естігенде шоқ басқандай есі шығып, Ата тұрып белден асып кеткен-ді. С.Бая. ~ Жайбарақат келе жатқан тор ат бір кезде оқыс осқырынып қап, шоқ басып алғандай шоршып, жалт бұрылып ала қашты. Ү.Жәл. ~ . Ұзақ отырысқа белі ұйи бастаған денесі ауыр Батыраш бір жамбастай қисая түскен. Ақан атын естігенде, біреу астына шоқ басып алғандай, басын оқыс жұлып алды. С.Жүн. 2. Қызарып кетті, ысып кетті. * Еламан тыныш жүрегі дүрсілдеп қатты-қатты соғып кеткенін байқады. Құлағының ұшы кенет шоқ басқандай дуылдап бара жатқанын байқағанда, ол: «әй, осы әдетім-ақ жаман…» -д еп қынжылды. Ә.Нұрп. * Күн тас төбеге өрмелеп желкені шоқ басқандай күйдіре түседі. Д.Досж.