ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Әлдебір жағдай ауыр тиді, қинады, жүрегін ауыртты. ~ Есенбай ойланбай сөйлеген сөзінің өзіне соққы болып тигенін білді. Бірақ аузына басқа сөз түспеді. О.Көш. ~ Темүжіннің керей билеушілері мен оған бағынған моңғол нояндарына жолдаған сәлемі, жай сәлем емес ауыр соққы болып тиді. Ж.Шәк. ~ Олардың артынан асқар таудай ағасы Сәбит Мұқанов қайтпас сапарға ол кетті. Осының бәрі Баукеңе соққы үстіне соққы болып тиіп, оның аузынан шыққан күйініш сөздері жалпақ жұртқа естіліп жатты. Ә.Нұрш. ~ Жұрттың өзіне деген ерекше ілтифатына үйреніп қалған, осы кішкентай құбылыс Еркебұланға соққы болып тиді. Ә.Тар.

Қан-жоса болды д.м. ~ Заматта біреулерінің шекесі торсықтай боп ісіп, көзі жұмылып, басқа біреуінің мұрнынан қан сауылдап ағып, үсті-бастары сойылған қойдай қып-қызыл қан басып шыға келді. Көйлектері пора-пора. Ә.Кек.

Таяқ жеді, тепкі көрді. ~ Қырып алдық тоқтыны, Жейтін болдық соққыны. О.Әуб. ~ Тағдырдан соққы жеген екі пенде үрпиісіп қалды. «Не істеу керек?» дегенді іштей айтысты. Т.Әл. ~ Дулат (бекініп). Бәсе, Қарагөзімізді әкететін жауларға, тым болмаса, бір оқ атып қалайық. Барып–барып жығылмас па екен? Әкетсе де, соққы жеп кетсін. Неге қарап қаламыз? М.Әу. ~ Өзі де сілтіге салған сүйектей боп–боз. Жүріс–тұрысында да баяғы батылдық жоқ. Кібіртік. Созадаң. Бір нәрседен әбден соққы жеп, басымен қайғы болған адам ғана осындай болса керек. Ә.Кек. ~ Қоспан (ойланып). Соққы жеп, басылып қалған қам көңіл… Маңдайдан сипағанға баладай алданып… елп ете қалғаным ба? Ұқпаппын–ау сырын. Т.Ахт.

Оқыс, қатты; есін шығарардай. * – Қартқожа бар ма? Шық бері! – деген түнгі айғай, сойылмен салып жібергендей, сарт ете түсті. Ж.Айм. * Оқбақтың «Оқ!» деген дауысы, сойылмен сойып кеткендей дүрс етті. Ж.Айм.

Зорлыққа тап болды, зәбірленді, төбелесте жарақат алды. ~ Бұлардың да ондай бұзақы, желігін әуелі аямай басып алу керек. Сонда барып бастарына соққы тиеді. Ә.Кек. ~ Қалдың ба Нұрым?… Жан жүрегім, бақыл бол! – деп күбірлегенімде жүрегіме қатал соққы енді тигендей, ұйып бара жатты. Жалт бұрылдым, – тоқтат!… то…қта…т!– деп зекіп-зекіп қалдым өзіме. Қ.Шабд. ~ Опа кермей, талай соққы тиіп жапа шеккен жүрегі жаралы, көңілі жадау тартып келген ақын шемен-шерін ағытып, түр-түсі сан өзгеріп тұратын жәдігейлерді нысанаға алады. С.Им.

Азын-аулақ дәм үшін біреудің айтағына түсті д.м. ~ Қытайдың әскеріне жол бастап келіп, жалғыз-ақ күнде басып қалып жүрмесін. Кәпір болмаса да солардың сойылын соғып, қазанынан қаспақ жегендер ғой. Ж.Шәк.

Ұрып-соғылды, зәбір көрді, таяқ жеді. ~ Соққыға жығылып, шала есті боп жатқан Жәукені анау екеуі үйінің алдына сүйреп апарып тастады да, бүйірлерін таянып, қызығына қарап тұрды. С.Ом. ~ Екі шабарман соққыға жығылған бір жігітті қолтығынан сүйреп әкеліп тізе бүктіреді. Б.Тоғ. ~ Бір күні кезекті соққыға жығылып әлсіреп, есімді бірде жиып, бірде қайта сандырақтап жатқан кезімде, бүкіл өмірім көз алдыма келмесі бар ма. З.Нұрт.

Біреудің айтқанын істеді; мүддесін қорғады, қолшоқпары болды. * Мұғалім. Мен емес екенімді білесің, Нұрқан мырза. Бірақ сіздің мінезіңіз дұрыс емес. Сіз ел ағасы адамсыз. Жүзтайлақ. Мұғалім, Борсақтың сойылын сен де соғайын деп пе едің? М.Әу. * … сен секілді феодалдық заманның сойылын соққан содырларды омақастырсам, бұл заманда бұ да үлкен шаруа бітіргендік емес пе? О.Сәрс. * «Кіру-кірмеу әр кімнің өз еркінде» деп, ұзын саясаттың сойылын соққансып мәймөңкелеткенмен, жеме-жемге келгенде тірерге тұяқ тастамай, жарлының аузын аққа тигізіп отырған жалғыз сиырына дейін сыпырған. Т.Сәу.

Біреуді ұрып-соқты. ~ Сендер Қанипаны алып кеткен күні Аралбайдың қол шоқпарлары жиналып келіп, мені соққыға жыққан… С.Ом. ~ Мынау қай мазағың? Берік – аулымыздың қонағы еді. Көрсеткен сыйымыз — соққыға жығу ма? Қашанғы қор етіп намысымызды көме бересің?! Зауалы болмас деймісің? — деп қалш– қалш етіп Мақанға жақындай түсті. С.См. ~ Ақ көйлектің омырауына да қан шашырап, құдды сілейтіп соққыға жығып салғандай. Ә.Нұрп.

Әлдебір ауыр жұмысқа салынып, берекесі кетіп,ештеңеге қолы тимеді. ~ Мысалы, өзіңіз күнұзақ бір шалмен төбелессеңіз, тамақ ішуге қолыңыз тиер ме еді. Тамақ түгіл сіңбіруге мұршаңыз келмес еді. О.Әуб. ~ Оны түсінбейтін Сақан ондай ақылсыз жігіт емес. Бәлкім, басқалай бір қарбалас жұмыстары шығып, сіңбіруге мұршысы болмай жүрген шығар. Еркектің шаруасы деген әйел көңілімен санасып жата ма?! Ж.Сәм. ~ … апақ-сапақта аңдыған қатынын, қорыған қызын тарс есінен шығарып, сиырын байлап, қойын қоралап, жылқысын тұсап, отпен жағаласып, ошақпен алысып, сіңбіруге мұршасы келмей кетеді емес пе. Н.Дәу. ~ Егінші, малшылардың көктемгі күй- жайын ұғысып жүр едім. Ертең ауданға жиналысқа барамын. Сіңбіруге мұрсам жоқ қазір, — деді ол аман- сәлемнен соң. Т.Рыс. ~ Қу тіршілікпен кітап оқу түгілі сіңбіруге мұрша жоқ. Н.Дәу. ~ Сіңбіруге мұрсаты жоқ, топылы, топысыз, аузы — басын түк басқан жүдеу жандардың ішінен Лексей Лексеичтен басқа жүзі жылы ешкімді таппаған еді. Қ.Ысқ.