~ Екі иығына екі кісі мінгендей нық десе де, тізесінің төмен иіліп, сәл кібіртіктей басқаны ұры көзге шалынып қалады. Қ.Түм. ~ Бұған дейін үнемі сыпайы, оқыған, таза жанды, адал тілектегі жастар арасында болып келгендіктен, бір сәт өзіне сұқтана қараған ұры көзді, тікенек сақалды кісілерді көргенде Еркебұлан шошып кетті. І.Ес.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ҰСАҚ ЖАНДЫҚ
Үй жануары, мал. Ұсақ жандықтың ашыққаны қандай жаман. Ұлардай шулап, бір- бірінің жүнін жеп, қырып барады. Ү.Жәл. Екі бала ілби басып қора жаққа беттеді. Қалқада қозы-лағы аралас оншақты ұсақ жандық жусап жатқан. Т.Сәу.
ҰРЫ КҮДІК
Көңілде қылаң берген күмән. — Ізет оның жүзіне қорқасоқтай қарады. Сол сәтте кеуілінің біртүкпірінде: “Баяғыны ұмытпаған екен-ау”, —деген ұры күдік жылт ете қалды. Б.Алд. Ой — жүрдек күдік — болжамсыз. Ой қылаң бергенде, ұрымталдан ұры күдік сойыл сілтейді. Майсара тағыда ой иіріміне сүңгіді. С.Смат.
ҰСАҚ СЕЗІМ
~ Қиялыма жаста алжасқан Сонда етсеңіз аяушылық, Сыйласаң да тым жастықты… Ал қазір не әкеп жықты Аяғыма? Қай балалық! Ес, жүрегің не дер мұны? Болуды ұсақ сезім құлы? І.Жанс. ~ «Мұның бәрі далбаса, Қайтер едің оған ақыл қонбаса. Қыз ұсақтап кетер ме еді, егер де, Ұсақ сезім жетегнде болмаса». М.Шах.
ҰРЫ ҚОЛЫН ИТ ЖАЛАДЫ
~ Енді міне тағы да түк жоқ. Демек бұл ұры қолын ит жалағаны — ебі кеткені, Ендеше бұдан былай не істейтінімді ойлауым керек, Чемоданды лақтырып жібердім. Б.Қыд.
ҰСҚЫНЫ ЖАМАН
* Апырмау, мынау кім болды екен? — Итім біліп пе? — Шіркіннің ысқыны қандай жаман. Ышпана шығар? Б.Алд.
ҰРЫ МЫСЫҚТАЙ
* "Адам деген жүректің ғана билігіне бағынады екен-ау! Алдамшы уақыт арамыздан ұры мысықтай жүгіріп өткенін қарашы! Бәрі де өзімнен… жіберген қателігім…". Т.Рыск.
ҰСҚЫНЫҢ ҚҰРҒЫР
Әлдебір іс-қимылы келіспеген кісіге айтылатын жеңіл қарғыстың бір түрі. * Осындайдағы әдеттері бойынша, екеуі мысқылдап "ұсқының құрғыр, түге, жұртты шошытып, түсіне кірейін деп көрінемісің? Ана жаққа кет!" деп, қара лашықтарға қарай, сауындарға қарай айдап салатын. М.Әу. * Берекесін қашырдың, Ұсқының құрғыр, елдің-ай. Бір түйір намаз білмейсің, Сайтан сені жеңді ма-ай? Б.Жолбарысұлы.
ҰРЫ НӨСЕР
* …Күз жаңбырлы басталды. Өліарада аспаннан қоныс таппай, оңды-солды андыздай жүрген бұлттар қоғамдаса келе үнтүнсіз сілбіреп тұрар ұры нөсерге ұласқан. О.Бөк.
ҰСҚЫНЫҢА БОЛАЙЫН
— Сәрсеннен қорқып келмедің бе? Өтірік деші? — Ұсқыныңа болайын… Сүріңе қарасайшы онанда. М.Сүн. О, жүгірмек өңкей… Бар, үйге кіріп сүртін. Анау шашыңды тара… Сені де үлкен, қолқанатым деп жүрмін-ау.Ұсқыныңа болайын. М.Сүн.
