ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Оқыстан тиді, дүрсе қоя берді; күтпеген жерден шабуыл жасады, жағаға жармасты. ~ Қызылдар сол ауылда бекініп жатқанда, Мұқаш ақтарды алдап, үстіне алып келсе, қызылдар тарпа бас салады. Ж.Айм. ~ «Қазақ деген халық қатты тиіскен сайын долырып отыратын жыртқыш сияқты екен-ау. Орайы келсе тарпа бас салудан тайынбайтын түрі бар. Ж.Шәк. ~ Әйелінің көзін ала беріп жаныма жетіп келеді. Бірде киінетін жерде оңаша отыр едім.Үстіме үн-түнсіз кіріп келді де, мені бірден тарпа бас салды. Ү.Жәл. ~ Тал түсте келіп, тарпа бас салып, малымды айдай жөнелердей не жаманшылық көріп едің? Іздеусіз малы бар дедің бе? К.Сег. .

Ой елегінен өткізіп, салыстырды; іштей бағалады. ~ Әйел осы екеудің қайсысы? Біріншіге жатқыза алмайды. Екіншісі, нағыз ессіз белсенді болуы керек. Таразысына тарта келгенде екеуі де емес тәрізді. Ж.Нәж. ~ Әуелгіде бұл да құйысқаны қопаңдап барып, ақылға жеңдірген. Таразыға тартып зерделеп көрсе, қанша жерден сәйгүлік-тұлпар дегенмен, туған жердің бір түйір топырағына татымайтын іші – боқ, сырты – түк жаман тай екен. Т.Сәук. ~ Ең жаманы – адам санасына күдік пен өшпенділік дендеп енді. Не істесек те еркімізде, есеп алып, таразыға салып істеген күнәні өлшеп–пішетін құдірет жоқ деген сенім иектеді. Д.Дос.

Еркін өскен, шолжаң. ~ Бұл пақырда былайғы бойдақ қыздарға бодауын өткізердей құдірет қайдан келсін. Араға адам салып, үйге алып келген күнде, тарпаң тайдай бұла жастар мұнымен қосақ құрып тұра ала ма? Ә.Асқ.

Сыналды, талқыға салынды, бағаланды. ~ Алаштың адамының бәрі мәлім, Кім қалды таразыға тартылмаған? А.Байт. ~ Шеше, рас, ғұмыр деген қызық екен. Айбарымнан сескенгендер аю көреді. Таразыға тартқысы келгендер балуан санай-ды. Ж.Шәк.

Есінен мүлде шығып кетті. * Екі көзі қыздарда боп жолды ойламаған Көкенай бұл маңда ескі тоғандардың сорабы барын тарс ұмытыпты. С.Сағ. * … соңғы жылдары тірнектеп жинаған азын-аулақ тиын-тебеніне ешкі сатып алайық, балалардың ерні аққа тисіндеген өзі еді. Енді сонысын тарса ұмытып, қабағынан қар жауып тұр. Б.Алд. * Содан көкең темір жұдырықтың зәбірін тарса ұмытты, қызыл жағалы жігіттерге әкелеп-көкелеп жүз елу сомды және санап берді. Д.Досж.

Сатып алушыны алдап, тауардың салмағын дұрыс көрсетпей, пайда тапты. ~ Таразыдан жеп, халықтың еңбегін алдаған саудагер тасбақаның денесіне, күң жұмсап, құлды дүрелеп, еңбек ақысын бермей, өзі еңбекке қолдың ұшын да тигізбеген, жатыпішерлердің жанын Алла тағала аямайды. АҚ "Арпалыспен…" ~ Көне Мысырдың "Марқұмдар кітабында" мынандай жазулар бар екен: « Мен ағын суды бөгемедім. – Мен ешкімді өлтірген жоқпын. – Мен таразыдан жеген жоқпын. – Мен әлсіздерді жәбірлемедім. –Мен ешкімнің көз жасына қалмадым». Осы өлшеммен келгенде, қазір бізде қалай? Ш.Мұр.

Оқыстан ұмытып қалды. ~ Қазан суытып жібермек боп қойған. Қыздың әлегімен жүріп тарс есінен шығып кетіпті. «қайырымсыздар- ай, біреуі босата салса қайтеді екен! С,Ас. * Қазақ шіркін өрістен мал қайтып, ауылы азан-қазан болып кететін сол апақ-сапақта аңдыған қатынын, қорыған қызын тарс есінен шығарып, сиырын байлап, қойын қоралап, жылқысын тұсап, отпен жағаласып, ошақпен алысып, сіңбіруге мұршасы келмей кетеді емес пе. Н.Дәут. * … Қазір мына кісімсіп отырған немеге сәл ыңғай танытшы, өкімет деп өбектегені тарс есінен шығып, екі қара санының арасына қарай ұмтылсын. Н.Дәут. ~ Сол сеніммен аруақтап ауруханаға кірген діндей- діндей жиырма жігітті көрген медсестра қыз кірмеу керектігі, үзіліс екендігі тарс есінен шығып, есікті қарсы алдымыздан қалай кенінен ашып тұра қалғанын анық аңғармай қалды. М.Қаб.

Шамасы, дәрежесі бірдей. ~ Дегендей, тосу келді енді. Партия беріп басшылық Кедейлер жеке меңгерді. Байға жасап шабуыл, Таразысы тең келді. Ә.Тәж. ~ Таразысы тең келді талғамымның, Е, Қудай бақытты ет деп жалынамын. Қырандай қанат жайып ұмтыламын, Бақ іздеп биік шыңның асқарынан. Ә.Пош.

Оқыстан шыққан дыбыс. ~ Тарс еткен дауыстан есін жиған жігіт оң жақтағы түймешені байқап, жұдырығымен періп қалды. С.Досж. ~ Тарс еткен мылтық дауысымен жарыса, Досжанның қатарында келе жатқан қара сұр атты жігіт, қардың үстіне далаң ете түсті. Т.Рыск.

Бойы төмен. * Жұмакүл солдаттармен ілесе тысқа шықты. Тапал бойлы солдат Боқбасардың артына түсіпті. Б.Майл. ~ Алдыңғы лектің ортасынан тапал бойлы, жылмағай көсе кісі шыға келді. С.Ом. ~ Тапал бойлы, тығыршықтай төртпақ Қантай танауын бір пыс еткізіп, Саттар мен Бертайды ала көзімен ата қарады. Аспанқожа жанарына ілікпей қалды. Қ.Түм.