ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Күн шықпай, жарық түспей тұрып. * Бар ұятының, кісілігінің жеткен жері: бейбақ құрбандығының жүзін көруге шыдамады, таң қараңғысында атқа қонды… Ж.Нәж. ~ … Шалдың бажылдап айтқан сөзін ешкім де елемеді. Олар сол күні таң қараңғысында жолға шығып кетті. Қ.Мүб.

Сусады, шөл қысты. ~ — Қап, қап! Рәсуа, рәсуа! Обал. Қасқа құлынның аузынан жырып, таңдай жібіткен қымыз еді. Жә, Ғайшаны жібере қояйын. Жуып, сүртіп алсын. Досантай, сен сыртқа шығып, бой жазып қайт. Көп ұзамай қуырдақ, шай да келіп қалар. Д.Аман.

Таң қылаңданды, бозарды. ~ Құлан иектеніп таң атты. Қала халқы қалың ұйқыда. Т.Ә. ~ Таң құлан иектенген мезетте жұлдыздар шаңытып, бірін- бірі жеп жоғалып, олар да таусылды. Ендігі үміт көп ұзамай шығар Күн ғана… О.Бөк. ~ Таң жаңа ғана құлан иектеніп келеді. Ә.Әб.

Шөлдетті. *… Тамсандырып, таңдай құрғатып, талықсытып, тамыр өртеп басталған адами ләззат әрекеттің қалай аяқталуға тиіс екенін білмей қалып, кейін біреулерден ұқса қасірет. Н.Дәут.

Әбден қаңсып, қуарды,. * Түк көрмеген сорлы басы бір күні осылай тақырға отырып қаламын деп ойлап па? Апшысы қуырылып, тандыры тартылған мына заманда күнкөрістің қамын ойлап, жанталасқаны рас. Қ.Жұм. ~ Биыл жаз ерте шыққан- ды. Мамыр айы туысымен ыстық түсіп, аспаннан бір тамшы жаңбыр жаумай, тіршіліктің тандыры тартылып тұр. Әсіресе, айналасы биік дуалмен қоршалған жамбылдың іші тіпті қапырық, не үп еткен жел соқпайды. Қ.Жұм.

Бозарып, күн шығып келе жатқан мезгіл. ~ Нар қара сонан тек ертеңіне күндегі дағды бойынша таң қылаң бере ояныпты. Ә.Нұрп. * Осылайша екеуі таң қылаң бергенше отырды. МбТ. * Әлі де бірер минут жылы көрпеге оранып жата тұрғысы бар. Таң қылаң беріпті. А.Үсей. ~ Таң қылаң бере ұйқылы- ояу жатып, даладан Қаранардың азынаған үнін, қораны қирата жаздап, тапыраңдап тұрғанын естіп Боранды Едіге тағы бір бәле басталғанын сезді. Ш.Айт.~ Таң қылаң бере бастады ма, аспандағы бұлт ыдыраңқырады ма, әйтеуір түні бойы қап- қара боп тұрған терезе жақ бозамықтануға айналды. Н.Кел.

Белгісіз нәрсе, бейтаныс адамнан сыры белгілі ескі таныс артық. * Ал біздің шала молдамыз жылы-жұмсаққа тұмсығы тиген соң, ық іздейді. «Таннымаған періштеден бой үйренген сайтан артық». Көз үйренген ел оның білімімен санасып жатпайды. Қ.Тол.

Айнала сәл бозғылт тартқан кез. ~ Бекең таң саз бергеннен ымырт үйірілгенше осы егіндіктерді аралайды. С.Мұр. ~ Ай батыс аспанға қарай жантайып, сәулесі солғын тартыпты. Шығыстан таң саз беріпті. С.Елу. ~ «Енді қайтпек керек?» Дөңбекшумен жатқанда таң саз беріп, үңгір ішіне ақшарбы сәуле себілген. К.Сег. * Таң сыз бере шаhар шетіне іліккен. Әр жерде топ-топ боп қарауытқан күзет. Т.Сәу.

Қатты таңданды. * – Балам, сен әуре болма, – деп қабағын қарс түйіп алды. – Мен Әжімбетке бармаймын. Одан да… Қалқан құлақ баланың аузы шапшаң екен: – Неге бармайсыз? – деп, таң-тамаша болды. О.Сәрс. ~ Мұнда тек таңғажайып сұлулық бейнеленіпті. Оның тұп-тұнық, бір түйір көмірдей қап-қара қарашығы мынау дүниеге, ондағы сан-қилы құбылыстар мен адамдардың тіршілігіне таң-тамаша боп қарай қалған. Д.Ис.

Таң қылаң бергенде. ~ Диқаншы егіске таң сәріден кетіп, ымыртта қайтады, тез тамағын ішіп бола сала ұйқыға кетеді. Ертең таң сарғая тағы жұмысқа бару керек… А.Байт. ~ Қаралы түн өте шықты. Таң сарғая теңселе қимылдаған екеуі баланы жер қойнына тапсырып, жас топырақты бүре уыстап отырып қалды. С.См. ~ Кейде толған айдың жаһүт нұрына еркелей жусап жатқан мың-миллион тұз тағысы жер қайысқан қалың қолды елестетер, сонсоң таң сарғая, тау жазирасын қақжарып, жұбын жазбастан өрер… О.Бөк.