Өлген кісінің үйіне көңіл айта барып, арнайы мал атау немесе дүние апару салты. ~ Бұл рас та еді. Кейбір шаруаның ұқыбын білмейтін керенау кедейлер жаздай байлардан алған сауын сиыр мен қойды сойып жеп, көлікті азаға салып, борышына беріп жіберді. І.Жан. ~ Бір тайыншам бар еді, оны қалқоз болмастан бұрын қатынның төркініне азаға салғам. Биыл тізбене де солай деп жаздырып ем ғой. Б.Май. ~ Күніне үш жүз қой, елу жылқы сойылады. Әрине, малды азаға әкелетіндер көп. Жүз-жүз саба қымыз ішіледі. Осылайша той он шақты күнге, тіпті одан да көпке созылмақ. С.Жүн.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЗ АТА
Саны аз, қорғаны жоқ, әлсіз ру. ~ …»Бір күн болмаса, бір күні ісім түсе ме?», — деп, жалтақ көз болып жүретін кедей-кепшік аз ата бұндай соғыстардың барлық ауыртпалығын өз мойындарымен атқарды. М.Әу. ~ Ел біреңкей, ал болыс пен орыс бірөңкей сықылданды. Орыс өкімдері ел ішіндегі жуандарды, байды қолдады. Кім малды болса, әкімге жақын болса, сол өзге көпке өкім қылды. Аз атаның баласы жуанның жұлығына жамауға қойынды болды. І.Жан. ~ Тамыз айының басында, шөп науқанының қайнаған кезінде Ақсуатқа Нияздың Нұрбегі келді. Нұрбек қойбағардың аз атасының біріне жататын. Т.Әб. ~ Қыстаубайдың кекетіп отырған Жәркесі – көкесінің руы. Көп өспеген, аз ата. Шетінен кесек бітімді. Апыл-ғұпыл бірдеңені бүлдіріп тастап, артынан өкініп бармақ шайнап жататын албырт та аңғал. Т.Әу.
АЗАЛЫ БОЛДЫ
Қасырет шегіп, қайғырлы, жоқтады, аза тұтты. ~ Бейсембі. Есендікті өзіңе қаратып алған соң да азалы болып жүрдің бе? Қайша. Қаратқанмен, не керек, Бәтимәні маған жығып берді ме ол? М.Әу.
АЗ БОЛСА ДА САЗ АЙТТЫ
Аз сөзбен көп мағына білдірді. ~ Бір ғажабы, Жәди әңгімелері шытырманы мол оқиғасыз-ақ аз болса да саз айтылған сиқыр сөздермен көңіл күйін шешендікпен шертіп жүре береді. М.Рәш.
АЗ ДА БОЛСА
Шамалы ғана, көп болмаса да. ~ «Кәмзол аз да болса қамшау, қорған еді ғой. Қара басып, шешіп тастағанымды көрмеймісің» деп ойлады. М.Сүн. ~ Өздерін одан құтқарып, аз да болса азабын жеңілдеткен теңіздің тұзды суы мен шипалы қымыз. Ү.Жәл.
АЗ ДА БОЛСА КӨПТЕЙ КӨР
Азға қанағат ет, осыған риза бол. ~ – Екеуін екі халықтың бетке шығар азаматы екенсіңдер Алғаш есік аша келгенде, аз да болса көптей көріп, бір-бір ат мініп қайтыңдар, — деді қоштасарда. Қ.Жұм. ~ Мұның да киімі шошқа бақташысының киіміне ұқсас болғанмен, бір түрлі … тағамды аз да болса көптей көріп, рақым етулеріңізді сұраймын. В.Скот. ~ — Аз да болса, көптей көріп алыңыз… Осы дерттен айықсам, ат-шапаныңыз мойнымда… Б.Тоғ.
АЗ КЕСЕЛІ БОЛМАДЫ
~ Енді ойласа, Қуан өзгерісіне өзінің де аз кеселі болмапты. М.Сүн.
АЖАРЫ СОЛҒЫН
Көңілсіз, жүзі шаршаңқы, жабыңқы. ~ Ауыр ойдың шырмауынан селт еткендей, бір сәт қасында келе жатқан Әріпке назар аударды. Оның да бүгін ажары солғын, иіні түсіңкі. Қ.Жұм.
АЖАРЫ СӨНДІ
Жүзі күлгін тартты, жабырқады. ~ Көз қадаған жері — күннің көзімен шағылысып көк, қызыл, жасыл, сарғылт түрде құбылып тұрған аппақ қар. Әлден уақытта манағы күлімсіреген ажары сөнді. Көзі ұясынан шығып кете жаздап, қабағы қарыс көтеріліп, әлденеден шошыған кескін берді.М.Дәул.
АЖАРЫ СЫНЫҚ (СЫНҒАН)
Көңілі жоқ; өңі жүдеу тартқан, әлдебір уайым еңсесін басқан. ~ Төлеу жер-суын тастап, жағаға көшіп келетін жылы Ақбаланы көргені бар. Екеуі құдық басында кездесті. Ақбаланың ажары сынық жүр екен. Ә.Нұрп. ~ Ол бір уақ қалың беріп, айттырып қойған қалыңдығы Қымбатты зорлана ойланды: жүдеу, қаны қашқан, әппақ қудай ажары сынық. Т.Рыс. ~ … жаға-жеңдері жыртылған, қоқырайған күнқағар-папахалары тоналған, талайының кеңсірігі бұзылған, тотяиынданып тұратын көздерінің үстінен көгілдір томаршалар өніп шыққан, ажары сынған, айбары шағылған. Ғ.Біл.

