ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Мәз болды, сылқ-сылқ күлді. * Кәмшат бөркінің үкісі ағарандап, шалбарлы, шоңқайма етікті сыйда бой, бұраң бел Хансұлу ақ тісі жарқырап күліп, төңірегін қоршап сықылык атқан жастарға әлсін-әлсін ұмтылып жүр. С.Елу. * — Өйдөйт деген-ай, тағы не айтасың? — Балапан ерсі көрді ме, сықылық атты. Н.Сер.

Түптеп келгенде ешнәрсе құпия болып қалмайды д.м. ~ Салған жеріңнен алып түспесек айып бізде, сала алмасаң кінә сенде! Сыбырлағанды құдай естімей ме дегендей, Ақмола алынбайтын күйде болса, оны ашып айт! І.Ес. ~ «Сыбырлағанды құдай естімей ме» дегендей жасырып жұмбақтар несі бар, деп Өміржан атынан түсіп, арбаға сүйене келіп үстіңгі бүркеулі текеметті қолымен қайыра көтерді. С.Бег. ~ Бірақ сыбырлағанды құдай естімей ме дегендей, мұндай қолдың текке келе жатпағанын Еділ, Жайық бойындағы Маңғыт, Алшын, Байұлы, әлімұлы, Жағалбайлы рулары бірден сезген. І.Ес.

Асықпай, кербездене аяқ басу. * Бәйге көк біраздан соң тыныштанып, сылаң аяңға басты. К.Қаз.

Малшылық өмірдің қиындығы хақында. * Қысы- жазы малшылармен бірге сыз жастанып, қи төсеніп, қойдың құрттаған бақайына дейін бірге шұқыласып, жаны тыным таппайтын шаруаның торысы. Қ.Ысқ.

Бұлаңдап, әсемсіп, сиқырланып, оқыстан бой көрсетті. ~ Боз үйге ай сәулесі нұрын төгед, Шәпи қыз сәлем айтып, келсін деп ед. Шомылған айдын көлге аққудай боп, Бұраң бел сылаң етіп шыға келед. Балуан Шолақ. * Содан соң ертеректе, бала кезінде уақиға сылаң етіп есіне оралды. О.Бөк. * Бұлт астынан сылаң етіп ай шықты. Қ.Ысқ. * … үстінде қос етекті көйлегі бар, көйлектің сыртынан барқыт қамзол киген сұңғақ бойлы ақсұр қыз сылаң етіп кіріп келді. Ә.Әб. ~ Басыңнан бағың кетсе құда кетер, Айрылып ауыз тамыр жүдә кетер. Басыңа бақ айналып қайта қонса, Бәрі көп ор түлкідей сылаң етер! С.Бақ.

Көңілінде қаяу бар, ренішті, мұңды. ~ … Алатаудың шыңдары да көрінбейді, сұрғылт тұман жұтып қойыпты. Дүниеде тұнжырап сыз қабақ көңілсіздік қана қалған, еңсе басып салбырап тұр. Т.Сәу. ~ Не де болса, уытын қайтарайын дегендей төр жақта кекірейіп отырған сыз қабақ Бәйімбет сыңар езуін Бүлк еткізіп: − Ендеше сен жаритын болдың. Орыстан тақым сыбағаны алдымен алатын сен едің ғой, − деді. Ә.Кек.

Қылмыңдап, кербездене жүру. * Тоқ балтыры да, қыпша белі де сылаң жүрісінен білініп, мен мұндалап тұр. «Бәтір-ау, мынау тура біздің Жәзира сияқты ғой». М.Сүн.

Кесір келтірді. ~ Осы екі ел ру басы жуандарының бір-біріне сыз өткізсем деген бақталасы, бақкүндестігінен және солардың екі елді бүлдірген мінезінен барып, ақыры, бір-біріне қатты ушыққан, қатты аңдысып шатасқан ел болатын. М.Әу. ~ … болыспен қабағы келіспей қырындап жүрген ауылдарға сыз өткізіп, жасқандырып, орайы келсе, тырнағын батырып, жаншыңқырап кетуге де ең епті, ең орайлы кісі Бақтығұл болды. М.Әу. ~ Шынында Әбіштің сөздерінде әрі саясаттық шеберлік бар, әрі бір жағынан Семейдің үркек, шорқақ чиновниктерін айламен сыз өткізіп, "баспасөз жүзіне шығарамын" дегендей сескендіру де бар. М.Әу.

Кербезденді, жайнаңдады, бұлаңдады. ~ Вахш ағып барады буырқанып, Жасыру жоқ бойымда сезімді анық. Сылаң қаққан қараймын бүлкіліне, Тау ішінде жүр едім көзім талып. К.Сал. * Наз, еркелі сұлудай сылаң қақты. Жағада күбірлеген мені байқап, Сылқылдап, келекелеп күліп жатты. М.Мақ. ~ Аңғартар алуан сырдың жайын кейін, Виканы сылаң қаққан қайың дейін. Маужыр түн пүліш түкті етек жайса, Айналып бақ кетуге Айым бейім. А.Әлім. * Қадиша анадайдан сылаң қағып ас үйге қарай өтіп кетті. Ө.Ахм. ~ Нұрлы күн шомылдырып шуақ төккен, Самал жел сыбырлайды құрақты өпкен. Сайларда сылқ-сылқ күліп сылаң қағып, Бұрымы тарқатылған бұлақ көктем. Т.Сәд.

Өңінде ашу, зіл, пайда болды, сұстанды. * Жамбастап жатқан орнынан ырғала көтеріліп, Азнабай сыртқытоңы салмақты, етжеңді денесін обадай қадап алды да, сыз тартқан өңін жандайшабына бұрды. С.См. * Бекет үндеген жоқ. Бұл жауапқа өзінің даяр емес екенін сезіп те, мойындап та келеді. Жылы да болса Сиғаттың сыз тартқан жүзінен жасқанын, бұқпалап құтылғысы келген. Қ.Ысқ. Салқындады, суық түсті. * Әр жерде бір бозамдықтанған шамның жарығы еркін жетпей үңірейген казармаіші сыз тартып азынап тұр Т.Сәу. * … шәугім басын апанның шілде айларында да сыз тартып тұратын салқын топырағына салды … Ә.Нұрп. * … зіл кетпен әбден қажытып жібергендей көрінді де арық ішіне лақтырып тастап, шалғын үстіне отыра кетті. Шөп сыз тарта бастапты. Қ.Ысқ.