ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ақыл-ойға бағынудан қалған көңіл-күй; түйсіксіз ұстаным. ~ . Адам — шешуі жоқ жұмбақ. Шешуі деп атауға болатын болса, адамның шешуі жалғыз өлім. Осы ойлар Шолпанның жанында таспиқтай тізілген ретті болмаса да, оның жаны соқыр сезіммен осы ойларға өзі барып тірелген еді әм Шолпанның жүрек жарасын ешкімге сездірмеске тырысуының себебі осы еді. М.Жұм.~ Ең қара пиғылға, соқыр сезім, дүлей күшке тізгін берген, өздерін социал-демократ, социал-революционер деп атайтын солақай күштер жеңіске жетті. М.Мағ. ~ Жеті түнде жұлдыздармен жымдасып, Соқыр сезім көзді еріксіз байлаған. А.Сағ. ~ Толғанып тұруға мұрша жоқ, ол соқыр сезіммен жалт бұрылып үйді тасаланды. Т.Ахт. ~ Құлағының тесігіне дәрі кеткенде, шыбын жыбырлатқандай көрген ол болмашы ғана оянған қалпымен соқыр сезімнің ықпалы айдап, дәрі құйылған құлағын алақанымен бір қақты да, аунап түсіп жата берді. С.Мұқ. ~ Жердің сілкінгенін немесе күннің тұтылғанын тамашалағандай бір соқыр сезіммен ентелесіп, істің ақырын күтісті. Т.Әбд.

Ұйқыдан жабырқау күйде, көңілі болмай, ашуланып тұрды. ~ Бекең кемпірінің қытымыр жүзіне тура қарай алмай қипақтап қалды. «Бәтшағар, сол жағынан тұрды ма, сонша қуырып» деп күңкілдеп қойды. С.Мұр.

Білім мен ғылымға негізделмеген, надандық пен қараңғылықтан туындаған дүние таным. ~ Алғашқы шежіре негіздері сонау діни соқыр сенімдердің өріс алып, үстемдік етіп тұрған кезінде жасалғандықтан, олар адамзат баласының шығу тегін Адамата, Хауа-анадан бастайды. С.Мұқ. ~ «Осылай шығар, бұлай болуы ықтимал» деген аңғал ұғым, соқыр сенім, қала берді есек дәменің арбауымен сырттан таңылған жат діннің жетегіне еріп, соқыр сенімге негізделген жалған идеологияның құрбаны болуға кәдікпіз. Қ.Шам. ~ Сонда ғана өз қателігін түсінді, соқыр сенім мен жалаң сезімге бой алдырып, арғы-бергі жағын ойлай қоймағанына өкініп, өзегін өрт шарпыды. Д.Рам. ~ Әне бір секемшіл, соқыр сенімге иланғыш болмаса да, тынышсыз ұйықтап, жайсыз түс көрсе де, марқұм шешесі құсап сан саққа жорып, жас жүрегі лүпілдеп қоя беретін. М.Сүн.

Сәтсіздік, жолы болмау, қырсық шалу туралы. ~ Іштегі сырды ақтарып хат жазғысы кеп сан оқталды. Бірақ қыз ұяты қолын тұсай берді. Әйтеуір, Саяға келгенде барлығы керісінше болады… сол жамбасынан тұрады. Д.Досж.

Бейтаныс, қайда бастары белгісіз сүрлеу. ~ Шаруашылық бұрынғы ескі соқыр соқпағынан қазір машиналанған жаңа жолға салынып, машина жасайтын үлкен өнер дүкендері құрылып жатыр… С.Сей. ~ «Біздің үйден шыққан соқыр соқпаққа қомсына қарама. Оған түсіп алып тарта берсең, әр түрлі адамдай, әр түрлі жолға түсерсің. Танырсың, Дидаржан»,— деп еді көкем. М.Сүн. ~ Бөкен желіспен жүріп отырып, жат елден ұзай берді. Сол жортыстан бір танбай үркер тарар кезде туған жерге апарар соқыр соқпаққа кеп түсті. С.Дос. ~ Белгібек тек өзін кінәлайды. Яғни өзін әлі жоғалтпаған. Ар жағы Белгібек сөйлей түссе деп тұр. Өз тағдыры да мына жігіттің соқыр соқпағына ұқсай ма деп тұр. М.Қаб.

Хабар-ошарсыз жоғалды. ~ Шай деп бетке қаққан Қытай жоқ, Қытай жеріне сүңгіп кіріп кетті. Сол кеткеннен мол кетті. Ол әскерден қайтып хабар-ошар болмады. Ж.Айм. ~ Қара бура сол кеткеннен мол кетеді. О.Сәрс. ~ Жәнібек сол кеткеннен мол кетті. С.Жүніс. ~ Жат жерде татар дәмім таусылмаса міндетті түрде қайта ораламын» деген әке сол кеткеннен мол кетті. О.Көш. ~ Отағасы өзінен бес жас үлкен екен. Қойын бағып, мал-жанға ие боп жүрген еті тірі кісі көрінеді. Таңертең қойын Көлсай жаққа өргізіп, артынан торы атымен өзі де өріске кетіпті. Сол кеткеннен мол кетіпті. Б.Нұрж.

Қайда барары дүдамал көне сүрлеу, ескі жолдың сілемі. ~ Сол сұр аттың орайына ана Бөрілі елінен әкелген жылқының суық жолымен келгенін айтқан адамды іздеп, бізді бидайықтай қуырды, — деп ана жылғы Тәтім үйінің басынан кешкен сол бір сергелдең уақиғаның соқыр сорабын бір шолып тастады. С.Бег.

Әлдебір жағдайдың алғышарты, себеп-салдары хақында. ~ Сол себептен болу керек, тоғай бойындағы қыз, келіншектер де мені елей сөйлейтін болды. І.Жанс. ~ Қызына адам салып елін жинап, Қойсын деп үгіт айтып үміт еткен. Жетіру тегіндікпен кетпейді деп, Жинаған бар адамын сол себептен. "Қыз Жібек". ~ Сол себепті күндегі дағды бойынша дастарқан айналасына Сүйіндіктің барлық балалары да, бәйбішесі де отырғанды. М.Әу. ~ Табиғаттағы адам тіршілігі әсіресе, өсімдіктер дүнесімен тікелей байланысты болады. Сол себепті өсімдіктер сан — алуан образдардың эталоны ретінде тілдегі троптар мен фигураларда кеңінен қолданылады. Ө.Айт. ~ Нұрбикенің күйеуінен төрт-бес жас үлкендігі бар-тын. Сол себепті де былайғы көзге Ахтан әйелінен жасамыстау боп көрінетін. Ө.Кәр.

Надан адам не айтсаң да сене береді, білмегенге бәрі таң д.м. мәтел. ~ Өлгені тіріліп, өшкені жанғандай қуанып шуылдасты да қалды. "Соқыр тауыққа бәрі бидай", тек хат ішінде "Қамар — Ахмет" деген сөз болған соң-ақ, құдай берді, ақты-қарасын ақтару қайда… Шыдасын ба? С.Торы. ~ Аз білсе де, Хақ жолына адал, кейбір дүмше сияқты, «соқыр тауыққа бәрі бидай ғой» деп, бетін сипап, бергенді қалтасына тоғыта бермейді. Т.Сәу. ~ Соқыр тауыққа бәрі бидай. Көп сөз, бос керістің қайда барып, немен тынарын білмей, басы қатып, шекесі дыңылдап босағада отырған Боранқұлдың әр қандай топты жердің бәрінде басқалардан бойы озық, салауаты басым сүлейлі біреулердің болатындығынан хабары жоқ еді. Ғ.Біл.

Тап сол уақытта, мезетте; бірден; ілезде. * Сол сәтте сұрақшы оған оқыс үнмен бірдеме деп бақырып балдыр-бұлдыр етіп үлгерді. Ж.Ахм. * Мен кешірім сұрадым, сол сәтте оркестр шапшаң әуенді дуылдата жөнелді. Ф. Сэл. * Нақ сол сәтте дорба толып, асып төгіледі. Сөйтсе дорба көз терісінен жасалған екен. Б.Қыд.