ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ұлы сәске, күн барынша қызған шақ. ~ Жүре-жүре күн сиыр түс болғанда қарамы мың жарымдай қойды қаптатып айдап келе жатқан жастау қойшы көлденең кезікті. І.Жанс. * — Онда бұлай етіп «кіш-кіш» деп бұзау қайырған жанша сиыр түсте ауылға келмейді. Х.Ес.

Әлдебір қалыпқа түсті; белгілі бір бағыт алды, көрініс тапты. ~ Бірақ Нұрбек жайлы әңгіме екі күннен кейін басқаша сипат алды. Т.Әбд. ~ Өзгешелігі сол, мұсылман дінінің шариғаттары жалпыхалықтық сипат алды. Ә.Ыб. ~ Енді міне, әуелде соншама сеніммен құлшына кіріскен істің өзі сиырқұйым шақтанып, мүлдем басқаша сипат алып бара жатқанын ол әбден түсін гендей. С.Ғабб.

Халықтық уақыт өлшемі. Үлкен сәске, күн қызған кез. ~ Құда–құдағилар төртінші күні сиыр түс мезгілінде аттанды. Бикен шешесінен жылап айрылды. Топаны ондай ірі қара мал айдап, бір түйе жүкпен аттанған құда–құдағилар ауылдан ұзай берді. Б.Жұм. * Е, иә, содан үшеуіміз тойлы жерге сиыр түстің мезетінде сау ете қалайық. К.Сег. * Құда-құдағилар төртінші күні сиыр түс мезгілінде аттанды. Б. Жұм. * Барлап қараса талай жерді артқа тастап, сиыр түс кезінде Өлгейден шықса да қас қарая Бурят сайының аузына жетіп қонды. Е.Мұх.

Бағытын байқатты; сырын паш етті. ~ Бір байқағаны — мұнымен сөйлескен кезде Президент жарқ-жұрқ етіп жоталанып, ерекше сипат танытып нұсқаланып отырды. Д.Дос. * Дегенмен, аталмыш заң тек діни бірлестіктердің қызметіне қатысты кейбір мәселелерді реттеуге ғана бағытталғандай сипат танытты. БАҚ. * Одан әрі ақындық хақында сөз қозғап, сырласқандай сипат танытты. Ә.Рах.

Мүлде жараспайды д.м. * Бұл жерге келгенде өлеусіреген жүрекпен ақырын ғана иек қағудың орнына, Ғаббас хатты бір жолдасына лақтырын тастап, сақылдап күліп еді. Бұл сұлу жыр мына жерде сиырға ер-тоқым ерттегендей үйлеспейтін, жадағай күй болып сезіліп еді. М.Әу. ~ Батыстық іскерлік пен эмансипацияға негізделеген бұл үлгілер көбіне олардың бойына жараспай, сиырға ер-тоқым салғандай әбес көрініп жататыны да өтірік емес. О.Жәл.

Салпақтап жүріп алды, тыным таппады. ~ Сиыр бақтым — сидаң қақтым, Ешкі бақтым — еңіреп бақтым. Қой бақтым- қоңыраулаттым. Мақал-мәтел. ~ Нақ осы жерде Әзірбай сиырдың жеті ата, жеті пұстысы — Зеңгі бабадан бастап түк қалдырмай қайта сыбап өтті. — Талайды сидаң қақтырған пәлелерді қайыр бері, Тұрсын! Б.Қыд. ~ … сонан соң иленіп уқаланып қырылып жонылған қызыл күрең түлкі тымақты киген соң сол өңірлдің жігіт атаулысы Хауа Атаның қазіргі ұрқы көктемдегі күйлі бұқаша сидаң қағып ауыл-ауылды кезіп жүрді. Б.Жұм. ~ Стрешнев оны тершең сүрлеумен үлкен жолға шығарып салды. Арба соңынан еріп отырған. Мес торы қайта-қайта сабанға мойнын соза берген соң қамшымен бастан тартып-тартып жіберіп еді, ат кегжеңдеп, ішек-қарны қорқылдап сидаң қақты. Екеуі де үнсіз, ілби аяңдап келеді. И.Бун. ~ Сағағына серт байласып, сәулеге иек сүйесем кеп, сидаң қақты сумақай жел сол алқаның иесі ем деп. Г.Әб.

Қара жұмысқа салынған д.м. ~ «Нартәуекел» деп жастар газетінің ең кішкентай қызметі — тілші портфелін салақтатып, өмір өлкесінің етекте жүрген можантомпай, өлермен, сирағы сықырлаған момындардың тобына қосылды да кетті. Д.Дос.

Сыриған, сырықтай ұзын сирақ. ~ Жанай өткен жапырақты жеріктей жалап жатыр шап беріп. Көрмегенсіп көкке мойнын созады сидаң сирақ, теңбіл терек-сақ керік. Г.Әб.

Жарлы-жақыбай, кедей. ~ Әлеумет құрылысы – кедей мен бай екі тап, көптен екеуі таласуда, арбасуда, бейнетсіз дүниенің рахатында жүзіп жүрген ірі байлар да, күні–түні еңбек қылып, тамағын жарата алмай жүрген сирағы шыққан сида кедей де Еуропадан табылады. А.Байт. ~ “Шіркін, осындай орамал тартып, осындай көйлек кисем, ә”, – деп ойлаушы едім сонда. – Рас, Толғанай. Сен онда сирағы шыққан жатақтың қызы едің. Ш.Айт.

Сиреді, селдір тартты. ~ Бауырында қой бүлдіргеннің жапырақтары, сарғайған қурай аралас бір түп қалың селеу сиреп, сидаң тартыпты. С.Жүн. ~ Жапырағынан айырылған ағаштар сидаң тартып, қысқы жел тоғандардағы су бетін бір түрлі шұбарландырып, бұрқақтардан атқылаған тамшылар күн сәулесінде күмістей жарқырайды. Э.Хэм. Дала қуаң, шөп қурап с и д а ң т а рт ы п т ы (Ә.Нұрпейісов, Қан мен тер). Өсімдіктер қыста с и д а ң т а р т ы п, табиғаттың қатаңдығын мойындапты (С.Қайдаров, Жүрек.). Бауырында қой бүлдіргеннің жапырақтары, сарғайған қурай аралас бір түп қалың селеу сиреп, с и д а ң т а р т ы п т ы (С.Жүнісов, Ақан сері)