Жылы шырай танытпады, жақтырмағанын жасырмады. ~ Атамның анама оң қабағын бермейтіні: » тегімізді қара суға жарымаған Қаратайдың қасиетсіз ұлына былғадың. О.Бөк. * … арадан басқа біреулер қара мысық боп жүріп өтті ме, «жүгері мәселесі» ұмыт болса да, … оң қабағын онша бере қойған емес. Т.Ахт. * Бір жақсысы, Дуня апай онымен алғашқыдай кежіктеспейтін болды, бірақ оң қабағын да бере қоймайды. Т.Ахт. * Жас жiгiттiң майпаздағаны сонша, әуелгiдеоң қабағын бермей отырған қара шал әрi-берiден соң елiгiп, ысырылып отырды. Б.Алд. ~ Ержолда оң қабақ берер түр жоқ. Томырық қалпы дүниенің бар құрдасын тегіс жиып келсе де, ашылардай емес. С.Смат.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ОҢ ҚАБАҒЫН БЕРДІ
Жылы жүзбен қарады, қарсы алды. ~ Жақып «экстраның» аузын қайта ашып, қарттың алақанына бір шөкім жаңғақ салған соң ғана оң қабағын беріп еді. Қ.Ысқ. ~ — Былай болсын, Мақан. Сен енді оған сыр берме. Қайта түк білмегенсіп, оң қабағыңды берген бол. Қапыда қансыратайық. С.Смат. ~ Совхоз директоры бұларды алақанына салып қағып ала қоймағанымен, оң қабағын беріп, жылы қабылдады. Ж. Түм.
ОҢ ҚАБАҒЫН АҢДЫДЫ
Көңілін аулады, жалтақтады. * Әдемі ғой әйелдің бәрі-дағы, Қарасы, сарысы мен ағы-дағы. Оң қабағын олардың аңдып дәйім, Еңкейіп, ер жігіт те бағынады. Б.Қадық.
ОҢ ҚАБАҒЫМЕН ҚАРАДЫ
Жақсы шырай танытты. ~ Айшуақ үйінде Жаманбайға оң қабағымен қарап, тонның ішкі бауындай жақын тартатын жалғыз Жұмабике. С.Ом.
ОҢ ҚАБАҒЫ ТАРТТЫ
Қабағы жыбырлады. Әдетте, жақсы ырымға балайды. ~ Қарағым Мақсұтжан, тұр, аттанайық,— деген мұңлы дауысқа өлең етті. Тап осы кезде оң қабағы тартып — тартып кеткен… Оның өз жорамалында бұл қалайда бір қуану үміті. Ж.Ахм.
ОҢ ҚАБАҒЫ ЖОҚ
Мейірсіз, қатал. ~ Ешкімге жылы шырай, оң қабағы жоқ Құлжаннан балалары қатты айбынады. Ә.Кек. ~ Қарт жырау көне домбырасын дың-ғырлатып ұзақ отырды. Оң қабағы тартты, ерні дірілдеп қоя берді. Көкірегін өлең қысып келе жатыр еді. Р.Сей.
ОҢ КӨЗІНЕ ІЛІНДІ
Жақсы атты болды; ықыласына бөленді. ~ Жүніс. Не деген нұрлы, не деген сиқырлы! Бірақ неткен алыс сұлу. Дариға оң көзіңе ілінетін күн болар ма, жоқ па? М.Әу. ~ Тірі қалғандарының ешқайсысы Сенат алаңындағы бүлікке қатыспаған. Бірақ император ағзамның оң көзіне ілінбедік. М.Мағ.
ОҢ КӨЗІ
Біреудің сөзін сөйлеп, сойылын соғатын адам жандайшап. ~ …ондай келеңсіз әрекеттердің тамырына нәр бармай жатып балта шапсын деп, бір сөзбен айтқанда аудандық партия комитетінің сол ауылдағы оң көзі болсын деп жібердік. С.Шәйм. ~ … екі ортада пайда табатын пәлеқорлар – батпақта жатқан, босағадан тыс барлық атарман – бүгін күшіне енген, өкіметтің оң көзі – белсенді. М.Мағ.
ОҢ КӨЗБЕН (КӨЗІМЕН) ҚАРАДЫ
Ықыласын білдірді, мейір танытты. ~ Мергеннің өнері мен жығып берген аңы үшін қалталарынан қаржы, қойындарынан тарту суырысып бермесе де, ықылас- пейілдеріне кенелді, ауыл атқамінерлерінің оң көзбен қарай жүрулеріне әсер еткені және даусыз… К.Сег. ~ – Тәйір-ай, со да сөз бе екен?.. Тек біздің балаларға оң көзбен қа рай жүрсеңіз… Д.Әш. ~ Алайда, арадағы кеңестік идея, құдайсыздық көзқарастар бір ғасыр бойы Ақыт сынды ғұламасын көлеңкелеп келгені секілді, шетелдегі қазақтардың әдебиетіне де оң көзбен қарамады. Ж.Шәк.~ Туасы сөзге сараң тұйық жігіт өмірге оң көзімен қарауға бейім еді. Содан да домбыра- ға үйірсектеп, сыбызғы үнді қуалайды. Ө.Кәр.
ОҢ ИЫҒЫН БЕРДІ
Ыңғайын берді, қолдады. * Әсіресе аңшылық, саятшылыққа қатысты әрекетке оң иығын берІп, оңқай асықша үйіріліп тұрғаны. А.Сейд. ~ Жер тәліміне жетіктігімен, оған қоса озық тәжірибеге оң иығын беріп үнемі соныға жол салатын алымдылығы облысқа мәлім Данаштың жақтастары аз. Нағыз қолдаушысы — Мемлекетгік сыйлықтың лауреаты, әйгілі кеңшар директо- ры Есей Досаев. Ө.Кәр.
