ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бейтаныс, қайда бастары белгісіз сүрлеу. ~ Шаруашылық бұрынғы ескі соқыр соқпағынан қазір машиналанған жаңа жолға салынып, машина жасайтын үлкен өнер дүкендері құрылып жатыр… С.Сей. ~ «Біздің үйден шыққан соқыр соқпаққа қомсына қарама. Оған түсіп алып тарта берсең, әр түрлі адамдай, әр түрлі жолға түсерсің. Танырсың, Дидаржан»,— деп еді көкем. М.Сүн. ~ Бөкен желіспен жүріп отырып, жат елден ұзай берді. Сол жортыстан бір танбай үркер тарар кезде туған жерге апарар соқыр соқпаққа кеп түсті. С.Дос. ~ Белгібек тек өзін кінәлайды. Яғни өзін әлі жоғалтпаған. Ар жағы Белгібек сөйлей түссе деп тұр. Өз тағдыры да мына жігіттің соқыр соқпағына ұқсай ма деп тұр. М.Қаб.

Хабар-ошарсыз жоғалды. ~ Шай деп бетке қаққан Қытай жоқ, Қытай жеріне сүңгіп кіріп кетті. Сол кеткеннен мол кетті. Ол әскерден қайтып хабар-ошар болмады. Ж.Айм. ~ Қара бура сол кеткеннен мол кетеді. О.Сәрс. ~ Жәнібек сол кеткеннен мол кетті. С.Жүніс. ~ Жат жерде татар дәмім таусылмаса міндетті түрде қайта ораламын» деген әке сол кеткеннен мол кетті. О.Көш. ~ Отағасы өзінен бес жас үлкен екен. Қойын бағып, мал-жанға ие боп жүрген еті тірі кісі көрінеді. Таңертең қойын Көлсай жаққа өргізіп, артынан торы атымен өзі де өріске кетіпті. Сол кеткеннен мол кетіпті. Б.Нұрж.

Қайда барары дүдамал көне сүрлеу, ескі жолдың сілемі. ~ Сол сұр аттың орайына ана Бөрілі елінен әкелген жылқының суық жолымен келгенін айтқан адамды іздеп, бізді бидайықтай қуырды, — деп ана жылғы Тәтім үйінің басынан кешкен сол бір сергелдең уақиғаның соқыр сорабын бір шолып тастады. С.Бег.

Әлдебір жағдайдың алғышарты, себеп-салдары хақында. ~ Сол себептен болу керек, тоғай бойындағы қыз, келіншектер де мені елей сөйлейтін болды. І.Жанс. ~ Қызына адам салып елін жинап, Қойсын деп үгіт айтып үміт еткен. Жетіру тегіндікпен кетпейді деп, Жинаған бар адамын сол себептен. "Қыз Жібек". ~ Сол себепті күндегі дағды бойынша дастарқан айналасына Сүйіндіктің барлық балалары да, бәйбішесі де отырғанды. М.Әу. ~ Табиғаттағы адам тіршілігі әсіресе, өсімдіктер дүнесімен тікелей байланысты болады. Сол себепті өсімдіктер сан — алуан образдардың эталоны ретінде тілдегі троптар мен фигураларда кеңінен қолданылады. Ө.Айт. ~ Нұрбикенің күйеуінен төрт-бес жас үлкендігі бар-тын. Сол себепті де былайғы көзге Ахтан әйелінен жасамыстау боп көрінетін. Ө.Кәр.

Надан адам не айтсаң да сене береді, білмегенге бәрі таң д.м. мәтел. ~ Өлгені тіріліп, өшкені жанғандай қуанып шуылдасты да қалды. "Соқыр тауыққа бәрі бидай", тек хат ішінде "Қамар — Ахмет" деген сөз болған соң-ақ, құдай берді, ақты-қарасын ақтару қайда… Шыдасын ба? С.Торы. ~ Аз білсе де, Хақ жолына адал, кейбір дүмше сияқты, «соқыр тауыққа бәрі бидай ғой» деп, бетін сипап, бергенді қалтасына тоғыта бермейді. Т.Сәу. ~ Соқыр тауыққа бәрі бидай. Көп сөз, бос керістің қайда барып, немен тынарын білмей, басы қатып, шекесі дыңылдап босағада отырған Боранқұлдың әр қандай топты жердің бәрінде басқалардан бойы озық, салауаты басым сүлейлі біреулердің болатындығынан хабары жоқ еді. Ғ.Біл.

Тап сол уақытта, мезетте; бірден; ілезде. * Сол сәтте сұрақшы оған оқыс үнмен бірдеме деп бақырып балдыр-бұлдыр етіп үлгерді. Ж.Ахм. * Мен кешірім сұрадым, сол сәтте оркестр шапшаң әуенді дуылдата жөнелді. Ф. Сэл. * Нақ сол сәтте дорба толып, асып төгіледі. Сөйтсе дорба көз терісінен жасалған екен. Б.Қыд.

Не нәрсені де саналы түрде бағамдай алмайтын, талғамы жоқ, таңдай білмейтін адамға қарата. ~ Қандай сұлу қыз да ертең әйел. Оған да үйренесің. Махаббат мәңгі емес. Соны біле тұра соқыр тауықтай селт еткен сезімнің жетегімен лаққым келмейді. М.Сүн. ~ Еңді есептеп қарасам, Жоғарғы Кеңеске депутаты болып сайланар кезде сол Қонаев атамыз 36 жаста екен, осы күні отыз алты жастағылар көжесін жылап әзер ішеді, алдағы жүрер жолын соқыр тауықтай әрең болжап көреді. Д.Дос. ~ Бірақ, Ақтілеу әжесі көкірегін оятып жібергенімен, мына алдамшы әлем көзін байлап, көкірегі сезгенді өзі көрмей тұмсығына іліккен тарыны да, тас түйіршігін де талғамай, таңдамай жұтқыншағынан өткізе беретін соқыр тауықтың күйін кешіп келіпті. Е.Әл.

Оқыстан шыға келді, пайда болды, бой көрсетті. ~ Соны айтысып келе жатқанда, шөлейт жақ кезеңнен солаң етіп, төрт атты кісі шыға келді. Біреуі оқ бойы алдында, тымағын ажырайта киіпті. Артқы үшеуінің алдында — салақтап өңгерген үш семіз қой. Ж.Айм. * Солаң етіп қай жақтан шыға келгені белгісіз, сидам бойлы бір жігіт көлеңкедей қалқайып қасыма тұра қалды. Шашы, қасы қап-қара, шүңіт көз, аққұба, әдемі жігіт. Т.Сәу. ~ Олар елдеріне қайтып, арада бір жұма өтісімен Қаңтарбай солаң етіп төбе көрсетті. Ә.Ыб.

Көзді жұмып жіберіп, қатерге бас тігу. ~ Көтерілістің жолын көрсетіп, бетін түзеп отыратын жарық керек білім керек. Бізде сол жарық жоқ. Ісіміздің бәрін соқыр тәуекелмен істеп жатырмыз. Ғ.Мүс. ~ Қалай болған күнде де, әйтеуір олар қайтадан күре жолға түсіп, ешқандай мақсат-мұратсыз соқыр тәуекелмен тартып кетті. М.Серв.

Көңілсіз, ықтиярсыз, жақтырмай сәлемдесті. * Елге келгендегідей емес бай мұжық онша пейілді кісі болмай шықты. Солғын амандасты. Ж.Айм. * Кенет қырау басқан есік сықырлай ашылды да, лап етіп ақ бу кірді. Содан кейін осы Сәбит көрінді. Отырғандар онымен солғын амандасты. Қайдан жүргенін де, қайда баратынын да сұрамады. С.Шайм. * — Шүкір, жаман емес, — Әбдірасыл солғындау амандасты. Бейне өзіне қарай көтеріле берген қамшыдан не оқтаулы мылтықтан жасқанғандай, тайсақтап көзін төмен түсіріп әкетті. Қ.Жұм.