ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Қыспаққа алды, қатты қинады; әбден ығыр қылды. * Екі жігіттің осыншама сілікпесін шығарып сендерге не болды?! С.Шайм. ~ Құс аулайтындар Жанасты көре алмайтын. Бір рет Жаппас бір үйір кекіліктің ізіне түсіп келе жатқанда, екі адам мұны тарпа бас салады. Сабай бастайды. Басқа да, бетке де, көзге де ұрып, сілікпесін шығара сабайды. Міне, содан Жаппас бір көзінен айрылып, Башбайға қойшы болады… Ә.Әл. * Тіршілікке қажет сыбаға емес үлес, енші емес меншік іздеген сімсік ындын сілікпесін шығарған бүгінгі адамзат бұл ібіліс ұғымдардың қыл тұзағын қалай шешіп шығудың жолын бақ пен таққа жабыла таласқандай, жабыла іздемесе, құлағын қылтитып тұрған Қиямет-қайымнан қашып құтыла алмайды. Ә.Кекілб. * Үлкен білімге қоса тағдыр сыйлаған шешендігі бар, небір аузы алты қарыс адамдардың аузын аштырмай сілікпесін шығарған. О.Бөк.

Қаңқасы ғана қалды д.м. ~ — Баяғыда сіздің әкеңіз көшкінге кеткен «Сайтан көпірге» де жете алмадық- ау, деді Ерік. — Қай тұста еді? Осыдан төте тартсақ, тым алыс емес. Біз сәл бұрыс, құлдырап барамыз. Бетон көпірден өтпесек «Сайтан көпір» атты кісіні көтере алмайды. Сідіріне ілініп әрең тұр. О.Бөк.

Құр сүлдесі қалды. ~ Ауылдағы ағайын тоқымдай жерді игере алмай, сілімтігі қалған техника іске жарамай, не жекешеге жер ала алмай, пұшайман халде жүргенде, қаладан келген байекесі бір колхозды асырайтындай сыбаға алып, сықиып жүрген кезі еді ғой. Ш.Мұр. ~ Бірақ ашынып бастаған сөзін тоқтатпай, ойын айта берді. – Егер үлкен көмек келмесе, біз шепті ұстап тұра алмаймыз. Қазір полктың сілімтігі ғана қалды. Неміс шабуылы үдеп барады. Т.Ахт.

Тату-тәтті қарым-қатынастар туралы. * Онымен қоймай, есіктен аттап кіруге именген малшы-жалшыларымен отағасы ежелден «сіз-біз десіп, шыж-быж жесіп» жүрген адамдардай тең сөйлесіп, оларға тым жайдары қабақ, жайсаң пейіл танытып отырды. К.Сег.

Күл-паршасы шықты, түгі қалмады. ~ Бұл үйдің снарядтан әбден сілімтігі шыққан, тіпті подвалдың да бір мүйісі опырылған. Т.Ахт. ~ Оған ешкім үндемеді. Егер, бәлен деп оның жынына тисең, алып соғып ойнаған болып, сілімтігің шыққанша астына салып илектейді. Өзі қатарлас түгілі талай ересектердің Амантайға жүрегі дауалай бермейді. З.Төл.

Сенең де, сенбесең де д.м. * Сізге өтірік, маған шын — оған классикалық шығармалар да бұйым емес, ал джазға келгенде аруақтанып алады. "Төбені дүрліктірген биді" салғанда аузыңды ашып, көзіңді жұмасың. Дж. Сэл.

Құр сүлдесі қалды, арып-азды. ~ Қазақ даласына тараған ең үлкен індет – сонау атам заманнан бері сілімтігін сүйретіп, осы күні өлексесі қалған домалақ арыз. Ә.Кек.

Ерекше ептілік, асқан шеберлік, жойқын пәрменділік хақында. ~ Жантай қан болып жүргенде, Туғанын түйедей көтеріп, Дұшпанын қара қойдай бөктерген, Кешпей суды толқытқан, Шаппай жауды қорқытқан. Қан Жантайдың ерлігі Қан Жантайды сұрасаң, Сілбеден сірге қидырған, Шелектеп қымыз құйдырған, Сыңсыма көйлек ақ тамақ, Жолда неке қидырған. А.Байт. ("Алтай тәті")

Сіңірі шыққан кедей. ~ Ал, «құттыхананың» сырты түгіл, іші тозуында да қисап жоқ, сырты жалба-жұлба, қара құрым бұл үйдің кереге-уықтарының да тозығы жетіп, алқам-салқам болған, үй содан жыл сайын кішірейе келіп, ақырында күркеге айналған. «Сілкіп салар сырмағы жоқ» дегендей, бұл күркеде жасау-жиһаз деген жоқ. С.Мұқ. ~ Мынау аз аталы Малдыкөлдің ішінде сілкіп салар сырмағы, шек деп қайырар лағы жоқ сіңірі шыққан кедей Дарханның әкесі еді. О. Бөк. ~ Үш қанат және киіздері соншама ескірген. Сондай-ақ, жалпы жұрттың тұрмыс күйі де тым төмен. Қай шаңырақта да сілкіп салар көрпе-жастық болмайды. Кешегі жаппай ашаршылықта қырылғаннан соңғы, түгел тозғындаған жұрт, бұдан кейінгі бесалты жылда ес жиып үлгермеген, жарлы-жалбағай, кембағал күйде қала берген. М.Мағ.

Шекісті; қырқысты. ~ Өзара қыр-қыс-ты, түртпектесті деген мәнде қол-данылады. Мүйіздескен сиырдай, Байласаң бас жіп жетер ме? Еңбегін еш, тұзың сор, Қайратың селге кетер ме. БС.