ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Кім-көрінгенге соқтыққысы келіп тұратын пәлеқор адам туралы. ~ Ағаттық ісімізді білмедік пе? Көңілін бір нәрседен кірледік пе? Сықылды сиыр мінез жаман елміз, Орданың бір жеріне сүйкендік пе? І.Жанс. ~ Нәресте туылғанда, оның кеудесіне жан кірерде ол қайдан келді… соған байланысты. Егер ол бұрыңғы өлген сиырдың жаны болса, бала сиыр мінезді болады. АҚ "Арпалыспен…"

Түріне қарасаң шошып кетесің д.м. ~ Оқыған десең оқыған. Жақсы-жаманды да айыра білетін сияқты, ал айтып келе жатқан сөзінің сиқы мынау. Қоғам жұмысына белсене қатысатынын қайда қоясың тағы. С.Мұр. ~ Асау айғырмен алысып, алыстан шаршап келгенде алдынан шығайын деп тұрған хабардың сиқы мынау. К.Қаз. ~ Шектес жатқан даласының сиқы мынау. Ол қайбір оңған жер дейсің. Ә.Әб. ~ Алғашқы ағынында көз деген жас парлатады жарықтық» деп отырушы еді. Сол ұшқыр құланың ендігі сиқы мынау. Шөп алып жеуге де әлі келмейді. К.Қаз. ~ Ий, ұқсамасаң – тумағыр сорлы, әкеңнің сиқы анау, содан асып қайда барам дейсің! – деді кейісті болса да менің ендігі тағдырыма көндіккен дауыспен. Т.Сәу. ~ Ыңқылдап, күрсілдеп тер пұшпағынан атып, әлденеше дем алып ақшам әлетінде Арбабай аулына әрең жетті. Ол ауылдың да сиқы кеткен. Әбігер. Олар да азықсыраған. Пішені біткен. Олардың да қорегі қатықсыз қара көже. Ғ.Қаб.

Ұлы сәске, күн барынша қызған шақ. ~ … ызаға булыққан екеу сонан түн ортасына дейін, онан таң алдына дейін көткеншектесе-көткеншектесе құм ішінде қалған қойлардан ұзай берсін. Сонан күн шықсын. Сонан сиыр сәске болсын. Хан сәске боп шілде айы шыжғырып күйіп берген-ді. Ә.Нұрп. ~ Дырылдап машина өтті. Астананың тағы бір күні сиыр сәскенің көк түтінімен таласа кіріп еді. Қ.Ысқ. ~ Кербалақтың екшей аяңдаған өнімді жүрісімен біраз жолды ұтып тастаған Қармыс сиыр сәскеде Қояндының қырқасына көтеріледі. Ө.Кәріп.

Жолы болды, сәті түсті. ~ Тек жаратқан өзі кеңшілігін берсін де. Сәтін салса, тәуір боп кетермін. Т.Сәу. ~ Бірақ тағы ескертемін. Біздер көрінбей сендер де қылп етпеңдер, тек осы шартқа берік болыңдар. Сәтін салғанда жардың екінші беті түйетайлау, көтерілуге ыңғайлы екен. Етектен шыққан Сүйінғара тобы бірден лап қойды. М.Әбдіх.

Үйірге түсе бастаған жас айғыр. ~ Кең далаға кішкентай үйірін сыйғызбай, тырқыратып қуалап болатын сәурік айғыр бар да, қыдыр дарыған байдың кереге жал құтпан айғыры бар-ау. Мен де сені келешекте сол құтпан айғырдай үйіріне тыныш, ақылы алдында, ашуы соңында жүретін зәбірсіз жан бола ма деуші едім. Ә.Нұрп. ~ Құла жирен сәурік айғыр екі байталды алдына сала қуып ала жөнелді. С.Бег.

Аян алу; алдын болжау. * Жаңбыр тиген көл беті тары бөрттіргендей шымырлап, әлгінде сәуе көріп жатқан кемпірдің ұйқылы жүзіндей тыржыңдайды. Ғ.Біл. * Ту сыртынан иелік ететін бір киелі күш сәуе бермесе, олардың атажауы қаршыға, сұңқар бағыт сілтемейді. Ғ.Біл. * Тұра қашып жөнелуге асығып отырсаңдар, көп тостырмаспын, Алладан келген сәуе бар, бір жұма жатып өлемін, өлсем орным ата-бабам Ырғызбай зираты болсын» деген өтіл-өсиеті еді. Ғ.Біл.

Өрекпіген, алып ұшпа, алып соқпа мінезді ер адамға қатысты айтылады. ~ Есер топ одан сайын мәз болады. − Әй, сәурік айғырдай қақшаңдаған мына немені де сүйтсек қайтеді! Ә.Кек. ~ Жайнақ құшағынан жерге түсіріп, айбат шеккен бейнемен одырая қарады. Анау бұрынғы дағдысымен, сәурік айғырдай кіжіңдеп, «әкеңнің…» деп, келдегін көтере ұмтылып еді… С.Мұқ. ~ – Қош, қазақтың бетке ұстаған ғалымдарын институттан қудың. Анайы тілмен айтқанда, сәурік айғырша сауырлап талап, әлі де қуып жатсың. Ә.Нұрп. ~ Үйірдегі жасамалы айғырдай өлі ешкімге билік бермеймін деп жүрген шешен биді, сәурік айғырдай төтеден қосылған Ақан алмастай азуымен тура шоқтықтан қыршып, шоңқитып кеткен. С.Жүн. ~ Есейіп, ер-азамат болғанша Орағымды да ұрушы ең — ау, сен шал. Үйірінің берекесін алатын жаман сәурік айғыр сықылды ол нең ол? Қ.Ысқ.

Ойын-сауық құрды. ~ Анау Ермекті жорға мінгізіп тұрып, бұлаңдатып қоя берді. Күнде той, күнде думан, үнемі сәукім салумен жүреді. Б.Қыд. ~ Өзі Іленің арғы жағына өтіп кеткенде белбеуінің ұшы Іленің бергі жағында жатады дейтін атақты Дәурен сал отыз жасына дейін үйленбей салдық құрып, сәукім салып жүре беріпті де, содан бір жылы аржақтағы Жалайыр Күшіктің Төрінбегінің Нұрқа атты қызына ғашық болып, көңіл қосыпты. Б.Қыд.

Айтқанын істетті, әмірін жүргізді. * Е, қойшы әрман, кәрі кісіше мақалдамай! Көксауда не келбет бар? Бір жұрын. Сонда да алпыс үй Жаманқұсты си десе, сигізіп… отыр. Көктұмсықта не түр бар? О да ауылнай боп пәлен етіп, түген етіп жүр… деп елдегі атқа мінер, пысықтарды, сұмдарды санай бастады. Ж.Айм.

Қараңғылық орнады. ~ Күнәнің куәсі боп қалмау үшін, Күн батып, сам жамырап, сәуле сөнді. І.Жан. ~ Күміс білезігіне терезеден созылып түскен сәуле сөніп жанады, сөніп жанады; қолы қалтырай ма, қалай? М.Қаб. ~ «О, опасыз… Қадір– қасиетсіз. Сүйем… Сүйем дегенің сүмдығың ба еді? Көңілімдегі бір сәуле сөнгендей болды». Жанқалтамнан шылым алып, тартпақ боп сырт айналдым. Сіріңкем лып ете сөніп қала береді… М.Сүн. ~ Кішкене таң боп атамын Сәулесі сөнген баулардан. Сені іздеп келе жатамын Аңырып тұрған таулардан. Ө.Нұрғ.