* – Ұзын арқан, кең тұсаудың заманы емес. Бүгінде ымыртшының есінде, күзетшінің көзіндегі қияс шақ, Тәке, – деді Еркін нығыздана отырып. О.Бөк.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ЫНДЫЗЫ ЖАРЫМАҒАН
~ Ішекқарыншы қатындардың некесіне басылған шақпақ ет, шажырқай, ұйқы, бел тамыр, шолақ кеңірдек, талақ сияқтыларды да: — Бері әкел, бермен? — деп, танауы желбеңдеп, астауға сала берді. Өрік қырындаған кезде, қатындар біріне-бірі қарап, еріндерін шығарып: — Мынау бір, ындызы жарымаған шіркін ғой!.. — деп күңкілдесті. Ж.Айм.
ЫНДЫН БЕРМЕДІ
Құлақ аспады; назар салмады, ықылас қоймады; бағаламады. * Сонда айтты: «Қайран, Салон, келмедің ғой! Сөзіңе бұрын ындын бермедім ғой, Данышпан, қасиетті жан екенсің, Аман бол! Енді менің өлгенім ғой!» Шәкәрім
ЫНДЫН ҚОЙДЫ
Ынта қойды; ықыласын аударды. * Өлең мен сөзді шеберлеп, Айтқаным мақұл келер деп, Ындын қойып ентелеп, Жарайды деп осыным. Ш.
ЫНДЫНЫ АШЫЛДЫ
Араны ашылды; ашқарақтанды. * Жоқ, елес емес, қолына жуа сабағы ілікті. Жұлғанша шыдамай еңкейе құлап қарш-қарш шайнады. О, паруардігер! Тал жуаның өзінен-ақ кәдімгідей өмір нәрі тамғандай таңдайына. Құлшынып, ындыны ашылып, көк шөпті аралап еңбектеп келеді. Тағы да, тағы да қарш-қарш шайнағысы келеді, көк жуа сабағын. С.Елуб. СИН: ЫНДЫНЫ КЕПТІ
ЫЛАҢҒА САЛДЫ
~ Арқаны ұры қаптап кеткенін, солар елдің тынышын алып тұрғанын, әсіресе, Мәдіғұл аулының сойқандығын, ұры жұмсап, елді ылаңға салып жатқанын қоса айтқан. Б.Тоғ.
ЫЛДИДАН САЛСА, ТӨСТЕ ОЗА, ЕРТЕДЕН САЛСА, КЕШТЕ ОЗАР
Аса жүйрік, әрі төзімді тұлпар аттың сипаты; адамның соған ұқсас мінездері туралы. * Әнекең де өз заманының өзгеден оза туған аса аяулы перзенті болатын. Ол қазақ публицистикасының ылдидан салсаң төсте озар нағыз дара дүлдүлі еді. БАҚ
ЫЛДИДАН ШАУЫП ӨР МЕНІКІ, ЕСІКТЕН КІРІП ТӨР МЕНІКІ ДЕДІ
* Қаракөктен туған жасық қара деуге қимасам да «Ылдидан шауып өр менікі, есіктен кіріп төр менікі» дейтін ұрпақтың келуі де заманның бір кебі шығар. Сөзге жығыла білген халықпыз. К.Сегізб. * Қаракөктен туған жасық қара деуге қимасам да «Ылдидан шауып өр менікі, есіктен кіріп төр менікі» дейтін ұрпақтың келуі де заманның бір кебі шығар. К.Сегізб.
ЫМ-ЖЫМЫ БІР
Қулық-сұмдығы бір, сыбайлас адамдар туралы. * Алайда партияға кірген жолдастарымен пікірі, қызметі, ым-жымы бір еді. «Пікір» дерлік Төлегенде пәлендей пікір де жоқ. Көптің ауқымы оған пікір; коменестер не айтса — құп. Ж.А.
ЫМ-ЖЫМЫН БІЛДІРМЕДІ
~ . Олар жұртты дүрліктірмеу үшін халықараға және тұрғын ел арасына ым-жымын білдірмей, Алтайдан ауысқан «бағынды армия» ретінде киіндіріліп, «Алтай армиясы» атанды да, Үрімжіні алуға айналған Ма Жұңиың қатерін аластау үшін түстікке шеру тартты. Ғ.Біл.
