ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

* Өз сырым өзіме ежелден аян. Оншалық шекесі тар, саяз жігіт емес те сияқты едім. Ж.Сәмит.

Кәміл сенді, күмәні қалмады.~ Елдің бәрі Бектемірдің адалдығына шек келтірмейді. Бірақ біздің қол қысқа. Кімге бара аламыз. С.См. ~ Ол тәтті ойға шомған күйде, ағасы келген соң не істеп, не қоятынын тегіс тізбелеп айтып шықты. Оның сөзіне қарап мен ағасының жуықтағы күндердің бірінде қайтатынына титтей де шек келтіргем жоқ. С.Мұр. ~ Мен Михаил Ивановичтың осы бір сөзіне әбден сеніп алған едім, сондықтан да әкемнің амандығына да, өзіміздің апат құшағынан құтылатындығымызға да бұдан былай ешбір шек келтірмедім… Ә.Сәр.

* Сен еңкейіп, етегін сүй аруақты бабаңның. Сосын елге орал. Арада тоғыз ай, тоғыз күн өткенде арманыңа жетесің. Шекесі торсықтай ұл, аймаңдай қыз сүйесің". С.Дос. * Шөкенің дуалы аузына құдай салып, бесінші жылы нүркен шекесі торсықтай ұл тапты. Б.Жұм. * Осылайша патшайымды өзіне әйел болуға көндіреді. Патшайым айы-күні жетіп шекесі торсықтай ұл туады. Т.Әсем.

* Сол құлық-қылықтардан қайнап шығатын қулық-сұмдықтары да жетіп-артылар. Содан да барып, ұлыс билігінің ұшар биігіндегілерде шіреністер бөлек, шеке тырыстырулар ерек екенін ескермек те керек…» М.Бай.

1. Қарқ болды, рахаттанды. * Алған пенсияң бір ай бойы қара нанды қара суға шылап жеуге жетсе, шекең шеруен атқаны. Т.Сәук. * Олардың біз ешқайда кете алмайтынын білдік, бірақ дәп қазір солардың артына түсіп қуа жөнелу нақ сол бір шақта еренді, құлаққа ілер әрекет болғанмен, шешімін таба қояр, шеруен атар іс емес-ті. Б.Қыдырб. * Біздің подъезде шекесі шеруен атып тұрғандар шамалы. Көбі жалғыз- жарым, кәрі-құртаңдар. Әсіресе, үшінші қабаттағы қазақ кемпірінің халі кісі аяғандай. Т.Сәук. Жетісті. * Иә, опық жейтін жайлары көп-ақ. Осы келген көген көздердің қайсы бірінің шекесі шеруен атып тұр дейсің. Көбі “жетім бұрышты” сағалап, көрінгеннің босағасында жаутаң көз болып жүргендер. Т.Сәу.

* —Ет жоқ қой, шырағым. Сүт қатып, күріш ботқа жасап берейін, жейсің бе? — Палау, күріш көже, ботқа… Осы бір күріш-ақ. Әбден шекеме тиді ғой!—деп аузымды бұртиттым. Т.Берд.

* Ех, шіркін! Бұндайда үстіңдегі киімдерің инеден қазір ғана шыққан жаңа киімдер болса. Мына сумұрындарға «жоламаңдар, киімді былғайсыңдар» дегендей шекеңнен қарап тұрсаң. Б.Соқ. Менсінбеді. * Этностар шоғырлана орналасқан елдімекендерде бай ұлыстар кедейлеу тұрғылықты халыққа шекеден қарайтыны құпия емес. БАҚ.

Асықпай таңдады. * «Қаланың қу аяғын қайтесің, өзім осы төңіректен уылжып тұрған бір қызды шекеден шертіп жүріп, таңдап беремін». М.Қабанб. * сырт панасына апасы мен жездесі де жарайды, өзі өлгенше киініп — ішінуіне, өзі тығып ұстайтын алтын — күмістері мен асыл тастарының артығы да жетеді… Ендеше, күйеуді шекеден шертіп жүріп таңдау керек… С.Мұқ.

* – Әй, келін. Орағыңа шақтап тоқы. Оның қолы балғадай, басқалардікіндей емес екенін өзің білесің ғой. Әй, бірақ білетін де мезгілің болған жоқ- ау. Орақ бірер рет өзіңді жұдырықтағанда білер едің. Алда айналайын- ай, шекеңнен шертпеуші еді ғой. Шақтап тоқы соған! — дейтін. Ш.Мұрт.

* Апасы жағынан «Жоламанның үйіндегі келін» де алыс емес сияқты. Қысқасы, ол үйде бұны шекеден шертіп, шөміштің басы нан қағатын ешкім жоқ боп шықты. Д.Әш.