Автор: Админ

Асықпай, кербездене аяқ басу. * Бәйге көк біраздан соң тыныштанып, сылаң аяңға басты. К.Қаз.

Бұлаңдап, әсемсіп, сиқырланып, оқыстан бой көрсетті. ~ Боз үйге ай сәулесі нұрын төгед, Шәпи қыз сәлем айтып, келсін деп ед. Шомылған айдын көлге аққудай боп, Бұраң бел сылаң етіп шыға келед. Балуан Шолақ. * Содан соң ертеректе, бала кезінде уақиға сылаң етіп есіне оралды. О.Бөк. * Бұлт астынан сылаң етіп ай шықты. Қ.Ысқ. * … үстінде қос етекті көйлегі бар, көйлектің сыртынан барқыт қамзол киген сұңғақ бойлы ақсұр қыз сылаң етіп кіріп келді. Ә.Әб. ~ Басыңнан бағың кетсе құда кетер, Айрылып ауыз тамыр жүдә кетер. Басыңа бақ айналып қайта қонса, Бәрі көп ор түлкідей сылаң етер! С.Бақ.

Қылмыңдап, кербездене жүру. * Тоқ балтыры да, қыпша белі де сылаң жүрісінен білініп, мен мұндалап тұр. «Бәтір-ау, мынау тура біздің Жәзира сияқты ғой». М.Сүн.

Сыбдырлаған, сыңғырлаған дыбыс шықты. ~ — Өртенсін кәпір, жойылсын көзі! Түп-тұғиянымен жойылсын! Кетсін бәлекет! Алды-арты осы болсын! Жатқанынан тұрмасын. Тіпә-тіпә!- деп, азан-қазан болып, түкірісті. Қағаздары сылдыр етіп, қалың кітап от ішіне жоқ болды. От лаулады. Жұрт дулады. — Кет, бәлекет, кет! Бізді сен көрдім деме? Сені біз көрдік демелік. Шу қара құйрық! Кеткеніңнен келме! — деп тағы шуласты кеп. Кінегені «құтты жеріне қондырды», көңіл тынды. Ж.Айм. ~ Гармонь мен скрипка нақышындай, Дауысы сыбызғыдай сылдыр етіп, Тыста еркек, үйде ұрғашы өлеңге мәз, Жаратқан құдай сондай бұлбұл етіп. М.Ж.Көп.

Сөзге шешен, ділмар. ~ — Тұмсығы шақпақтай, құлағы жарғақтай, ерні қаймақтай екен өзінің. Бұл сылдыр көмей, жез таңдай, сиыр жорға, қу таяқ деген жігіт. Лақты, ешкілік дауды атқа сатып алып, өмірі өзіне де, өзгеге де тыныштық бермей өтетін, елді ұйытушы емес, ірітуші адам болады, — деп баға береді. ҚАӘ. ("Дүйсенбі") ~ — Тұмсығы шақпақтай, құлағы жарғақтай, ерні қаймақтай екен өзінің. Бұл сылдыр көмей, жез таңдай, сиыр жорға, қу таяқ деген жігіт. Лақты, ешкілік дауды атқа сатып алып, өмірі өзіне де, өзгеге де тыныштық бермей өтетін, елді ұйытушы емес, ірітуші адам болады, — деп баға береді. Әл.Ысқ. ~ Тұсау кескен адамдардың ішінде желаяқ жүйріктер де, майталман шешен шежірешілер де, алып күштің иесі батыр-палуандар да, елді аузына қаратқан сылдыр көмей, жез таңдай, ақын-әнші, даңғайыр күйшілер де, ерекше қасиетті әулие адамдар да, аузында иманы, қолында Құраны бар молда-қожалар да болған. Г.Ях.

Сылдарлап аққан бұлақ суы туралы. ~ Барса, бір сылдыр қаққан мөлдір бұлақ, Таспадай бейне арықтаншыққан құлап. Түсе сала Ескендір басты қойды, Ішсе, суы өзгеше, тәтті тым-ақ. Абай. ~ Алдымен таныс тамшымыз өзенге жүгіріп келіп, періп кетеді. Ормандар, қалалар, таулар артта қалады, сылдыр қағып, тамшылар әлі тынбай жүгіріп барады. А.Байт. ~Жапырақ сәуле сүйіп дірілдеген, Жел шіркін жаны күйіп күбірлеген. Жерде су сылдыр қағып сүйінгендей, Кей кезде күйік кернеп күрілдеген. М.Жұм. Сыңғырлаған нәзік, құлаққа жайлы дыбыс шығарды (күміс шолпы, қоңырау үні т.с.с.). ~ Білектей арқасындаөрген бұрым, Шолпысы сылдыр қағып жүрсе ақырын. Кәмшат бөрік, ақ тамақ, қара қасты, Сұлу қыздың көріп пе ең мұндай түрін? ~ Құрымтай, сен неге жылайсың? – Жасым он беске келді. Жуырда Сейітбайға қатын болам деп жылаймын… – Болмайсың… ұзын қара шашына тағылған теңге шолпысы сылдыр қағып, өкшесін соғады. Еркелі, қысық қара көзі жұлдыз боп жылтылдайды. Ж.Айм. ~ Оның есіне қыздың ботаның көзіндей қара кезі, ұзын кірпігі, белуарына түскен қара, қолаң шашы, әсіресе кең ақ маңдайдан түзу түскен қырлы мұрны Абайдың: «Білектей арқасында өрген бұрым, Шолпысы сылдыр қағып жүрсе ақырын…» — деген өлеңін еске түсіреді. Б.Бұл. ~ Дыбыс білдірмес үшін сылдыр қаққан шолпысын қалтасына салды да: — Тезірек жүріңіз! — деді. Ә.Әб. 3. Ойнап-күлді, еркелеп, назданды. ~ Оның қалаға келген бетінде көріп отырғаны, міне, осы. Бірінші қызығы да осы. Жас еді, өсті. Сылдыр қақты, еркеледі… Шәлі жамылды, жылады. М.Дәул.

Мағынасыз, дәйексіз, пәтуасыз, судай аққан бос сөз. ~ Бұрын кеудең басылып тұрса да, өзіңді кісі санатында көруші едің. Енді міне. Ешбір есепте жоқсың. Люмпен-пролетариат. Жалғыз сен емес, бүкіл ғылым, әдебиет, өнер қайраткерлері түгел. Бүгінгі заманның тұлғасы — сылдыр Сөз емес, сықыр Ақша. Яғни, қалың кітап емес, жуан қалта. М.Мағ. ~ Қылжақбас ананы бір, мынаны бір сөз етіп, жұрттан бұрын өзі күліп, әбден мезі қылады. Сөзінде — іліп аларлық түйір жоқ, сылдыр сөз. З.Шаш. ~ Сене тұра уәжден жеңілмес үшін: – Ақсақал, туған әкеге тіл тигізуге болмайды. Бірақ жаңа айтқаныңыз құр сылдыр сөздің тізбегі ғой! – деген. – Сен олайша кемітпе, – деді Әріп. Т.Әл. ~ Мұндай «жарапазанды» ести– ести құлақ әбден жауыр болған. Жаттанды, ішінде іліп алары жоқ, сылдыр сөз. Міне, сеніңіз, сенбеңіз мен ол удан құтылудың төте жолын тапқан секілдімін… Қ.Жиен. ~ Қияли қызыл әңгіме, сылдыр сөз… Суретші қауымы бүгінде соның бәріне көнген, көнтері болған. Ә.Асқ.

Ағзаға пайдасы аз, дәмі, нәрі жоқ сұйық тамақ. ~ Бүгін асхананың түстігін әдейі ішпедім. Сондай тәттілер тосып тұрғанда, асқазанды сылдыр сумен толтырып не бар. Қ.Жиен. ~ Тағы да сылдыр су сорпа мен екі тілім нан берді. Сылдыр су құюлы қалайы тостақ үстіндегі қара нанға қол созды. Қ.Түм.

Әбден тойды, кекіре тойды. ~ Сонан соң сары тазы тақуалықты қонып, иесінен бөлініп қалып, жаңағы алған қоянын талқан қып жеп, сылқия тойып алатын, аузы-мұрны қан-қан боп, иесін қуып жеткен жерде ғана Абай өзінің салғырттығын байқайды. М.Әу. ~ Жұман аздан соң күлкіні ұмытып кеткен екен, етке сылқия тойып алды. М. Әу. ~ Ендігі жағдай басқа. Жасырынбай, ашық ішуге, дәмін ғана татып көрмей, сылқия тойып ішуге болады. Тізгін қолда, өзімізге өзіміз қожамыз. Әй дер әже, қой дер қожа жоқ. Б.Соқ.

Сәнпаз, кербез, кердең сері. ~ Жас шағында қалада орысша оқыған, бұл кезде ел мырзасы болып, ән түзейтін, өлең жазатын сылқым серілеу жігіттің өзі осы. М.Әу.~ Қайтсін енді. Тоты шетел өмірін кино арқылы зерттейді. Не бары бір жарым сағатта небір сылқым сері кино жұлдыздарын көріп, кинотеатрдан керемет байып шығады. М.Қаб. ~ Өйтпегенде Боранқұл сынды тарихи қылмыскердің үй іші жаз жайлауға шығып, қыс қыстауға түсіп, малшылармен бірге көшіп, қонып, атқа мініп, сылқым серілерше «селкілдеп» жүруіне толайым жол жоқ көрінеді. Ғ.Біл. ~ Нұрила бас салып құшағына алып аңырамасына кім кепіл? Өйткені бұл сылқым сері жас тоқалы Сүкеңнің көзі тірі кезінің өзінде көш-жөнекей де көңілін тауып, оңашада қауышқанда қайратты, қармаулы Қылаңды «Арысым-ай, арыстанымай, арының басылмаған, алауың әлі де бір қайтпаған албарындыңды-ай, шіркін!..» деп аймалап, аһылап-үһілеп алас ататын. Ш.Рах.