Мейірім байқалмайтын, жылусыз, салқын жүз. ~ — Ар жағын айта бер! — деді Айғаным жауап күткендей жымия қарап, аз тоқыраған баласына, суық өңін жылытпай. С.Мұқ.
Автор: Админ
СУЫҚ ӨТТІ
Суық тиді. ~ Түстік үстінде Әспет Шәукенге үш түрлі дерт жабысқанын айтты. Біріншіден, ол ұшынған, екінші оның сүйегіне суық өткен, үшінші, және ең ауыры – сыртқа шықпаған шешегі. Т.Әл. ~ Жолда машинамыз бұзылып, айдалада тұрып қалып… суық өтсе керек. Ғ.Сл.
СУЫҚ РАЙ
Жылулық байқалмайтын, ренішті, кесірлі бет-әлпет. ~ Би-төрелердің жол бойы байқатқан озбырлығына, местігіне, елге танытқан суық рай зорекерлігіне іштей ызасы түсіп, ұнатпай келе жатқан күйші төрелер бір ауылға түсіп, мәжіліс құрып отырғанда, тыңнан бір күй шертеді. ҚАӘ.~ Оның еңсегей бойлы, жуан тұғыр денесіне сай, бет терісі де қалың, әрі сұсты. Қайратты, қалың қастары едірейіп, қабағынан бір түрлі ызғар шашып, суық рай сыртына теуіп тұратын. Т.Рыс. ~ Баланың жабықса да жауыға қарайтын суық райы жоқ. Кәдімгі өз үйінде отырғандай бәріне бауыр басып барады. Т.Рыс.
СУ МИ
Ақылсыз, мисыз. * Сот орнындағыларды су ми еткені өз алдына. Ғ.Қаб. * Жылда шөптің тең жарымын рәсуә ғып жүрген бір су ми. С.Жүн. * Түнде ғана сен су миға айтпадым ба. Халел екеуін бүгін ғана қосып отырғанда, арасын суытайын деп пе ең. С.Жүн. ~ Құдай-ай, осы арамды қайтейін деп жүр, ә! Соқыр тиын құрлы пайдасы болсайшы бір. Анау әкең де нағыз миқата. Әйтпесе сонау ит арқасы қияннан осыны әкелер ме? Қазақ ат, айғыр, мал тасушы еді, сендердікіндей сорақыны көргенім осы. Ә, су ми болған сорлы! О.Елс.
СУ МҮЙІЗ (БОЛҒАН) БҰҚАДАЙ (ТАНАДАЙ)
Айналшық болған мал сықылды. ~ Кетудің жолын тапқан ақылменен, Табылсын ба, талығып күдер үзген. Елік белі, есерге ар бола ма, Су мүйіз бұқадай-ақ тамды сүзген. БС. "Асан-қайғы." ~ Қилы-қилы заманды, Заманға сай адамды Салғастырып қарасам, Су мүйіз болған танадай Шыр көбелек айналам, Кешегі бір заманда, Қайран қазақ, қайтейін, Мынау азған заманда. Дулат Баб.
СУ СЕПКЕНДЕЙ БАСЫЛДЫ
Тыныштала қалды, сабасына түсті. ~ Сол сол-ақ екен, әлгінде ғана бойды кернеп, денені шарпыған аблықпа сезім су сепкендей басылды да қалды. А. Мек. ~ Боранқұл кеуде керіп шыққан соң аптығып тұрғандар су сепкендей басылды ғой. Ғ.Біл. ~ Бұрын сабылып жататын жүргіншілердің де, ауыл арасы адамдардың да жүрісі су сепкендей тоқтады. Ә.Шәр. ~ Балалар, еһ, балалар! Гуіл су сепкендей басылды. М.Қаб.
СУ ТАМЫЗБАДЫ
~ Жынжыма енді, берік бол. Бедіре, шәйнек, шынаяқтарыңды анау дарақы енең мүлде иемденіп алған ба? Дәндетпе, әрі! Жинап ал бәрін. Заман тарылды. Нәрсе қолға түспейді. Айрылма қолыңдағыдан, айрылма! Айырылсаң ез обалың өзіңе, су тамызбаймын… Ғ.Мұст.
СУ ТИГЕН ТОРҒАЙДАЙ БҮРІСТІ
Бір уыс болып, құнысып, жиырылып қалды.* Жылқышыны былайырақ шығарып салып, қыздарының отау үйіне кіріп еді, бәйбішесі де осында екен. Су тиген торғайдай әр бұрышта бүрісіп, кетеуі кете сүртиіп отыр. О.Бөк.
СУ ТӨГІЛГІСІЗ ҚЫЛДЫ
Қиыннан қиыстырып, сенімді, еш күмән тумайтындай қылды. * Оның білмейтін әкімі де, сөйлеспеген адамы да, білмейтін заңы да жоқ. Соның бәрін көзімен көріп, қолымен ұстағандай, су төгілгісіз қыла, нандыра, жанын бере, орысшаны араарасына қыстыра сөйлейді. Ж.Айм.
СУДАЙ (СУ) ЖАҢА
Жап-жаңа киім, бұйым; жаңалық, сөз т.т. * Алдабергенов судай жаңа костюм шалбарын, тағы басқа жаңа құсқысын киіп, үлкен жолға, Көксуға қарай кететін қара жолға шықты. С.Бақб. * Аса сезімталдықпен туындаған су жаңа сөзі қоғамдық байланыстағы жаңалыққа, жаңа хабарға, жаңа сөзге, жаңа бұйымға жаңа мәртебесін беруге, оның жаңа екенін анықтай түсуге, сендіре түсуге, су ағысы табиғатының үздіксіз лыпыл қағып жаңарып тұратын табиғи қасиетінен «су жаңа» сөзін жасаған. Ж.Баб. * Бір кезде шымылдықтың ар жағынан: — Өзің өңкей бір… Сойған түлкідей ыржалақтап күле бергеннен не шығады. Одан да ана су жаңа жігітке кезек берсеңдерші, — деген дауыс шықты. Қ.Найм.
