Автор: Админ

Ұят та, ерсі де емес, орынды. * Екеуі де күлкілерінің еш себепсіз, тіпті орынсыз екендігін де енді сезгендей, әйтсе де пәлендей сөкеттігі жоғын тек ойламаған жерде кездесіп, бірін-бірі маң далада, көлденең кеселді көзден бөлек, еркін қызықтай көріп, тілдескендеріне қуанышты еді… М.Сүн. * Сондықтан Маралтай мен Оралтай, Әмірхан мен Жарас үй сұраса, оның еш сөкеттігі жоқ, өзінің заңды құқығын сұрап отыр деп ойлаймын. Т.Әс. ~ Түйсігі алдамапты. Жанын қуырған қысталаңда Оразбек қол ұшын беріп, көмек көрсетті. «Онда тұрған не бар, келіп қонсын. Ешқандай сөкеттігі жоқ» деді жайбарақат. Осыны естігеннен кейін Жасаралдың сәл де болса тынысы ашылып, арқасын кеңге салды. Ә.Ыб.

Болары болып, бояуы сіңген іс. * Зорлықпен кеткен көп малдың соңынан қуынып, інілеріне қайтарып әкелмекші боп керіп еді, ел ішіндегі Нұртазаның жақтастары мен ояз Коновалов түгілі, көңілі жақын адамдарының өзі сөнген іс екенін аңғартты. С.Жүн.

Біртіндеп көмескі тартты; көз алдынан алыстай бастады. * Көз алдынан бағана таңертеңгі тып-тыныш, ап-аман тұрған көңілді өмірі сөне бергендей болды. М.Әу. * – Анау шаңды көрші, Абай аға! Сол жау! Жатақтың азғантай жылқысына тиген жау. Айдап, қуып әкетіп барады, әні. Тағы тиіп әкетіп барады сойқандар! – деп, жігіт жылап жібергендей болды. Теңіз де, қиял да жоқ. Аз алданыш, қуаныш та сөне берді. М.Әу. * Қазір де бір рет көлбең етіп, бұлаң берді, де, сумаңдай жөнелді. Үстіндегі күміс тұрмандары айға қарсы жарқ етіп барып, сөне берді. М.Әу. * Аузы қыбырлағаны болмаса, шүңі рейген көздері тастай қатып қалған. Қарауыта түскен бөлмемен бірге сол шүңірейген көзден де тіршілік сәулесі сәт санап сөне бергендей. Д.Әш. * Қарсы алдына қараған беті: — Ұйықта! Мен… жазамын,— деп мыңқ етті. Көрпе астынан жылтырап, күйеуіне қарап жатқан жас келіншектің қара көзінен ұшқын жайлап сөне берді. М.Қаб. * Соңына екі түрлі әсер қалдырып ылым-жылым сөне береді: қармаған сәтте беймәлім жаққа алып кететінін ойлап, бір қорықса, сондағы бір сұмдық рахатты жаны іздеп, жанып аңсайды. С.Нұғ.

Уақытша нәрселер өтіп кетсе де, мәңгілік дүниелер орнында қала береді. * Заман су болса, аспан секілді қарапайым адамдар сол судың табанындағы тас сынды, мәңгі өзгермеген қалпында қалады. Сондықтан да қазақ «су ағады, тас қалады» – деп бекер айтпаған. Ес біліп, етек жапқалы осы Еңбек аулында қаншама бастық ауысты десеңізші… О.Бөк.

Көзін құртты, келмеске кетірі. ~ Қазақтың маңдайына біткен біртуары Шоқайды, Аймауытовты о ғып, бұ ғып белгісіз себеппен су аяғы құрдымға жіберді, шетінен тізіп жер жастандырды сөйтіп. Д.Дос. ~ Емдеу Орталығына піл түссе де көрер көзге кішірейтіп…бүргедей етіп… түкке алғысыз ғып… су аяғын құрдымға жіберетіндерің қалай осы?! Д.Дос. ~ … қарсы келгендерді су түбі құрдымға жіберіп, кедейдің бақыты жанып жатақ болып, малын бағып, егін егіп жатқанын, сондықтан Шөкенің осы маңда тау бөктерінен орын алып, көөперәтсиә болған елуден астам кедей түтінге барып қосылуына қолқа салды. Б.Жұм.

Зым-зия жоғалды, із-тұзсыз құрып кетті, аяқсыз қалды, құрдымға батып жоқ болды. ~ … ұзына бойын қуалай жүрсең — жоқ, құдай деген о байғұстық қай арада тұрып, қоныс-өріс тапқанын, қай араға жамбасы тигенін шамалап та айта алмайсың. Өтті-кетті — су аяғы құрдым. В.Рас. ~ Бәрі де осылай көз алдында көлкіп тұрған көркем көріністен көңіліндегі әншейін буалдыр елеске айналып, су аяғы құрдым боп зым-зия жоғалатын өткінші көк сағымның кебін киіпті. Ә.Кек. ~ Бітіп жатқан үй жоқ, сонан кейінгі кезекте тұрған шаңырақ көтеру мәселесі болса әзір су аяғы құрдымда. М.Қан. ~ Емдеу Орталығына піл түссе де көрер көзге ішірейтіп…бүргедей етіп… түкке алғысыз ғып… су аяғын құрдымға жіберетіндерің қалай осы?! Д.Дос. ~ – Барғым келмейді, — дедің сен еш шімірікпей. Су аяғы құрдым деген осы еді. Іштен тындым да, сіресіп қатып қалдым. «Ажырасар дос ердің артқы қасын сұрайды» деген. Мынау соның кебі еді. С.Үс.

Шаң тимеген жаңа бұйым, киім. ~ Кәрі кеуде күмбір қағып, жүрек шіркін өрекпіп кетті. Алпыстың төртеуіне шыққанын ұмытқан сияқты. Жиырма бестегі жігіттей үстіндегі су жаңа түйе жүн шекпенге зорға сыйып отыр. Қ.Най. ~ Сәке, жапа тартып келіпсіз, мына қақаған суықта тым жалаң борбай жүргеніңіз не, осы су жаңа тізе киімді сіз киіңіз, – депті. ҚЕ.

Жайдақ сауырлы, жайлы жүрісті, жон-бөксесіне су құйып қойса да, төгілмейтін жорға ат. Сол жақ артқыаяғы ақ бақай, маңдайында төбелі бар, су төгілмейтін қара жорға тұр ғой, міне! Ғ.Мүс. * Табаны жерге тигеннен шайқалақтап сазда өскен құлын жорға болмай қайтсін. Шетінен су жорға еді. Т.Сәу. * Екі жағынан қапталдай шоқытып, су жорғаға зорға ілесіп, өздері де шоқырақтай түскен түнеугілерден басқа мұртты казактар екен. С.Жүн. Тілге жүйрік, шешен. ~ Көргенін ұмытпай, естігенін көкірегіне мықтап сақтайтын, сөзге су жорға. Б.Жұмаб.~ Бозбала жиынында өлеңнен бәйгені шаппай алатын да Нұрым, жақсылардың тобында жырдан өрмек өретін су жорға да сол. Х. Ес. Нағыз майталман жорғаның жайлы, төрт аяғын тең басқан жүрісі. * Үш күн арқасы ерден босап, жануартынығып қалыпты. Әдетінше, қамшы салдырмай, су жорғасымен жайқалып келе жатты. К.Қаз. ~ Енді тұсіме домбыра еніп, саусақтарым су жорғаның тең басқан төрт аяғындай еркін самғап, неше түрлі әуендерді тартып жүретінді шығардым.Ф.Оңғ.

Қорқақ, үркек. * – Атты, атты! – дегенде, су жүрек болып қалған жұрт, ішін тартқан дауылдай, кенет басыла қалды да, сонша болмады қайтадан дәуірлей, бажылдай, күңіреніп кетті. Ол келген қазақ екен. Ж.Айм. * — Тоқтат, өңшең шуылдақ! Әскербасы ақырып жіберді. — Бұрын соғыс көрмеп пе едіңдер? Жорық көрмеп пе едіңдер? Сонда үйде шаруам қалды, қатыным қалды деп қайсың айтушы едің?! Әлде ел шетінде шұбырып көшіп жүрген аз ғана тобырдан қорқамысыңдар? Атаға тартпай туған өңшең су жүрек! І.Ес.

Кез-келген қиындықтан сытылып, запа шекпей шыға беретін әккі қу адам туралы. * «Жұрттың ішіне киімшең кіріп-шыға береміз»,— деп мақтанатын су жұқпас Өтемағанбеттің баласы Оразмағанбет әңгүдіктеу көрінді. Ә.Кек. * Сылдырап тұрған су жұқпас судыр емес, оң мен солды айыра білетін, сарабдал азамат болып көрінді әке көзіне. Ғ.Біл. ~ Содан шығар, әр ауданда бір отар саулықтың тең жартысын егіздеткен көл–көсір заман болды. “Тең жартысы несі, − деп Мәкеңнің бір денесі селк етті – қызталақ сонша асыра сілтеп… Әй, мынаған түбі су жұқпас.” Н.Дәут.