ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

~ Зағипа — жасы жер ортасына келіп қалған, сары қатын. Бірақ көңілін анау-мынау келіншегіңе бермейді. Бетінің шырайы қашып болмаған ашаң, қағылез әйел әмсе жасаң көрінеді, Соған орай жеңіл-желпі тәжіке тілеп тұратын мінезі және бар. Т.Әл.

Жағдайы түзелмеді, оңалмады, семірмеді.~ Сидиған қарыңа қарап, жұрт сені шыр жұқпаған үйдің баласы екен дейді ғой. Ә.Кек. ~ Өзге жақтың байларына ерген жігіттер жұмырланып, жетіліп, әлденіп ауқаттанып, байып жатқанда осыған ерген кісінің бойына шыр жұққаны бар ма? І.Жанс. ~ Таңнан кешке дейін тапырақтап шабамыз да жүреміз… сондықтан шыр жұқпайды да біздейлерге. Д.Қуат. ~ Ә, бәсе, әне, анау қамыс өсіп тұрған жер Мәсет бұлағы. Өзі шыр жұқпаған кедей болған деседі ғой. Атағы құнан қойды бір өзі жеген мешкейлігі менен алып күшімен шығыпты. К.Жүн. ~

~ Шошалаңдаған қағілез сендер тұмсығын жұлдырып, курс-курс сынып басы зеңіп, шыр көбелек айналады. Ж.Айм. ~ Ыстық қан басқа шауып, жер– дүние шыр көбелек айналып жүре берді. М.Сүн. ~ …дүние тегіс тағы да шыр көбелек айналып тұр, бірақ алғашқыдағыдай емес, оған да үйренейін дедім. С.Мүр. ~ Сәлден кейін, түсінен шошығандай, оқыс сілкініп, қанатымен су сабалап шыр көбелек айналды. Т.Сәу.

~ Байшуақ та тоқпақ жалды торысын шыр көбелек ойнатып, соларға қарай бұрылған. К.Сегізб.

Безектеді; жан даусы шықты. * – Ойпырмай қойсаңдаршы енді?! Қойсаңдаршы!.. – деп апам екі ортада шыр қақты. Қ.Ысқ.

Еш шығын шығармай, қылаудай зиян келтірмей д.м. * Торы тайға бір күн мініп шықтым желіп, Аттым тастан он бұғы, елу елік. Шығармай шып-шырғасын артып алып, Тайымды таң асырдым үйге келіп. І.Жанс. * Осындай үйлерді жабдықтау, мал сойдыру секілді жұмыстың бәрін өз мойнына алған Қожамберген барлық істің ығын біліп, шып-шырғасын шығармай, зыр жүгіріп жүр. Ж.Шәк. * – Отыз жыл қас-қабағыңа қарадым, отыз жыл үйіңнің шып-шырғасын шығармай ұстадым. О.Бөк. * Қазақтың көсемі етіп ел басқартса бәлем, шып-шырғасын шығармас еді. Ж.Шәк. * Әп бісмілдә деп кездесуге жарты сағат әдемілеп тұрып кешігіп келді. Шығын шіркін шырғасы шықпай түгелімен мойнына түсті. М.Қаб.

~ Ақыны мен Ақсақалы қағажу қалған халықтың басынан шырағы өшеді, астынан пырағы қашады. И.Сап. ~ Тозақтың демін бүріккен мың-сан аруақ кебіндері сүйретіліп ажал биін биледі. Түтеген бораннан тіршілік шырағы өшіп, жер-дүниені түнек басты. Т.Сәу.

Ем, дауа болатын. ~ Өз жанын қинап, еңіреп жіберген. Кеудесін жандырған өксік арасында: – Айныдыңыз! Аздыңыз, Абай! Алтын сарай ырысым деушең бұл үйді. Өзегімді өртедіңіз. Енді дауа табар көңілім жоқ. Мен жылаулармын. Үйіңнің шырағы сөнді, шыпасыз дерт жеңді менің бойымды. Көңілімді дауалар, шыпа болар сөзіңіз жоқ. Түк айтпаңыз! Бітті менің күнім! – деді. М.Әу. ~ Жалғанда гүл біткеннің бәрі осында, Жалғанда шөп біткеннің бәрі осында, Адамға шипа болар дәрі осында. Кеңбұлақ — Менің бабам өскен мекен. М.Мақ.

~ Содан бері кісі жүзін көрмей, қолынан ас беріп, ешкімге дәм татқыза алмай, ешқайда бара алмай, басыр боп мына Айшырақтың да шырағы сөнді. С.Жүн. ~ Енді дауа табар көңілім жоқ. Мен жылаулармын. Үйіңнің шырағы сөнді, шыпасыз дерт жеңді менің бойымды. Көңілімді дауалар, шыпа болар сөзіңіз жоқ. Түк айтпаңыз! Бітті менің күнім! – деді. М.Әу.

Амалы таусылды., шарасы қалмады. ~ Қамшылап әрең жүргіздім. Бірақ көп ұзамады. Дір -дір етіп, төрт тағандай тоқтады. Мен шыпасы біткен жануарды бұдан ары қинауды жөн көрмедім. Атып кетуге тағы қолым бармады. М.Мағ.