ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Мақсат тұтты, басшылыққа алды, ұранға айналдырды. * Ар-намыстан гөрі қара бастарының қамын ту қып ұстаған жауыздар жерге қарап қалмау үшін қандай сұмдықты болса да қолданудан тайынбайды. Қ.Тол.

Шалыс басты, адасты, жаман жолға түсті. * Колхозда қара жұмыс істеп жүрген Қайыпберді бертініректе ащы суға үйірсектеп, тура жолдан тая бастады. О.Сәрс. * Баяндамашы, яғни мәртебелі, өкілетті, толымды комиссияның ақбас төрағасы – облыстық жауапты мекеменің пілдей орынбасар бастығы қолма-қол кешірім өтініп, қорытынды пікірдің жалпыға түсінікті, ұлт-аралық қатынас тілінде жазылғанын, өзінің де тура жолдан ауытқымасын мағлұм қылды. М.Мағ. * Анда-санда тура жолдан ауытқып кететіні болмаса, пысық қой, Хайдар бала пысық… М.Қаб. * Жә- жә, Тоғанастың қас- қабағын бағам деп ағайыннан айырыла ма, тура жолдан адаса ма. Қ.Жиенб.

Арт жағы; арқа тұсы. * Боранқұл жиын майданы етіп белгіленген егіншілік бригадасының кең ауласында қоралана отырып алған қалың адамның ту сыртынан келіп тізесін бүкті. Ғ.Біл. * Ту сыртынан Қатшагүлдің үрейленген даусы шықты: – Неғып тұрмыз қу медиенде? Сайда сайтан жүреді дейді ғой! Қайтайықшы! О.Сәрс.

Дұрыс бағытынан аумады. * – Ағайын, тура би бол деп, сенім арттың. Тура жолдан таймағаныма көздерің жетіп, көңіліңде күдік қалмасын, – деп, ол жүзінен дауда жеңіске жеткенін сездірмей, байсалды қалпын бұзбай отырған Солтанға мойын бұрған. К.Сег.

Теріс айналды, арқасын берді, қарамай кетті. * … – шалқып отырған шағында алдыңда құрдай жорғалап, табаныңды жалауға арланбайтын болыстар енді ту сыртын берді. С.Жүн. ~ Еріксіз үрейлене құлақ түресің; төңірек тып-тыныш, бұйығы мүлги тұр. Ай қасты құлпы тастар да ту сыртын беріп, жүгініп отырған тірі аруақтай суық. М.Сүн. ~ Ендеше Қобланды сияқты етекке жармасқандарды қағып- сілкіп шаңға аунатып тастамасаң, қойны- қоншыңдағы байлық құмдай сауылдап, қолыңдағы билік сусып шығып, бауырыңа басқан кермиықтар ту сыртын көрсетіп, безіп кетпей ме. С.См.

Кесір мінез танытып, кекетіп сөйледі. ~ ─ Ә, Назармысың, – деді жұмсақ жымиып. – Шырағым – ай, тура отырып, қыңыр сөйлеу әдет болды–ау саған. Арғы атаң батыр Жәнібекпен бірге жауға аттанып еді, ал сен бар болғаны май тасып жүрсің… Т.Әл.

Талап, тартып, аяққа басып, тозығын шығарды. * Бір өрісті тулақтай тоздырып көрген атасы ма, көшіп келген жеріне он күн тұрақтамай жатып: «Ойбай, мына жұрттың миы шығып кетті. Қой, бұл өрістің де оты қашты», — деп, жаз бойы жұрттан жұрт ауыстырып, жыл құсындай жылға қонып жүруші еді. Д.Әш. * Басқыншылар табаны астында туған жер тулақша тозып жатқан кезде бұлар бірінің басын бірі шапқалы келеді. С.Елуб.

Шынын айтар болсам д.м. ~ Ш о қ а н. Әкемнің менен тілейтіні не сонда? П о т а н и н. Турасын айтқанда, сайлауға таласуды қойып, бұл арадан кеткеніңді тілейді. С.Мұқ. ~ Турасын айтқанда, оларға Москваны көру жоқ,– деді Панферов. Т.Ахт. ~ Мысалы, мен үшін махаббат – психикалық аурудың бір түрі. Турасын айтқанда, кәдімгі жүйке дерті. Ә.Асқ. ~ Ендеше жақсылықты жақсылықпен қайтаруым қажет секілді. Турасын айтсам, ішкізіп, жегізуім керек. Б.Соқ. ~ Зүбәржат, мен саған да мықты тірек сүйікті жар бола алмадым. Қайтейтін, қатал тағдыр әу бастан оған жазбаған шығар, турасын айтсам, маңдайымызға оны жазбапты. Ж.Шағ.

Иттей қылып ұрып-соқты. * Ей дүние, енді көрсетпегенің осы ма еді. Көз алдымда қатын- баламды тулақша сабатып тірі қойғанда, алмағың не еді менен! С.См. ~ — Кім ол? — Сүйменқұл ғой тулақтай сабаған… Ұлымнан сәл- ақ үлкен еді. Қол жұмсағаны- ақ жанымды күйдірді- ау бәрінен бұрын. С.См. * Үстімнен арыз бар ма, қайдам. Президент әкімшілігінің іс басқармасының бастығы тулақша қағып, шаңымды сілкіп алды. Д.Досж.

Ештеңені жасырмай, төтесінен кетті. ~ Ақырында, не керек, ауылға әдейілеп келіп, әуелі Күләннің өзіне көңіл білдірдім. Ол кезде әзіл-оспағыңды кім білген. Турасын айтып, қарап тұрдым. С.Ом. ~ Автобуста, трамвайда сүйкеніп, тиісіп-қағытып тұратын ана бір жыртақайлардан өзге жігіт екен, бары мен жоғын түгел жайып, турасын айтты. Ал туралықты әйелдер жоғары бағалайды. М.Қаб.