Қорқып кетті, жүрегі дір етіп, дауыстап жіберді. * Тұманға малтыққан бұлыңғыр санасын кенет жарық сәуле осып өткенде, шоқ басқандай шар етіп шыңғырып жіберген. Т.Сәу. * Не істегені санасына енді жетсе керек, Орлов: – Қалай? – деді шоқ басқандай шар етіп. Старшина одан сайын үрейдің отын үрлеп қоздыра түсті … Т.Сәу. * – Кәне, сал! – деді тарғыл сары алақанын тосып. «Салықтың» мөлшерін айтқанда, бұл шоқ басқандай шар ете түсті: – Бар-жоғы міне, осы! – Қос буда қызыл құлақты ұсына берген. Т.Сәу. * – Ойбай, енді сен де тергеуге келдің бе? – деді әйел шоқ басқандай шар етіп. – Анасы кеп – бір, мынасы кеп – екі сұрап, әбден басыма пәле болды ғой. Т.Сәу.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ШОҚ БАСҚАНДАЙ ЫРШЫП (ШОРШЫП) ТҮСТІ
Үрейден атып тұрды. * Әңірейген кең залдың оң бұрышындағы құжат қабылдап отырған келіншекке кезегі жетеді. Қобыраған қағазын ұсынған. Келіншек шоқ басқандай ыршып түседі. Д.Досж. * Аузымды жия бергенімде, Экли шоқ басқандай ыршып тұрды. Дж.Сэл. * Мал баспаған көкорайлы томар суына құныға бас қоя бере оң жағына көз тастаған бейғам торы үркіп шоқ басқандай екінші жаққа шоршып түсті. С.Жүн. * -Тек!-деп шоқ басқандай шоршып түсті Жайбасар.-Зат емес, мал емес, оны айтасың, тіпіт адам да емес жылдар бойы жарқырап жатқан үп-үлкен өзен жоғалушы ма еді? Не айтып тұрсыңдар? С.Досан. * – То-о! – Қосымхан шоқ басқандай ыршып тұрды. Ызаланғаны ма, абдырағаны ма – белгісіз, жүзі қуарып шыға келді. Т.Сәу. * Ерасылдың тұла бойы шымырлап, өн бойы балқи бастаған Әтіркүл оның кқйлегінің түймелерін ағыта бастады. Ерасыл оқыс есін жиып, шоқ басқандай ыршып түсті. С.Досан. * Енді, міне, талай заман өтсе де, сол бір сапарды Айнұр аза бойы қаза болып, шоқ басқандай шоршып түсіп еске алды. Ш.Мұрт. * – Келші бері, басыңа олар не істеді екен, көрейін,– деп Найман- Ана қолын соза беріп еді, мәңгүрт шоқ басқандай, ыршып түсті. Ш.Айт.
ШОҚ БЕРІП, ШОҚ АЛДЫ
* К ү л ә ш. Қарғыбау түгіл, қалың малын да әкеліп отыр. Сәулем-ау, сорақысының бәрі де шығып жатыр. Енді несін жасырайын: шоқ беріп, шоқ ал деп айтып жіберіпті кіші апам. Жаңа естідім: баласы сонымен айдап келіп отыр жаңа. М.Әу.
ШІЛДІҢ ҚИЫНДАЙ (БОҒЫНДАЙ) ПЫШЫРАДЫ
~ Дүние өртеніп бара жатса да, парық қылмайтын саспастығы тек соңғы жылдарда шілдің қиындай пышырап бопсалана бастаған. О.Бөк. * Бұрынғыдай звено мен бригадаға бөлініп, топтасып жүрген емес, ауыл адамдары ендігі жерде сай- жылғаны сағалап, шілдің қиындай пышырап кетіскен. Ә.Асқ. * Текті тұқымның азып- тозып, шілдің боғындай пышырап біткені ғой. О.Бөк. ~ Бұл кезде жер иесі болып қалған Қытай елі 10-15 мың қалмақты әр жерге таратып, шілдің боғындай пышыратып жіберсе керек. К.Сег. * Қайтейін, әке, ішім қазандай қайнайды, күресерге дәрмен жоқ. Алаш деп аңдыздаған азаматтардың қай-қайсысы да шілдің боғындай пышырап кетті бүгінде. О.Бөк.
ШОҚ ТАСТАДЫ
~ Бұл кітап өліара шақта өзгерісті күткен көп жастың жүрегін жылытты. Шоқ тастады. Ішке түскен шоқ ұлттың рухын маздатты. М.Әб. (БАҚ) ~ Қожайын кірбің алды қабағына, Жас келін шоқ тастады. А.Бақт.
ШІЛІҢГІР ЫСТЫҚ
* Пәруадигар, бүгін жаңбыр жауатын сиқы бар: Алматы — талай күннен бері шіліңгір ыстықтан таңдайы кеуіп талықсыған, тұншығып жатқан қапас қаланың жұрты тасаттық жасамай- ақ құятын рахман нұрынан бой- бой боп елжіреп, бастаңғы жасар, сірә?! Ж.Шағ.
ШОҚ ТІСТЕП АЛҒАНДАЙ
~ "…Анаңнан сені тапқан айналайын…" дей берді де, кенет есіне қайын енесі түсіп, шоқ тістеп алғандай қалт тоқтады. Ә.Нұрп.
ШИҚАНЫ ЖҰЛЫНДЫ
~ Оның көңіліне — мен қажының қатыны екенім, жат жерге түскен жаңа келіншек екенім, менің күндесім көп екен, дұшпаным мол екен деген қауіп келмейді. Қайта біреу-міреу мұны тоқыратамын деп ондай ниетпен сөз қозғаса — Нәзипаның шиқаны жұлынады… І.Жанс.
ШИҚАНЫНЫҢ БАСЫ ЖҰЛЫНДЫ
~ Стасиктің денсаулығы деп бірнеше рет тост көтерді, сөйтіп отырып, ақыры нілдей бұзылсын. Сөз арасында Мәкіш Қаракентке облыстық театрдың келіп жатқанын айтқан, сол сол екен Кәкіштің "шиқанының басы жұлынып кетсін". Ә.Ысқ.
ШИДЕН ОҚ, ШЫРПЫДАН ЖАҚ ЖАСАДЫ
* – Үзеңгі бауыңды сегіз қабаттан тағып, заманыңның болып тұрған шағында, ие, шиден оқ, шырпыдан жақ жасап ілдалдамен ғұмыр кешкен мен бейбақты менсіндің бе-ей… Енді міне… О.Бөк.
