ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Күмәндене қарады, көңіліндегі күдікті жасыра алмады, сенім артпады. ~ Ұлықтар тексергенде Ырғайты еліне шеттеп келген Мардандарға өзгеше сенімсіздікпен қарап, қатты қысымға алып, қатаң ұстаған. І.Жанс. ~ Балалығында салқындықты көп көрген жан өсе келе өмірге де сенімсіздікпен қарайды. Ә.Ысқ. ~ Мына бір құлағы жоқ, қайыршының дорбасындай арқасына қап таңған, бір иығына бүктеп салған тоны бар, киімі жүдеу, сүреңсіз, өзі ұсқынсыз қазақ қалай-ақ менің әкем бола салмақ дегендей Владилена маған сенімсіздікпен қарайды. Б.Қыд. ~ «Мынау не жеп семіріп жүр-ей?» дегендей әйелім кейде бетіме сенімсіздікпен қарап қояды: – Мен жоқта балаларға қойған тамақтың бетін сыпырып жүргеннен саумысың-ей? Т.Сәу. ~ Гиви қыздың салғырт, салқын тартқан жүзіне сенімсіздікпен қарады. Т.Сәу.

Әуре болып, ығыры шықты. ~ Замана дауылы ала құйын ұйытқып соққанда сергелдең кешкен халық қайғысы еді. С.Ел. ~ Борап, ұйтқып соғар тентек мінез де танытпай, үн-түнсіз жауып алғаны ауыр екен: бірде ұйқың келеді, бірде өз-өзіңнен жер тепкілеп айғайлағың келеді — сезімің селт етпейтін сергелдең күй кешесің, әйтеуір, басынан кене шаққан адамдай мең- зең, өз алдына лағып, бұйығы тартқан біреулер. О.Бөк.

Құрбаның болайын, құдай басыңа қайғы бермесін д.м. ~ Біз сөзден қалғалы қашан. Ағайын, ашсаң — аяңда, жұмсаң — жұмырыңда болушы едік… Сенің табаныңа қадалған тікен мандайымызға қадалсын деуші едік… Ж.Айм. ~ Күнім-ай, ботам- ай, соншама түйсіз биіктен құларлықтай жаныңа не зор туды екен. Сенің табаныңа батқан шөңге, менің маңдайыма қадалса болмай ма?.. Ә.Ыб. ~ … мен сені жанымнан артық санадым. Өзің білесің, сенің «табаныңа қадалатын шөңге менің маңдайыма» деп талай тіледім. Ж.Нәжім. ~ …Сен үшін ізденбекке бел байлағам. Сенің табаныңа кірген шөгір біздің мандайымызға қадалсын, деген еліміз сен емеспісің. М.Әуез.

Бос әуреге түсіп, басы қатты, дал болды, ығыры шықты. ~ Ыстық көжесін бор- бор ұрттап, бойы жылынған соң, Соқпақбай отыра алмай, күшеніп жалтаңдай басып тағы жөнелді. Соқаң сергелдең бола тұрсын. Біз тор шолақтың ізін кесейік. Ж.Айм. ~ — Ел билігін, жер билігін алған соң, атамекендерін өз қандарымен бояп, қайда қаңғыртты? Өзіміз нағып келдік мұнда? Дүниенің бұлың- пұшпағына, қазақтың босқындары сергелдең болып кетті. Т.Рыск.

Көңіл бөлмеді, қозғалмады, түк естімегендей болды, елең қылмады, міз бақпады, елеусіз қалдырды. * Таспиықтың тарғыл тасындай тізілген тырналар легі тыраулаған мұңлы үнімен төмендегі тау ішін тербейді. Бірақ тіл-жақсыз тынған кержақ шал селт етпейді. А.Алт. * Таңғы шық, таңғы селдір тұман жар жағасындағы жалғыз үйді де тұмшалап, тұншықтырып тастағандай еді; тақтайдан жасалған саңылаусыз қорғаны, тақтайдан жасалған тас саңырау сұр қақпасы мелшиіп, селт етпестен үнсіз жатыр. Қ.Ысқ. * Бұрын аяғының астына домалап түскен бетен тәжді көрген сайын, бір айдынданып қалушы еді, бұл жолы селт етпей қойды. Ә.Кек. ~ Лақап атты лақтыра салуға Қажыкен шебер еді, кімнен шықса да, осы атты оған тауып қойған. Өзі де естіп жүр, еті үйреніп кеткен, селт етпейді. Ж.Сүл.

Қолыңнан келгенін істей бер д.м. ~ Тоқтама, түгі… Ора бер! Көрейін мен бұдан келген керді!- деп, Әзімбай қамшысын сығымдап алды. Осы кезде Әбді мен Сержан, Асқар үшеуі «е» дескендей ытқып барып, орақшылардың жолына қарсы басып тұрыса қалды. М.Әу. ~ Солай ма? Ақыры жауап береді екенмін ғой, сенен келген керді бір– ақ көріп алайын… Жігіттер, жығыңдар мына иттің баласын! Қ.Жұм. ~ Ызаға булыққаны сонша, ол енді ентігіп, теріге жаққан идей майлы тер семіз бетіне шып–шып шықты. – Ә, залым! Сазайыңды берейін… Сенен келген керді кейін көрермін. Ә.Нұрп. ~ Бөжей оны қатты серпіп жіберіп, тоқтатып: – Атпа, тарт былай! Аруақ бары рас болса, бұдан келген керді көрермін! -деді. М.Әу.

~ Үйдің іші ығы– жығы, толған қазақ жігіттері. Дабырлаған сөз. Ішінде неше түрлі мүгедектер бар: ақсақ та, соқыр да, бүкір де, тазы да, кекеш те, селтек бас та, сақау да… М.Дәу.

Сенен ештеңені аямаймын ғой д.м.* – Сенен аяғанды ит жесін. Не кием десең де дүние жетеді ғой. Көңіл қалдырар қияпат білдірмеші. Р.Рай. * … шеттен келіп алақан жайған мүсәпірмиллиардерлерге бар-жоғы бір чемодан бакс берсе, «мә, сенен аяғанды ит жесін» деп бір заводты немесе бір мұнай компаниясын ұстата салатын. Т.Сәу. * — Оу, ақсақалдар, ұсақ жоқ деймін, міне, көздерің көрсін. Бұйырмасын. Сіздерден аяғанымды ит жесін! К.Хамз. * − Әй, сендерден аяғанымды ит жесінші,- деп, қабының аузын қайтадан шешті. С.Мұр. * — Ойбай- ау, болса сіздерден аяғанымды ит жесін. Қайтейін оны…— Жүсіп қарт бірді айтып, бірге кетіп тұр. М.Сүн.

Түк бітірмей, ұшып-қонып, секеңдеп бос жүрді. ~ Бай сейілді, Бір пейілді Елде жақсы қалмады. Елдегі еркек, Босқа селтек қағып, елін қармады. Абай. ~ Шебелет қалпақ, тар шалбар, қысқа сертек, Киіп алып, қылтиып қағар селтек. Ұнай ма ыстық, суық қозғалысқа‚ Ойланбай, болғаны несі мұнша тентек?. Шәкәрім. * Шебелет қалпақ, тар шалбар, қысқа сертек, Киіп алып, қылтиып қағар селтек. Ұнай ма ыстық, суық қозғалысқа‚ Ойланбай, болғаны несі мұнша тентек? Шәкәрім.

Босқа селтеңдеп, көше кезіп, уақыт өткізді. ~ Шолақ арқан, тар тұсау, өреде өстім. Пышақ сырты жал бітсе селтең қағып, Жанға торсық байлатпас мен емеспін. Менен зардап шеккен жоқ және де ешкім. Н.Айт. ~ Байға селтең қақтыңдар, Шыдады әзер қу жаным. Ал Кәдірбай құлақ сал! Жамбыл сөзін тыңдап қал. Жамбыл. * Шұбырған қауым мен ауыл арасында бір топ ит селтең қағады. С.Елу.