ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Жасы ұлғайып, денесі ауыр тартқан әйел туралы. ~ Бұ қаланікі аздай, ай сайын жер түбіндегі Алматының дүкендерін адақтап қайтады. “Не ала береді екен?” деп бұл таң қалатын. “Не ала беретінін қайтесің, — деді мұның сары қарын, сал бөксесі, — Сен мынаны тыңда: О қаншық бұтына бір мың долларлық дамбалша киеді әуелі. ” Н.Айт.

Алысқа созылып жатқан иен дала. ~ Үмітей көші жасаулы, сәнді отаудың көші, он шақты түйеге жүк артқан және көп аттылы еркек-әйел қоршаған көш. Сары жазықта асыға шапқан салдар Шолақтеректі бетке алып бара жатқан қалың шоғырды лезде көрді. М.Әу. ~ Жанқожаның жаз жайлауы да оңып тұрған жоқ. Жақсықылыш жалаңаш тұз. Батыс беті теңізге жеткенше сары жазық. З.Шүк.

Үш-төрт рет құлындаған бие. ~ Бірақ бейғам күймен бойкүйезденген сары қарын, салпы төс биелер, бауырын суға малған бойы салпаң-салақ жайда тұр. С.Ғабб.

Ерні үнемі жарылып, жалақтанып жүретін адам. ~ Жаманқұл елеңдеп отыр еді. Шалқар кірді. Бұл күнде сары жалақ шал болған. З.Шүк. ~ Күнгейдің етегі қалың ши, жоғарғы жағы сары жалақ еді. Ашырқанған қой-қозы, тайынша-торпақ үңги-үңги жарқабақтап жіберген. Н.Қаз. ~ Ортада тік тұрған, мұрнының үстін, көз алдын сепкіл басқан, аузы базданған сары жалақ әйел. Б.Қыд.

Сәбеттік дәуірде бір сомдық қағаз ақша. ~ Сұлтан қалтасынан қобыратып бірнеше бір сомдық сарықұлақтарды суырып алды. Дәулет шын ақша ма дегендей сүзіле қарап қалды. Б.Соқ. ~ Ришаттың өлеусіреген көзі жарқ ете қалды. Қара доға сызып қалықтап келе жатқан «бақыт құсын» жерге түсірмей қағып алған. Қолы дірілдеп, жалма-жан әмиянның сырмасын ашты. Екі бес сомдық, екі үш сомдық, төрт-бес сары құлақ. Т.Сәу. ~ Ботам– ау, сен өкпелегендей… Жо… Жоқ. Айтуың дұрыс қой. Бір– екі шетушкеде не тұр. Үш– төрт сом сары құлақтан артық тастаттырайын… Алла– ай енді, соған да ренжимісің… М.Сүн. Егде тартқан кісі. ~ Анжиянның тоң алмасын кемірген, Шикі нанға семірген, Самарқанда сарт Манас, Сарықұлақ ит Манас, Көшсең, өзің көшіп бар, Мен елімді көшірмен. Ә.Марғ. "Көкетай хан…"

Тынымсыз соққан бірқалыпты жел. ~ Бұл тұста ағаш сирек, содан ба екен, теріскейден осындай көктем ортасында тынбай уілге басатын даланың сары желіне тоқтау болатын ештеме жоқ. О.Сәр. ~ Желмая мініп жаһан кезген Қорқыт әулиенің құлағында ысқырып ойнаған Сарыарқаның сары желі жаттанды дала әуенін Боранқұлдың құлағына да әу бастан құйған екен. Ғ.Біл. ~ Тағы да күре жолға көз тікті. Сары белде сары желдің шалқыған сағымы ғана қалыпты. Ол мең-зең боп, иіс тиген адамдай теңселе басын үйіне беттеді. Қ.Ысқ.

Көңілі босап, елжіреді, тебіренді. * Шіркін-ай деген. Кісіні тебірентер не қилы сыр болады ғой, Мақұлбек тап әлгі сөзді естігенде, сары майдай еріген, құрақ боп иілген. Қызды атына мінгізіп, өзі жаяу жетелеп үйіне апарып салған. Д.Дос. ~ «Қойсаңшы, қар!» – деп дауыс салған ханшасын құлашын керіп, қамшының астына алғалы оңтайлана беріп Аюке хан қалт кідірді. Темірдей дәті тапқа қойған сары майша еріді. Азынаған әйел даусы етінен өтіп сүйегіне жетті. Боркеміктеніп босады. Д.Дос. ~ Қолың сыңғырлардың жазған хаттарының түрін көрсең бар ғой, ішек бауырыңды елжіретіп, тұла бойыңды сары майдай ерітеді. Жүрегіңді жіпсіз суырып алады. Ойыңды матап, басыңды шырмап тастайды. Сен де сондай жемтіксің!» — дейді күйініп. Р.Рай.

Әуре-сарсаңға түсіп, ығыры шықты. ~ Нарықтық экономика мен табиғи ассимиляация санасы сарпалдаңға түскен халыққа мысық табандап жетті. Жай жеткен жоқ, желкесін қиюға харекет жасады. Ж.Шәк. * Жылқышы бәйге шабдарын шалдықтырып, салқар көш жерге дейін сарпалдаңға түскен жортуылын өзінше оймен шолды. М.Алм. ~ Хикаятта кейіпкер аузынан берілетін мынадай толғамды тұжырым бар: «Қанша сарпалдаңға түсіп, атақ-даңқ жолында арпалыссаң да, түбінде бір күпті боп жирене қарайсың. Сол үшін төгілген тер, жұмсаған қайрат-жігеріңе өкініп, опық жейсің. Т.Әшім. ~ Күнестің айдай аруы ойынан бір сәт кетер емес. Оның соңынан сарпалдаңға түскен ақын күнді бетке алып самғап келеді. Ы.Әд.

Сөз жетпес сұлулық теңеуі. ~ Сөйлеген сөзін байқаса Тұнығы зәмзәм суындай, Ауызының демдері Сары алтынның буындай. «Осы болар Жібек» деп, Төлеген мырза қуанды-ай. "Қыз Жібек". ~ Шал шатаса бастады, бірді айтып бірге кетеді: Тегімді менің сұрасаң, Қалың найман нуынан, Жырымды менің сұрасаң, Сары алтынның буынан, оу–оу, буынан, – дейді де, домбырасын онды– солды сабалап, қайран заман, аман бол, ер шөгіп, есер ер жетті, – деп менің жыныма тиді. О.Бөк. ~ Енді маған күн де күлімдеді, ай да жарқырады, ауа да жақсарды. Сары алтынның буына масайғандай, кеңілім көтеріліп, көзім күлімдеп, мәз болдым да қалдым. Ә.Нұрш.

Әлек қылды, әуреледі. ~ Орайы келсе, Қайып та Ақбөбектің білегінен ұстап, бұрымынан сипап қалуға құмар. Қыз жуас емес. Білегінен ұстатқанмен бетінен сүйгізбейді. Сөйтіп, Қайыпты әбден діңкелетіп, сарсаңға салып қояды. Ү.Жәл. ~ Адам жер таңдағыш: оған басқа бір жерде, басқа бір адамдардың арасында балпандай бақыт бардай, ал бұл арада тағдыр оны сарсаңға салып қойғандай көрінеді де тұрады… Ш.Айт. ~ Небір ат құлағында ойнайтын атан жілік ерлер түрлі айла-шарғы жасап көріп еді, шұбар ат бірін-біріне соғып, сарсаңға салды. А.Сей.