ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ерекше бағалады. ~ О, дүниеде бұдан тәтті тамақ бола қоймас. Әлде, Қырғыз атаның қолының сиқыры бар ма, мұндай шырын нанды сары алтындай сақтап, дәмін ұзағырақ татқымыз келеді. Қайран, қозы қарынның майы-ай! Ш.Мұр. ~ Гүл-гүл жанған тұрмысын, сары алтындай сақтап келген әйелін көрсетіп мақтанғысы келді ме, әлде бала жаста бірге оқыған жолдасымен дөңгелек стол қасында отырып, бір құмарын тарқата сырласқысы келді ме, әйтеуір ол қой жүніне ілінген тікенектей маған жабыса кетті. І.Ес. ~ Теңіз уақытымызды көңілді өткізіп қана қойған жоқ, сонымен қатар, өзінің сары алтындай сақтаған құпия сырын да ақтартты. Ж.Верн. ~ Сары алтындай сақталған сөзім менің, Тағдырыңды жиі ойлап көз ілмедім. Сөз – бала ғой, Баладан анасының Қай уақытта көріп ең безінгенін?! С.Тұрғ. ~ Қанды көйлек жолдасты Сары алтындай сақтадым. Есет би.

Әуре қылып, жүгіртіп қойды. ~ Соның өзінде кейбір мәселелер заң-ережелердің бір-іріне қайшы болуынан жүздеген адамды сарпалдаңға салып отыр. БАҚ. ~ – Бұл Көкқасқа ат қой? – деймін. – Дәл айтасың, тасжарғаным. Сол жануардың тап өзі. Тағы да сарпалдаңға салып соңынан қуып бердік. Т.Жақ. ~ Мықтадым дегенде екі жақты бітпес дауға, сарпалдаңға салып, мал-дәулетін паралатып созбұйдаға салады да жата береді. Ш.Рах.

Аса маңызды, құнды. ~ Әдебиетіміз үшін де, адамдығымыз үшін де сарабдал ойлармен сары алтындай салмақтылық керек. Кеңеспен пішкен тон келте болмайды. Ж.Шәк. ~ Бейнесін берекетті Шалдарымның Санамда сары алтындай салмақтадым! С.Ад.

Әуре-сарсаңға түсіп, ығыры шықты. ~ Нарықтық экономика мен табиғи ассимиляация санасы сарпалдаңға түскен халыққа мысық табандап жетті. Жай жеткен жоқ, желкесін қиюға харекет жасады. Ж.Шәк. * Жылқышы бәйге шабдарын шалдықтырып, салқар көш жерге дейін сарпалдаңға түскен жортуылын өзінше оймен шолды. М.Алм. ~ Хикаятта кейіпкер аузынан берілетін мынадай толғамды тұжырым бар: «Қанша сарпалдаңға түсіп, атақ-даңқ жолында арпалыссаң да, түбінде бір күпті боп жирене қарайсың. Сол үшін төгілген тер, жұмсаған қайрат-жігеріңе өкініп, опық жейсің. Т.Әшім. ~ Күнестің айдай аруы ойынан бір сәт кетер емес. Оның соңынан сарпалдаңға түскен ақын күнді бетке алып самғап келеді. Ы.Әд.

Сөз жетпес сұлулық теңеуі. ~ Сөйлеген сөзін байқаса Тұнығы зәмзәм суындай, Ауызының демдері Сары алтынның буындай. «Осы болар Жібек» деп, Төлеген мырза қуанды-ай. "Қыз Жібек". ~ Шал шатаса бастады, бірді айтып бірге кетеді: Тегімді менің сұрасаң, Қалың найман нуынан, Жырымды менің сұрасаң, Сары алтынның буынан, оу–оу, буынан, – дейді де, домбырасын онды– солды сабалап, қайран заман, аман бол, ер шөгіп, есер ер жетті, – деп менің жыныма тиді. О.Бөк. ~ Енді маған күн де күлімдеді, ай да жарқырады, ауа да жақсарды. Сары алтынның буына масайғандай, кеңілім көтеріліп, көзім күлімдеп, мәз болдым да қалдым. Ә.Нұрш.

Әлек қылды, әуреледі. ~ Орайы келсе, Қайып та Ақбөбектің білегінен ұстап, бұрымынан сипап қалуға құмар. Қыз жуас емес. Білегінен ұстатқанмен бетінен сүйгізбейді. Сөйтіп, Қайыпты әбден діңкелетіп, сарсаңға салып қояды. Ү.Жәл. ~ Адам жер таңдағыш: оған басқа бір жерде, басқа бір адамдардың арасында балпандай бақыт бардай, ал бұл арада тағдыр оны сарсаңға салып қойғандай көрінеді де тұрады… Ш.Айт. ~ Небір ат құлағында ойнайтын атан жілік ерлер түрлі айла-шарғы жасап көріп еді, шұбар ат бірін-біріне соғып, сарсаңға салды. А.Сей.

Әуре болып, әбігерге түсті. ~ Көлтабанды бетке алып кеткендер «өкімет адамдарының» ешқайсысын таба алмай, сарсаңға түсіп жүргенде, Тұрсын қалың тоғай арасымен төтелей тартқан. Б.Тоғ~ … таусылып бітпейтін бейнеті мен уәйімнен сарсаңға түсіп, шаршап, сағы сынып жіңшкеріп жүдеген үлкен кісінің қайғысы қара аспандай … Д.Досж.

Ескі, бұрыннан алыс-берісі бар құда. ~ Бас құда Айданақпен руласпын. Сондықтан, осы үйге мен де сарсүйек құданың бірі болып табыламын, – деп әлгінде бата жасалған ақ сарбас қойдың басын өзіне тәуелдейтін сыңай байқатып бір тынды. Ғ.Біл. ~ Ши– амбы бейне бұлардың сарсүйек құдасы, не нағашысы секілді, үлкен ұлықты бел көріп, өзімсіне, дабырайта ауызға алысады. Қ.Жұм. ~ Бұл жолы да, осы төрелерді жеңуге зор себеп болған алыстан ойлаған есеп барды. Ол – сарсүйек құда болу, тамыр– таныстың жайларын пайдалану, әсіресе 48 болыс майқы– бошан арғынды бір шыбықпен айдаған Алшынбай дәумен құда болу, соның жәрдемімен сұлтандықты төре тұқымынан тартып алу болатын. Ә.Жиреншин.

Жанын салып арпалысты. ~ Олар бір-біріне бураша шабынып тұрып, сарт-сұрт ұстасып қалысты. Шолақ дамбалдан басқа етінде дәнеме жоқ, бірін-бірі жұлқыласып, езгілесіп, жеп жүр. І.Жанс. ~ Долы екпінін тежей алмай, қасарысып қарама-қарсы келген қос дүлей артқы аяқтарымен тік тұрып кетіп, алдыңғы аяқтарын адамша серместі. Болат тұяқтар сарт-сұрт соғысты. Н.Сам.

Көруге, жүздесуге құмартты, ынтыға күтті.~ Сырбайдың шыдамы көпті көріп көнеленген, төзуге үйренген шыдам, сондықтан да ол баласын сарғая сағына жүріп, сабырмен түпкілікті, тұрақты жолығуды күтеді. С.Мұқ. ~ Үміт… Мендегі үміт үзілуге шақ қалды. Сарғая сағындым, сағым сынды. Енді бос үміттеніп жүргім келмейді! Ж.Қал. ~ Дала. Сол баяғы қалпы. Мұнарланып мұң кешеді. Сағымданып сарғая сағынады. Жауындатып жылайды. Ө.Әбд. ~ Әбден елін, жерін сарғая сағынып келгенде, әлде біреулер: – О, мына бұзықтың, мәселесе әлі қалпына келе қойған жоқ. Байқап барып амандасыңдар. Сау бастарыңа сақина тілеп, бір пәлесіне ілгіп, қараңғы інге кіріп кетіп жүрмеңдер, – сыпсың қсекті өрттей гүлетеді. Б.Боп.