ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ойына келгенін істеді, ішіп-жеді, жемқорлық жасады. * Бұрынғы директордың тұсында ол өзі сапырып ішіп, күйсеп жеп үйреніп қалған тәрізді. Б.Тоғ. ~ Лауазымы барларда үрей қалмаған. Жел қай жағымнан есер екен дегендей жан-жағына жалтақ-жалтақ қараушылар көп. Кеше ғана сапырып ішіп, шайнамай асап, шалқақ басып жургендердің жүні жығылған. Б.Тоғ.

Бір қалыпты қарқынмен алға жылжыды. ~ Күміс шілиялап пар жеккен қос ақ боз ат сар желіп келеді. С.Жүн. ~ Екі жолаушы бағанағы бойда сар желіп отырып, іш пыстырған тар сайдың аузына шығып, енді Орта — Ақсудың үлкен аңғарына ілінген соң, ат басын еркін жіберіп, біраз жарасып алды. Ж.Ахм. ~ Табанын тасқа тілдіріп, жанарын жасқа жудырып, маңдайын жел күнсітіп, таңдайын шөл қаңсытып, сар желіп келеді Сарыатан. Таусылмайды сары дала, жеткізбейді сары бел. Д.Әш. ~ Бара-бара үдей түсті де, іңірге қарай кәдімгі күздің қара жауынына айналып, төпеп кетті. Жігіттер торы атпен құйрық тістесе соңынан бір елі қалмай сар желдіріп келеді. С.Жүн. ~ Көз жетер жерде қарайған қара жоқ, сар далада сағым көшеді. Сары шалдың астындағы ақ тұлпар сар желістен танған жоқ. Сарбасаттың сыртындағы ауылдан таң сәріден шығып еді, күн сәскеге көтерілді. З.Шүк.

Шаршап-шалдықты, қалжырады, титықтап бітті, әбден жүдеді. * Көңілімде соғар жерім, барар үйім жоқ емес. Алайда, ұзақ жолдан сар тап боп келгенде осы үйден артық дем алар жай бола қояр ма екен? Р.Рай. * … көк күмбездің әлде бір жерінен азаншының сарғайып сар тап боп жатқан көл-көсір даланың қиыр-қиырына жететіндей қып күңіренте шырқаған әдемі үні естіледі. Ә.Кек. * Телжанның алдында сонау бір кезде торкөз дәптердің беті не жазылған тілімдей- тілімдей төрт хат жатыр. Төртеуі де сар тап боп сарғайып, илеген терідей жұмсарып, әбден тозған. Д.Әш.

Алаңғасар, ерке, есерсоқ. ~ Әжесінің айтуынша, о дүниенің мақұлықтары мұрынды, ауызды, бетті, көзді ойып, бәрін жеп қойған. Өзінің, әжесінің сар тентегі Аңсағанның басы…– осы арада баланың тұла бойы түршігіп кетті. Ж.Нәж. ~ Сен тентек шаршадың ғой. Біраз отырып, дем ал, қалқам… Б.Мом. ~ Сар тентек «сақау» еді ол көрінген, Қалай тез оған әсем өң берілген?.. Өзінен үлкен еді домбырасы, Күбідей шанағы да өңгерілген. Х.Ерғ.

Аурудың әсерінен ұзақ төсек тартты. * Әлсін-әлсін демігіп, тық-тық еткен жөтелі өңменіңнен өткендей, алма еріні кезеріп Бетпақ кезіп кеткендей, кимешегі қалқылдап қуыршаққа тіккендей, сатпақ-сатпақ жастығы емес кетпендей, сар төсек боп сарғайып – бұ жатқаның қай әйел? Ж.Айт.

Дереу тоқтатты; бірден қойды. * Қол жасақтап, көрінбейтін жауды ұстауға сайда бас бұғып бір топ жігіттер жатады. Ондайды жоғарыдан көзі қырағы Бала батыр біліп қап сәтте шабуылын сап тияды. Ш.Құм. * Өзбекстан соның нәтижесінде діни экстримизмді сап тиды. БАҚ. * Күлкісін тоқтата алсайшы. Қанша күлерін кім білсін, екі адамды көрді де күлкісін сап тиды. Бұл адамдар – жазушының жаңа әңгімесінің кейіпкерлері еді. А.Мант. ~ Әйел одан көзін тайдырмай қадала қарап қалған, жас жуған жүзі боп- боз. Агбаның өзін орнынан тұрғызғанына үміттенген, әрі сескеніп шошынған түрде өксігін сап тыйып сілейді де қалды. — Кетіп қал! Жылдам кет! — деп қатая түсті араб. А.См.

Түзу, тура, дұрыс бағыт; адастырмайтын жол. * Тәңірімнің бір өзі жар болғанының арқасында, Сартаулы халқын сара жолға салып еліме оралдым. Ә.Кек. * Шартарапты шарпып, жалпақ жұртты ұйытқан, билік пен білім тізгінін тең ұстаған қайран сара жолым! Т.Жұрт. * Жұтынып алға өңмеңдеген жыланкөз, шұбар бетке иек қақты. – Сіздің сара жолыңыздан ауытқымай, тек өзіңіз сияқты басқаруға тырысамын! Т.Сәук. * Сізге жүрек сөзімді айтар болсам,мен коммунистік идеяны жақтаймын. Елдеріңіздің жүріп отырған сара жолынадаерекше қызығамын. Ж.Шәк. ~ Қара боп әппақ Ақ болды қара. Қарғалар қаптап, Айнала — нала. Кешегі сара жол Қайда? Қара! Дал болды сана, Бұған не шара! Т.Әбд-а.

Қатар-қатар, белгілі бір тәртіппен тұра қалысты. * Зәулім үйлер, көше жиегіне сап түзеп тұрған әскердей бәйтеректер оны қатты таңдандырып, алыстағы жұпыны өз ауылын еске түсірген. М.Сүн. * Бұрынғыдай жорық кезінде сап түзеп, ондық, жүздіктерге ыңғайласып жүрмей, бетімен жайылған бақташысыз малдай кең далаға шашырап кеткен. Ә.Нұрп.

Кеудесін кере дем алды, таза ауамен тыныстады, рахаттанды.~ Тіл-аузы бар адам емес пе, үндемей жүруге қашанғы төзбек. Біреумен сөйлессе – сарайы ашылып, тынысы әжептеуір кеңіп қалады. Қ.Тол. ~ Жылыбұлақтың суы атына сай, ішкенде жалпы шөл суына тән кермек дәмі де білінеді ептеп. Бірақ сонысына қарамастан жұтқан сайын сарайың ашылып, іше түскің кеп, аңсарың ауа береді. С.Мұр. ~ Қарғаларым-ай, сендерді де ерте оятып жібердік-ау, –деп Елісханның екі ұлының торсықтай маңдайларынан кезек иіскеген Әліптің сарайы ашылып, сәтке болса да тынысы кеңи қалды. Ж.Шәк.

Әлдебір әрекет, көрініс-қимылдың оқыстан доғарылуы хақында. ~ Жаңа ғана сыңарын жоғалтқандай жалғыз ішектегі жарымжан тыңқыл сап боп тыйылыпты да, оның есесіне енді қос ішек қосыла үн қосып еңіреп жатыр екен. Ә.Нұрп. ~ Әжібек көзін аларта: — Кәне, о кім күліп тұрған? Көк желкеңді қиып жіберейін осы! — деген түтіге жекіп. Күлкі сап тыйылды.- С.Мұр. ~ Кенет әзіл мен күлкі сап тыйылып, кербез топ кілт тоқтайды. Жүз біткен оң жаққа бұрыла, тесіле қарап қалған. С.Смат. * Бойжеткен сыңқ етіп күлді. Бетінің сүт шұқыры ойылды. Эхокардиограмма тетігін сырт өшірді. Бөлмені жайлаған лүпілдеген, дүрсілдеген дыбыс, енсіз тар арыққа симай ытырылған тау суындай қан ағысы сап тиылды. Д.Досж. * Көктемнің әлжуаз күні қарны шермиген қара жердің сауырын қыздыра қоймай түн салқын болғандықтан іңір түскенде заржақ шегірткеге дейін сап тиылған. С.Әбік. * Айтты айтпады, таптап кететіндей киіз үйге танау тіреп зорға тоқтаған аттың бақырған айқай бәйбіше тысқа шыға бергенде- ақ сап тиылды. Қ.Ысқ. * Қарт ертеңгі әкелінген қара қуырдаққа да көп қол созбай үнсіз отырды. Жігіттердің әзіл-қалжыңдары да, қысыр әңгімелері де сап тиылған. К.Сег. *Келіншек өкпелер, сап тыйылар деп еді, жоқ: – Етегіңе намаз оқыған сопы болсаң, Әбжалдың айтып жүргені не? – деп сыңғырлап отыр. Н.Дәу.