ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Шағын бір бөлігі, шеті. ~ Колхоз жайының шет жағасын жолда естіп ем. Жаңа көзіммен көрдім. Өте ауыр екен. С.Жүн. ~ Әміре Әрін: Аға, тым ашына, қызына сөйлеп кеттіңіз-ау. Ондай әңгіменің шет жағасын мен де естіп жүр едім, сізден несін жасырайын. С.Иман. ~ Алты жасар бала ауылдан қозы көштік сапарға шықса да ағайын болып тізгінін түзеп, үзеңгісін туралап, ақсарбас шалатын дәстүр қайда? Жер шетіндегі Жапония тұрмақ іргедегі Мәскеуге нөкер жинап ұлы жіңгір салтанатпен аттанғандардың да шет жағасын көзіміз шалып қалған, жолаяққа шақырмаса да жортаңдап жүріп жоралғысын жасайтын жандайшаптарды да ептеп көрдік. Ғабеңнің мұнысы несі?.. Қ.Ысқ.

Жауға алғашқы соққы беретін, алдыңғы қатардағы қол. ~ Керей жауынгерлері барлық ұрыстарда шеп бұзар алдыңғы қосында жауға атылар жебенің алғашқы оғы болды. «Екі Керейдің басы қосылса, Жоңғар жылаған! Он Керейдің басы қосылса, Орда құлаған!» деп басталатын ескі жырлар да сол кезде туса керек. Ж.Шәк. ~ Алдында қабат-қабат темір тор – басынан бақайшығына дейін коғала болат құрсанған Шыңғысханның ең таңдаулы шеп бұзар батырлары. Артында бірнеше арқан бойы тереңдікте шымырлап қайнап жатқан қара қазан-өр Алтайдың Қара Ертісі. Ж.Шәк. ~ Сүйікті ұлы мен шеп бұзар жауынгерлерінің қайғылы хабарын алған Тұмар Кирге жаушы жіберіп, оған өзінің соңғы сөзін жеткізеді. БАҚ.

~ . Мәселен, адам тұлғасының екіге бөлінуі деген құбылыс бар. Мен өткенде де бір рет сізге шет жағасын айтқан болатынмын. Т.Әбд.

Жау қатарын бұзып өтті, соққы берді. ~ Қалаға баруға қауқар жоқ, барған күннің өзінде шеп бұзар қауқар жоқ. М.Мағ. ~ Ол минуттарда сен окоптан басыңды көтере алған жоқсың, қараңғы қапастай қара ойың маған белгілі. Егер жау шеп бұзып өте қалса, лып етіп солардың қатарына қосыла кету еді. Р.Рай.

* Ренжімесең барғаным жон болар, ─ деп күректей алақанымен қолымды қатты қысты. ─ Ал қарағым, жат бауыр болып алыстай бермей, жиі-жиі келіп тұрсаңдаршы ауылға. Шет жайлағанның қызығы болса, біз де көргенбіз. Айналып келіп таптық қой туған жерді. С.Шайм.

~ Аттанып шыққан жеріңді айт, аттандырған еліңді айт! Бетке ұстаған патшаң кім? Шепке ұстаған батырың кім? Мұнда келіп неге қағындың? Ғ.Біл.

Дұрыс деп санады, қарсы болмады. ~ Әйтсе де жан баласына тіс жарып «иә, солай еді» демегені рас. «Наурыздың жолына құрмалдығым»,— деді. Жас келіншектің мұнысын ел шет көрмеді. М.Сүн. ~ Ұлбосын Күреңбайды онша шет көре қоймаса да, құлақкесті құл атанған жоқ- жітікке басын байлағысы келмей, ретім келмейді деп бірден меселін қайтарып тастаған. С.Ом.

Зәбір шекті, соққы алды. ~ «Ішің күйсе» деген сөз Сүлейдің құлағынан кеткен жоқ та, самғап бара жатқан боз тұлпардың әрбір тұяғы шекесіне тигеннен кем болған жоқ. Ішінен Жалауға өзін қоса бір сыбап алды. Ә.Әб. ~ Жер төңкеріліп бара жатқан секілді. Сілейген күйі не істерін білмей, құлақ шекесіне оқыс соққы тигендей есеңгіреген күйі тәлтіректеп кері шегінді. Д.Дос. ~ Тегінде, байлардың алдамшы сөзіне еремін деп шатасып барып, кейін опық жеген, былайынша айтқанда, шекесіне тағдырдың таяғы тиген адам тез түзеледі. С.Ом.

Ажырамас қайғы-мұңға айналды. ~ Осымен сөз бітті. Бірақ Шәмшігүлдің жүрегінде бір жай шемен болып қатып қалды. С.Шай. ~ Сен тасжүрек сияқты емес едің ғой!.. Ішіңде сыр боп қалған, шемен боп қатқан бір ғана нәрсе бар. Соны айта алмай, қиналасың. «Айтшы!» –деп қинағым да келмейді. Д.Рам. ~ Көптен бері көкірегінде шемен боп қатып қалған, сарғайып сарғайып болған сағыныш деген қу сезім жібіп сала бергені ме, бұл жаққа не мақсатпен келе жатқанын да ұмытқандай. Ш.Мұр.~ Бақыт… Адам байғұстың қиялы жеткен жердегі жақсы мен тәттіні бір бойына сыйғызған осы бір сөз қашан кісінің көңіліне шемен боп байланған сәтінен бастап, бастапқы мән-мағынасының бәрінен түгел айрылып, онсыз да кем қанағат, онсыз да өлермен пендені онан сайын жан алқымға түсіретін қайыс қамшыға айналатын көрінеді. Ә.Кек. ~ Зәуреш сол жүректегі шемен боп жабысқан сағыныштан туғанын Жазира түсіне алмай дал… «Қайтсем, не істесем?» дейді. Әйтсе де оны тоқтатар дәрмен жоқ. М.Сүн.

~ Енді тартынатын ештеңе жоқ. Сырт көздің, өзге жұрт өкілдерінің алдында ыңғайсыз, өрескелдеу көрінетін кейбір сөздерді оңашада мыналардың шекесіне шеге қаққандай етіп, батыл айтуға болады. Қ.Жұм.