Шарасыздыққа душар болды, бейшара халге түсті. ~ Көргендей жол бейнетін жүзің сарық, Тұсыма қалың топты келдіңжарып. Торға түскен тұйғындай пенде болып, Айрылған ел-жұртынан мен бір ғаріп. «Қыз Жібек».* Жетелеме теңізге сен де,желік, Жетер, жетер жүргенім пенде болып! Сен де менің аулама көңілімді Қырымды іздеп қияннан келген елік… М.Мақ. ~ — Алланың үкіміне жүрмін көніп, Зар болдым жаққан шырақ отым сөніп. Құдайым айырған соң қосағымнан, Отырмын жау қалмаққа пенде болып. «Қыз Жібек». ~ Кемшілік деген жаман екен, жіберіп алсаң, ол сол бойда иығыңа қарғып мінсе, демнің арасында пенде болып қалады екенсің! Адыра қалғыр дүние-ай десеңші!.. С.Үс.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ПЕНДЕ АЯҒЫ ЖОҚ
Ешкім көрінбейді, тірі жан жоқ. * Үйге келді. Жым-жырт. Пенде аяғы жоқтықтан ба, бөлмелер тым қараңғы, құлазып көрінеді. С.Шайм.
ПЕНДЕ АЯҒЫ ЖОҚ
Ешкім көрінбейді, тірі жан жоқ. * Үйге келді. Жым-жырт. Пенде аяғы жоқтықтан ба, бөлмелер тым қараңғы, құлазып көрінеді. С.Шайм.
ПЕЙІЛІҢЕ ҚҰЛДЫҚ
Біреудің ақ көңіліне, игі ниетіне ризашылық білдіру ретінде айтылады. ~ Шын айтып тұрмын. Таңертең түрімді көрдің ғой? Мен – солмын! Ең болмаса, жатар орын, жейтін тамағы бар ғой. – Ол жағына алаң болма. Үй деген мынау, қанша тұрам десең де тұра бер. – Пейіліңе құлдық, жақсылығың Алладан қайтсын! Маған шын жаның ашыса, ешкімге кіріптар болмайтындай бір жұмыс тауып бер. Боқ тазаласам да жиіркенбеймін!.. Т.Сәу.
ПЕЙІЛІҢЕ ҚҰЛДЫҚ
Біреудің ақ көңіліне, игі ниетіне ризашылық білдіру ретінде айтылады. ~ Шын айтып тұрмын. Таңертең түрімді көрдің ғой? Мен – солмын! Ең болмаса, жатар орын, жейтін тамағы бар ғой. – Ол жағына алаң болма. Үй деген мынау, қанша тұрам десең де тұра бер. – Пейіліңе құлдық, жақсылығың Алладан қайтсын! Маған шын жаның ашыса, ешкімге кіріптар болмайтындай бір жұмыс тауып бер. Боқ тазаласам да жиіркенбеймін!.. Т.Сәу.
ПЕЙІЛІНЕ БЕРДІ
Әр адам өзінің пейіл-пиғылына, көңіліне қарай сый алады д.м. ~ Сенің осы пейіліңе берген ғой — осынау құт– береке, мол дәулетті, — деген сөздер жыртық қос, шоқпыт үйлер маңында көп айтылып жатады. Қ.Жұм. ~ Ұлы жетістіктерді халықтың пейіліне береді. «ЕҚ». ~ Осындай бір пейілі кең елім бар, Пейіліне берген Тәңір жерім бар. Құшағымда қонақжайлық көңіл мен Ошағымда ұсынатын төрім бар. Б.Жай.
ПЕЙІЛІНЕ БЕРДІ
Әр адам өзінің пейіл-пиғылына, көңіліне қарай сый алады д.м. ~ Сенің осы пейіліңе берген ғой — осынау құт– береке, мол дәулетті, — деген сөздер жыртық қос, шоқпыт үйлер маңында көп айтылып жатады. Қ.Жұм. ~ Ұлы жетістіктерді халықтың пейіліне береді. «ЕҚ». ~ Осындай бір пейілі кең елім бар, Пейіліне берген Тәңір жерім бар. Құшағымда қонақжайлық көңіл мен Ошағымда ұсынатын төрім бар. Б.Жай.
ПЕЙІЛІН ШЕШПЕДІ
Көңілі жылымады. ~ Не көрдім алғанда? Оң жақтан-ақ жанымды жылытып пейілін бір шешкен жоқ. Әкесінің үйіндегі қылжағы — еркелігі, асаулығы болсын. Ал ендігісі не? І.Жанс.
ПЕЙІЛІН ШЕШПЕДІ
Көңілі жылымады. ~ Не көрдім алғанда? Оң жақтан-ақ жанымды жылытып пейілін бір шешкен жоқ. Әкесінің үйіндегі қылжағы — еркелігі, асаулығы болсын. Ал ендігісі не? І.Жанс.
ПЕЙІЛІН КЕҢГЕ САЛДЫ
Жомарттық, кеңшілік танытты. ~ Бір ай жүрсең, екі ай жүрсең еш түгесілмейтін, ұшы-қиыры көз жеткісіз ұлы кеңістікперзенті — далалықтың пейілін де жаратқан ие кеңге салып далитқан екен-ау деп ойлады! Д.Досж. ~ «Үй салу құмға қарап қалса табылар, нәті топырақ қой, әйтеуір. Балаларды қума, ойнай берсін» деп, пейілді кеңге салған. Бүгіндері шашылып бітті. М.Қан.
