ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

* Әр жер-әр жерде жыбыр-жыбыр қыбырлап, кішкене-кішкене қарайғандар жүр. Көктем шаһарды шырқ айнала қоршап жатқан кең ойпаттың астын үстіне шығарыпты. Ә.Кек.

* Шағын ауылдың жұрты шырттай ұйқыда. Иттердің әупілдегені ғана қар басқан меңіреу аймақтың бірер сәт тыныштығын бұзғандай. Ш.Құм.

~ Бұл Шыңғысхан дәуірінде болса шындыққа жақындар еді. Ал Абылай заманында Буддизм мен Исламның ұқсастығы шығарма шырайын ашып тұрған жоқ. Ж.Шәк. ~ Босаға жақтағы кебеже үстінде түтіндеп, бұлындап жанған сықсима шам жарығы олардың ашық шырайын аша түскендей. Н.Сер.~ Ал роман-эссенің 1936 жылы түзетіліп толықтырылған басылымының көркемдік жағынан шырайын кіргізіп тұрған «Шоқай болыс», «Ашай», «Ықылас күйі», «Түркістанға асарда» деген тараулар 1927 жылғы бірінші басылымында жоқ. К.Ахм. ~ Сыр топырағының дәмі тіл үйірген жас өскіні — баланың басындай әңгелек, күләбі мен торлама, қызыл қауын мен баспалды, ғалымдар ойлап тапқан жаңа тұқым — мұзжарғыш кемедей үп-үшкір «торпедо» тізіліп, қауын базардың шырайын шығарып-ақ тұр. Қ.Жиен.

* Құдайға шүкір, әзірге шырқ бұзылған жоқ, бірлік берік, береке мол, бұл да болса атаның аманатын ақтағанымыз. Д.Досж.

~ Əзір арсыз болса да, Қасымның бетінен оты шықты. Қайтсін: бəрі де сақалды басымен мойын салып отырғансын… – Енді сүйт, шырағым! Келін, бала– шағаларды шыршу қыла бермей… – деген сияқты сөздер іліп ала жөнелді. Қасым жер шұқып отырып қалды. Ж.Айм. * – Енді сүйт, шырағым! Келін, бала-шағаларды шыршу қыла бермей… – деген сияқты сөздер іліп ала жөнелді. Қасым жер шұқып отырып қалды. Ж.Айм.

~ «Соткасы» қапыда қоңырау шалса тамағына тас тұрып қалғандай тұтығып, әлек– шәлегі шығады. (Әйелі екендігі бірден белгілі). Сосын дереу «шаруаға» көшеді… Оның да шырайын шығармайды, шала– пұла. Қ.Жиен.

* Мен де тірі жанмын ғой, айналдырған бір бригаданы шырқ иіруге шамам келетін шығар. Қ.Ысқ.

поставить /дело/ на ноги

* Бибіажар пысық. Кәрілерге кәдімгідей қолғанат. От басын қағып- сілкіп, үй шаруасын шырқ үйіреді. Ү.Жәл.

1.Тамырын басып көрді; сыр тартты. ~ Жаздыгүні партия дауының болысы Арап- байдың кара шұнақ қызын үйіне тығып қойып, етке тойып, есі шыққан 5 жігітке шырға тартып, бір ауылнайдың іс- хатын алып кетті деп еді, со ғой. Ж.Айм. ~ Мұқыш та келді. Алғашқы көргендегімдей екпін жоқ бәсең. Әйтсе де, шырға тартып жақындап: ~ Жақсы келдіңіз, сізді ынтығып күтіп отыр едік, — деді. Б.Майл. ~ Сол кеште Ғаббас көп төселген дағды бойынша, ептеп шырға тартқанда, Ғайша қарындас аса көп сыр білдірмесе де, созалаңдап, әнтек иіліп келе жатқан тәрізденіп еді. М.Әу. ~ Төртуыл жуандарына шырға тартып, қолтықтарына су бүркіп жүрген — сол сұмның өзі ме, кім білсін… Қ.Жұм. 2. Аңшылардың аң-құсты алдап, далбаймен шақырып алатын айласы; Біреуді айламен қақпанына түсірді, айтқанына көндірді. ~ Құсты қолда ұстаудың екі түрлі әдісі бар. Бірі –қанат-құйрығын қырқу, екіншісі –шырғаға тартып, жеммен алдау. Олардың тентегінің қанат-құйрығын қырық, ақымақтарын шырғаға тартып, қолыңа ұста. Ж.Шәк.