ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

~ Есім атының шап айылын тартып боп, торсығын алып үлкен үйге кірді. М.Әу. ~ Құлтай тор дөненнен баяу сүйретіліп түсіп, суға шыдамсыздана ұмтылған аттың ауыздығын алды. Шап айылын босатып, қайта тартты. С.Ас.

Бас салып, ұстап алды. * Бір күні Айсапаның қасына енді жете берген Жаппарды «кіші апасы» аңдып барып шап беріп ұстап алыпты да, құлашын кере-кере бірнеше лақтырып, үйіне жеткізіпті. Қ.Шабд.

Отбасының ойраны шықты. ~ Бәрін айт та бірін айт, сегіз қанат ақ орданың шаңырағы ортасына түсті. М.Қаб. ~ Қазақтың көшпелі экономикалық қарым-қатынасы бұзылып, шаруашылығының шаңырағы ортасына түсті. Т.Жұрт. ~ Берекесіз ылаң жайлаған, ит мініп, ирек қамшылаған кер заманда елін-жерін жау шауып қара қонысына өрт қойып, шаңырағын ортасына түсіріп, күлін көкке ұшырған … Ж.Баб.

~ Сұқбат беруші автордың оңды-солды сілтеген ауыр шоқпарынан қазақ әдебиетінің шаңырағы шайқалып кеткендей екен. Д.Аман.

Әулетті сақтап қалды, жалғастырды. * – Қарғамнан бір тұяқ қалмады-ау. Шаңырағын жықпас еді, – деп қос мұңлық күңіренгенде бұл қолтығына қапты қыстыра жөнеледі. Р.Отарб.

Бүкіл бір үйдің, отбасының ойранын шығарды. * Мынау жұмылған, ұмтылған, түйілген пішін, мынау екпін қаусаған, тұрған ескі жол-жораны, тот басқан, тұтыққан беделді, шіріген, ыдыраған боз сәлдені, мына болған, алжыған “Алланы” күл-талқан қылмай, күлін көкке ұшырмай , шаңырағын ортасына түсірмей, не қойсын? Ж.Айм.* – Осы үйдің қаймағын шайқатпай ұстап тұрған өзің ғана екенсің. Ана екі қатын шаңырағымды ортасына түсіре жаздады. Ә.Шәр.

Бүкіл бір әулеттің, елдің шырқын бұзды; ауыр күндерге тап қылды. * Қорқыт туғанда жер-дүниені үш күн, үш түн басқан қараңғылық Әнбия шаңырағын басып, нөсерлі қара жаңбыр Әнбия шаңырағына жауып, сұрапыл қара дауыл Әнбия шаңырағын шайқалтыпты. Ғ.Біләл. * Шаңырағын шайқалтып іргелі елдің, Оу, уақыт, тізгінін кімге бердің? Арыстарды жазықсыз жапа шеккен Жүрмін іздеп ішінен түрмелердің. Р.Ниязб. * Ашу үстінде Мақаудың үйіне жетіп барып шаңырағын шайқауға бір оқталып, артынша бұл ниетінен қайтады. О.Сәрс.

~ Талай үйдің шаңырағын шайқап, босағасын бұзған соғыс жылдарындағы ауыл-елді көрдім, соғыс аяқталған кейінгі күйзеліс пен жоқшылықты бастан өткіздім. Б.Тоғ.

Күн көрсетпеді, ығыр қылды. ~ Казак-орыс пен қазақ әшейін де «бәленшеке», «түгеншеке» десіп жүрсе де, жеріне, суына, балығына, ағашына қазақтың тұмсық сұққанын көрсе, «еке-меке» далада қалады. Қазақтың шаңырағына қобыз тартылады. Ж.Айм. ~ О, сорлы, құдайыңды нағып ұмыттың? Мен бұлқынсам төрдегің түгіл кердегіңді де суырып алам! Шаңынды қағып, шаңырағына қобыз тартайын! — деп зірк-зірк етеді. І.Жан.

* Шілденің күні шаңқай түс болғанда батыстағы Келіншектау сағымданып, үздік- создық қимылдай бастайды. Ш.Мұрт.