ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

~ Талай үйдің шаңырағын шайқап, босағасын бұзған соғыс жылдарындағы ауыл-елді көрдім, соғыс аяқталған кейінгі күйзеліс пен жоқшылықты бастан өткіздім. Б.Тоғ.

Күн көрсетпеді, ығыр қылды. ~ Казак-орыс пен қазақ әшейін де «бәленшеке», «түгеншеке» десіп жүрсе де, жеріне, суына, балығына, ағашына қазақтың тұмсық сұққанын көрсе, «еке-меке» далада қалады. Қазақтың шаңырағына қобыз тартылады. Ж.Айм. ~ О, сорлы, құдайыңды нағып ұмыттың? Мен бұлқынсам төрдегің түгіл кердегіңді де суырып алам! Шаңынды қағып, шаңырағына қобыз тартайын! — деп зірк-зірк етеді. І.Жан.

* Шілденің күні шаңқай түс болғанда батыстағы Келіншектау сағымданып, үздік- создық қимылдай бастайды. Ш.Мұрт.

Отбасын құрып, жеке үй тікті, түтін түтетті. * Шаңырақ көтеріп үй болса, қатарға қосылып кетер еді, ой, не керек деп өкінісетін. Жанашыр ағайындардың ішінде қыз қарастырғандар да болды. М.Мағ * Қонақтарды Жанқожаның отауына кіргізді. Биыл шаңырақ көтерген жас отау. Әлі қызығы басылмаған. Ән- күй десе жас келіншек Мүмсін де жүрегін үзетін еді. З.Шүкір

* Өркештері баладай, бағулы мал. Жарбайы, қоспағы жоқтың қасы. Арасында сүттей шаңқан бозы да бар екен. Кәдімгі сирек кездесетін боз інгендер. Ү.Жәл.

Кімнің үйінде, жерінде отырғаныңды ұмытпа, тәубеңе кел д.м. * Қайда отырғанын, кімнің ауылында келін болып отырғанын ұмытпасын. Шаңыраққа қарасын. Ән салғаны кеудемізді басқандай тиеді. Үні шықпасын бұдан былай! Б.Тоғ. * Шаңыраққа қараңдар: ел кімдікі, жер кімдікі? Соны біліп барып сөйлеңдер. Қ.Жұм.

Артта қалды. * Қап, тойда ән сап жүрген қазақстандық әншілер шаңның астында қалды-ау! Өздері осы концертке барды ма екен?! БАҚ // ШАҢЫНА ІЛЕСПЕДІ (ЕРЕ АЛМАДЫ, ІЛЕСТІРМЕДІ)

* … қара орманның арасында ат шапшытып ала алмас зәулім тас қорған салғызып, малы түгел, шаруасы орынында, шаңыраққа шырт-шырт түкіріп шалқасынан түсіп шалжиып жатқан орыс патшасының бұның алақан жайып жазған ала қағазын табанына сап аямай таптаған сақтиян етігінен шығып жатқандай. Ә.Кек. Плевать в потолок

1. Шаң-тозаңды басына көтерді; тас-талқан қылды. * Ауылдың қасындағы қара жолдың шаңын аспанға көтеріп, қора-қора мал айдап өтеді. Б.Соқ. * Алыстан қарауытып жау қарасы да көрінді. Қара жердің шаңын аспанға шығарып, құмырсқадай қаптап келеді. М.Рамаз. 2. Ойран-ботқасын шығарды, быт-шыт қылды, аяғын аспаннан келтірді. * Ойдың болуы да мүмкін емес Есімбек бай, мен кедей, келінін тартып алсам, ертеңгі күні шаңымды аспанға шығарады. Кедейлік не қылмады!.. Б.Майл. * Жаныс жиырма үй Сарының шаңын аспанға шығарып, құрымына шейін үлесіп талап алып, барлығын торғайдай тоздырып, бостырып жіберген. М.Әу.

Ілесе алмай артта қалды. * Өздері кіл оқу оқып жарытпаған, іштерінде ит өліп жатқандар. Аға-жаға, ру, жүз-мүз сағаламаса, білімді, еңбексүйгіш жігіттердің шаңын жұтып қалатынын жақсы біледі. М.Қаб.