ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Ойынға берілген, басқа ештеңеге алаңдамайтын балалық шаққа қатысты айтылады. ~ Қарағым, оқу оқы, босқа жүрме! Ойынға, құр қаларсың, көңiл берме. Оқымай ойын қуған балаларға. Жолама, шақырса да қасына ерме! М.Жұмаб. ~ Көш Едiлден шыққанда өздiгiмнен оң- солымды дұрыстап тани қоймаған ойын қуған жеткiншек бала едiм. К.Сег. ~ Ол кездерде ойын қуған баламын, Ұғынбаппын, дариялы дала әнін. Туған жердің жырлапты онда шөптері, Қырқада күн қалдырыпты жолағын. С.Мәу. ~ Ол менің ойын қуған бала кезім, Еске алсам ойға шомып қалам өзім. Әр сөзін қағып алып жаттаушы едім, Ән салған адамда боп қара кезім. Т.Сәд.

Үстірт қарауға болмайды д.м. ~ Ауруды асқындырмай алдын ала емдеген абзал. Бейқамдықты қойыңыз. Тез жетіңіз. Балалық істемеңіз. Ауру ойын көтермейді, — деп мосқал хирург қабағын шытты. М.Сүн.

2. Қалжыңды түсінбейді, ашуланшақ. ~ – Қытықтаса не? Жат емес, жау емес, бөле. Ойын көтере алмай ма? Қытықтан зиян шекпеген секілді. М.Қаб.

Өнерін көпшілікке паш етті. ~ … көзі жалт етіп әр жігіттің бетіне бір қарап, әдейі от тастап кетеді. Жоқтан өзгеге күле береді. Жұрт алдына шығып ойын көрсетіп жүргендей. Ә.Тар. ~ Қ а л и. Құлақ құрышын қандыратын нәзік ән менде жоқ, дөрекілеу еді. Әңгіме айтсам, ойын көрсетсем қайтеді? К.Қаз.

Өз жүзін көрсетпей, біреудің атын, абырой-атағын пайдалану туралы. * Тағы біреуің ойын жасырып, бойын жасырып, жат елдің жазушыларын аударып талшық етіп жүр. Ж.Айм.

Алаңдатты, ойын үзді. ~ Ақбілектің бедірейе қалғанын көрген соң, Ұрқия ойын бөлейін деп: — Сені аман-есен келеді деген тірі жан болған жоқ. Өзіміз күдер үзіп қойдық… Орыс шіркін өлтіріп тастады той деп ойладық: үлкен апамды көзіміз көрді ғой. Құдай сақтайын десе, қайда сақтамайды? Шыбын жаның қалған соң не керек, — деді. Ж.Айм. ~ — Егерде мына екеуі адам болып кетсе, сізге мың қой бітер,— дедім, үндемей отырған Жұмекеңнің ойын бөліп. Х.Ес. ~ Сәкен ойланып тұр. Астындағы жерден пішіп алғандай, құлаш мойын, теңбіл көк ойын бөліп тықырши береді. Ғ.Мұст. ~ Ол атының басын тежесе де өзі осындай қилы-қилы қиялдарды кезуілдеп келе жатыр еді, соңынан қуып жеткен Сайдалы ойын бөліп жіберді. Ә.Әб. ~ Қиялы әлдеқайда алып ұшты, Құпия сырлы жүрек дүрсіл қағып… Салдырап түскен шелек ойын бөліп, Үйіне кете барды суын алып… Қ.Аман. ~ Ақшаны енді қандай үкімет келсе де өлмейтін жұт, жау алмайтын бір іске сіңірсем, деп тұрғанда шыңғырған дауыс ойын бөліп жіберді. Ғ. Мұст.

Шамамен 8 бен 12 жас аралығындағы, ойын қызығынан арыла қоймаған жеткіншек. * Ақбілек өзінен бетер сол екеуінің жетімдігіне қабырғасы қайысатын. Қажікен ойын баласы ғой, көбінесе балалармен ойнап далада жүреді. Ж.Айм. * Бала екен, ойын баласы дейді ғой. Ш.Құм. * Осыдан екі жыл бұрын көргенімде шашы желбіреген ойын баласы еді, енді бойжетіп шыға келіпті. Қартайдың деген осы ғой! Д.Ис. * Қайып сақал шыққан сақа жігіт болғанмен от басында ойнақы да ерке. Ата-ананың алдында ойын баласындай. Ү.Жәл. * Кешкi апақ-сапақта шулаған ойын баласынан бастап мал жайлаған, шаруа қамдаған жұрттың көбi күйбеңдеп сыртта жүр. Т.Сәук.

ОЙЫН-ШЫНЫ АРАЛАС Шынайы ниетін, түпкі ойын қалжың, әзіл арқылы білдіру туралы. ~ Мақтағанды іші тəуір көріп келе жатса да, Күнікей ойын-шыны аралас: – Кет, көргенсіз, жоқты айтпай… – деді. Ж.Айм. ~ Екеуіңе де бермеймін, мен алам, — деді Тазабек ойын-шыны аралас, — баланың жанын алып қалған — менің шешем. Сондықтан бұл бала маған іні болады. Әлде өзіміз бала қып аламыз ба, Шәйі? Кәне, сен айтшы! Б.Нұрж.

Ән айтып, ойын ойнап, көңіл көтерісті. * – Мұндағылар не істейді? – Не істесін? Ұйықтағаны ұйықтайды, отырғаны өлең айтып, ойын-сауық құрып отырады. Ж.Айм. ~ Оңаша жатқан жас қыз бен жігіт бірін-бірі сынауға, шенесуге қанша шыдасады, көңілдері жарасып қосылып кетеді. Бойлары үйреніп сүйіспеншілігі күшейіп бір жұмадай ойын-сауық құрып Абай үйіне қайтады. Әрх.Ысқ.

ОЙЫН-КҮЛКІГЕ АЙНАЛДЫРДЫ Біреудің сөзін, ісін келемеж қылды. ~ Біреудің орынсыз қылығын, күлкілі сөзін бәрі табан астыңда қағып алып, таусылмас қалжыңға, ойын-күлкіге айналдыратын. К.Паус. ~ Құда күткенде жасы үлкен, аса қадірлі адамдарынан басқаларын әзіл-қалжыңның астына алып, сайқымазақтап, ойын-күлкіге айналдырады. Л.Әуб.

Ештеңеге алаңдамай, қаннен-қаперсіз. ~ Біреуі шал, маған қазақшалап: — Жамбылдан келдіңіз бе?! — деп сұрады. Мен ойымда ештеңе жоқ, машинаға саймандар әкелген біреулер ме, — деп ойлап: — Неғыласың, Жамбылдан келсек! — деп едім. З.Құн. ~ «Қазір келер, отырыңыз», – деп, отырғыздым. Сосын ештеңе ойымда жоқ: «Бозбаласыз ғой, мына тарамысты айырып бересіз бе?» – деп едім, төмен қарап қып-қызыл болып кетті. Б.Майл. ~ Сұстылay жауынгерге жолықтым да, Есім кетті. (Жоқ еді ойымда дым) Жеп қоярдай қарап ең, қорықтым ба: Жеңілдім деп үн-түнсіз мойындадым. К.Ахм. ~ Ойымда түк жоқ, шет жақтағы столға тақап келiп, отыруға ыңғайлана бергенде маған қарай беттегенiңдi байқап, амалсыздан кiдiрiстей бердiм. Д.Рам.