~ Кеудесіне астамшылдық біткен келіншек "аһ" ұрып, жанары атысып, шайпау мінез шығарып, қосағына қысым көрсетіп: "Осының бәрі сенің тәрбиеңнен!.. Д.Дос. ~ Балзияның кермек тағдырына жете таныспын: Есжан -өкшелес жігіт, кем сөзді, жұқақол жалғызілікті-ді. Шайпау мінезді анасымен тұратын. Т-М.Ораш.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
ШАЙПАУ СӨЗ (ТІЛ, ТІЛДІ)
~ Перінің қызы, Бекторы, Шайпау сөзің қой, Торы! "Ер Төс." ~ Әй- әй, бас жаққа барыспалық. Не десең, о де – бәрін құп алам. Бірақ Күләрә туралы шайпау сөз айтпа! Ол періште ғой, періште… К.Хам. ~ Жұмыстан тыс спортпен айналысамыз»,— деп шыға келеді. Мен әзір олармен шайпау сөзге барыса қойғаным жоқ. М.Сүн. ~ Ұяттан беті өртеніп, салпы етек қатынның шайпау тілі жанына қамшыдай батып, иттей қорланды. С.Елу. ~ «Біздің мамашка ауылдың шайпау тілді надан кемпірлеріндей емес, тәртіпті, инабатты ғой, нағыз современный кемпір», деп біраз ақтала сөйлеп барып тоқтар еді. Ө.Ахм.
ШАЙ КЕСІЛДІ
Шай сұйылып кетті, қызылы азайды. * Еркек шайдың қадірін білген бе? Қой, несін сұрайсың… Есіл шай кесілмеген күйі қалды да барды. М.Сүн.
ШАЙ ҚАЙНАТЫМ (УАҚЫТ, МЕЗГІЛ, ЖЕР)
1. Қазақы өлшем, шай қайнатуғакететін уақыттай д.м. * Өткен іс қой, несін жасырайын, бораннан жол тауып жүре алмай, шай қайнатым уақытта сүмірейіп қайтып келмесі бар ма. Т.Әл. * «Үш қасқаның» екеуі Алақайдың екі жағына отырып алып, оны тырп еткізбеді. Ал, үшіншісі машинаның руліне отырып, шай қайнатым мезгіл ішінде Зиратсайға жеткізді. Ш.Мұрт. * Шай қайнатым болмай-ақ, жетіп келген дәрігерлер Ләйләні машиналарына мінгізе бере … Айнамкөз көзі қарауытып, табалдырыққа отыра кеткен. Қ.Мүб. 2. Атпен шай қайнағанша жететіндей қашықтық. * Олар аттарын жетелеп әкеліп ерттегенше, осы ауылдан шай қайнатым жерден жылқышыларға хабар жеткенше, бірталай уақыт өткен еді. Б.Тоғ.
ШАЙДАЙ АШЫҚ
Төбеде титтей де бұл жоқ. * Неше күннен бері үдей соққан боран басылыпты. Аспан шайдай ашық. Қ.Жұмад. * Өлке жым-жырт, тым-тырыс. Құлақ шыңылы естілгендей. Шайдай ашық көк аспан төңкеріле жалтырайды. Ж. Ахмади.
ШАБЫСТЫ ТҮЗЕДІ
* Жақын қылды алысты, Берсін кімге намысты. Күн төбеден аумай-ақ, Түзеді Бурыл шабысты. А.Байт. (Қ.Қ.Қ.) * Белес-белес бел көрді, Астында белдің ел көрді. Мұны көріп Бурыл ат, Қос құлағын қадады. Шабысын түзеп алады, Көздері оттай жанады. А.Байт. (Қ.Қ.Қ.)
ШАБЫСТЫ ҮДЕТТІ
Қарқыны артты. * Үйрек, қаз көлшікті көрісімен дыбыр-дыбыр шабысты үдетіп, сол екпінмен тоспаға қойып кетті, есепсіз шаттықтан естері шығып, мұхиттар мен теңіздерде жүзіп жүргеннен қатты: «Қаһ! Құһ!», «Га-га!» деп шуласты. М.Қаб.
ШАБЫСТЫРА ОЙЛАДЫ
Жылдам, әп-сәтте ой қорытты. * Осының бәрін шабыстыра ойлаған Әліп әлі де болса істің соңын күткен еді. Ж.Шәкен.
ШАБЫСЫНАН ТАНБАДЫ
Қарқынын бәсеңдетпеді. ~ Бұдан кейін Тезек оны жұмбақ айтысқа тартады, онда да Бақаң бір жаңылмайды. Біресе өзін мақтатады, біресе жамандатады. Екеуінде де желаяқ жүйрік шабысынан бір танбайды. Б.Тоғ. ~ Түрікмен досы жүріске мықты, екі-үш күн бойы шабысынан бір танбайтын айғыр қашырын ерттеп дайындап қойды да, түннің бір мезгілін де Үстірт бағытындағы жолға шығарып салды. А.Өтег.
ШАБЫТ ҚҰСЫ
* Даусы естіліп иттердің абалаған, Жүрегімді жұлмалап жаралаған. Шабыт құсым қайда әлгі… Қанатымен Көңілімнің әйнегін сабалаған. Р.Ниязб.
