~ Хатында ашық жауап бермесе де, баланың айтуымен Шұғаның ыңғайын байқадым. – Енді Шұға құтылмайды, дедім. Әбдірахманның ажары кіріңкірейін деді… Б.Май.
ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР
Бұл категорияда сөздікте келтірілген 25 мың фразеологизмнің ішінен пайдаланушы іздегендері ретімен көрсетіліп отырады.
АЖАРЫ ҚАЙТТЫ (ТАЙДЫ)
Көркі солды, өңі кетті. ~ Он жыл бірге оқығанда осы досының бала боп, сірә, тауы шағылып, ажары қайтып мұқалғанын көрген емес. Ә.Нұрп. ~ Жүдеген, жұқалаң қызыл шырайлы, нұрлы ақша маңдайы мен екі ұртында тереңдеп қалған әжім сызықтары айғыздай бастапты. Уыз жастық ажар қайтқан. Т.Рыс. ~ Сені кешегі Есімжанның баласы деп, ардақтап, қолқа салып отырған жоқ па, болыс туысың. Бетеге кетіп бел қалады, ажар тайып ар қалады. Ж.Ахм.
АЖАРЫ ҚАШТЫ
Өңі солып, жүдеу тартты; сәнінен айрылды. ~ Өңін жел қағып тотығып, бет терісі қалыңдап, көзі кішірейіп, ажары қашыпты. Т.Ахт. ~ Кешке дейін еш мазасы болмады, жедел жәрдемде отырса да, аурулардың шақыруымен бара жатса да ажары қашқан отбасы тірлігі ойынан шықпайды… Н.Сер. ~ Мерекеге әзірленген үйдің ажары қаша бастағанына өзін кінәлі санаған Елеусіз ендігі кеңесті зілсіз әзіл-оспақ жағына қарай аударуға тырысты. Т.Әл. ~ Мынау ажары қашып аңылжыған дүниенің ортасында өзінің де тек құлазып құр қаңқасы ғана қалғандай. Ә.Кек.
АЖАРЫ ОҢДЫ (1)
Жүдеп-жадап, солғын тартқан кескін туралы. ~ Өңі жұқа, таң бозындағы нұры семе бастаған балауыз шырақтың боз сағымы сияқты ажары оңа бастаған, тозыңқырап қалған жүзінен Бекет таныс бір адамды шырамытқандай еді, бірақ, қанша ойланса да қысыр жыландай сумаңдаған сылаң желістің иесін таппады. Қ.Ысқ.
АЖАРЫ ОҢДЫ (2)
Сұлу, көрікті. ~ – Сонда, сол қантты ала барсам: дүкенде бір мөлдіреген қазақтың сұлу келіншегі тұр екен. Оңды әйел кісінің көзін тартпай қояма. Ажары оңды болғасын, сөзі сыпайы болғасын, біреуден: «бұл кім?» деп сұрап ем, сол қалада әлгі бір жігіт бар еді ғой… С.Мұқ.
АЖАРЫ ӨТПЕДІ
Сөзі бағаланбады, беделі жүрмеді, қадірі болмады. ~ Соның қуғыншысы келіп, Бөжейге: «Есемді әпер!» дейді ғой. Бөжей Майбасарға асылады. «Ақылдастыр, малын әпер!» — дейді. Соған Майбасар: «Сандалып, не айтып жүрсің?» деп, ренжітіп тастайды. Бөжей өкпесінің басы осы еді ғой. «Ажарым өтпейтін болса, шашпауыңды несіне көтердім?» деп өкпелеп қалады. Сүйтеді де, ас тарқамай көшіп кетеді. М.Әу.~ «Әлден әйелге бет– ажарым өтпейді. Сонда тұз – дәміміз жарасты дей алам ба? Майсара екеуміздікі осы қандай тірлік? Қосылдық па? Әлде орысша айтқанда сожительство дейтін беймәлім берекесіз әрекет пе? С.См.
АЖАРЫ САЛҚЫН
Қабағы қату, жүзі суық; өңінен жаратпай тұрғаны байқалады. ~ Назира апайдың ауызға үріп салғандай Фарида атты бір қызы болды. Ажары салқын. Сөзге сараң. Үнемі жабыңқи. Әйтсе де жүзінде бір құпия жұмбақ мұңның ізі бар. Т.Берд. ~ Абогин оның көз алдына сымбатты келген, бірақ монах әйелдей ажары салқын, жанары жылусыз жас келіншектің суретін көлденең тартып: ─ Осындай жүзіне қарап, мұндай арамдыққа қалай барады, айтыңызшы! — деп сұрағаны сол еді … А.Чех.
АЖАЛДЫҢ АУЗЫ (АУЗЫНА ТҮСТІ)
Өлімге апарар қауіп-қатер туралы. ~ Егер Амур өзені болмаса, егер мен Балқаш жағасында өспесем, суда балықтай жүзбесем, не болар едім?! Міне, бұл менің ажал аузынан қалғаным ба, жоқ па? Шамасы, мұндай жағдай тайгадағы талайдың басында болады деп отырсың ғой. Б.Қыд. ~ Ажалдьің аузына түсіп көрсін, онан аман кайтқанын көрейін. Ә. Н.
АЖАР САЛЫСТЫРДЫ
Сынай, міней көз тікті. ~ Қырындамай тұрып, ажар салыстырып, айбат салыстырып, қылық салыстырып алмай тұрып олар да қауышпайды. Ә.Кек.
АЖАЛДЫҢ АУЗЫНАН КЕЛДІ (ҚАЛДЫ, ҚАЙТТЫ)
Қанды қырғыннан аман келді д.м. ~ Қоспан қарағым, біз көрмегенді көрдің, тура ажалдың аузынан келіп отырсың. Мына Жаңыл мұңлықтың өлгені тіріліп отыр бүгін. Т.Ахт. ~ Егер Амур өзені болмаса, егер мен Балқаш жағасында өспесем, суда балықтай жүзбесем, не болар едім?! Міне, бұл менің ажал аузынан қалғаным ба, жоқ па? Шамасы, мұндай жағдай тайгадағы талайдың басында болады деп отырсың ғой. Б.Қыд. ~ «Алыстан ажалдың аузынан қайтқан бала ғой деп, емірене еңкейіп, құшағымды жая бергенімде төрде тып-тыныш отырған алпамсадай жігіт алақ-жұлақ етіп атып тұрды. Ә.Нұрш.

