ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Жазғанның кесапаты. ~ Ара- арасында Монғолия мен қазақ даласына да олжа түсіруді көздеген жорықтар жасап отырды. Бірақ қанша көкжал болғанымен, тағдырдың құрығынан ол да құтыла алған жоқ. Қ.Жұм. ~ – Қайтейін, тағдырдың құрығынан құтылам ба. Жалғыз- ақ өтінішім – кесілген аяғымды сақтап қой, өз қолыммен жерлеймін. О.Бөк. ~ Қаншырдай қатқан Тағдырдың құрығы төніп, шаншылмай қалған Боз үйдің уығы болып!.. А. Исаб.

Жазсыштың басқа салған ауыртпалығы, сыны, қиын-қыстау уақыт, қасыретті жағдай. * Міне, дәл осы тұста каторганың кесінді жылының аяқталғаны секілді тағдыр тауқыметі мойынынан біржола сыпырылып, басқа бір сәулелі жарқын өмірдің кіріспесі басталды. Т.Әбд. * – Әңгіменің ашығын айтсам, о баста екеуің туралы орманға қарап ұлуын қоймайтын қасқырдың бөлтірігін асырағандай күй кешкенім де рас. Бірақ тағдыр тауқыметі дегеннің адамның түріне, тегіне, ұлтына, ұлысына қарап түскенін көрген кім бар?! К.Сег. * Боранқұлдың тоқсан неше жылдық өмірін, арман мұратын, тағдыр тауқыметін жазу арқылы қазақ халқының өткен ғасырдағы тыныс-тіршілігін, алмағайып сәттерін, ұрпақ үшін берген бодауын кең ауқымда суреттеген. Т.Оразғ.

Басқа түскенді көрді. * Амал қанша, білгенімен не шара, мына шаруаны тастап қайда кете алады. Тағдырдың салғанын көреді де. С.Шайм. * Інім, қазақ өлшемей сөз айтпаған: «Адам жақсылыққа жарылмайды, жамандыққа өлмейді» деген, тағдырдың салғанын көрерміз. Б.Қыд. * Алдым қараңғы. Қайтейін. Тағдырдың салғанын кезінде көрерміз. Т.Ахт. * Күдер үзіп, елге қайтып, қалған ғұмырында тағдырдың салғанын көріп жүрер еді де… Ш.Айт.

Басқа түскен қайғы-қасырет, ауыр сын. ~ Алты Алаштың тағдыры тек соның қолында. Тауы бүгін бір шағылғанымен, тағдырдың тепкісі оны шыңдай түседі.. Қ.Әбіл. ~ Бұл кезде тағдыр тепкісі айырған апалы-сіңлілердің бірін-бірі көрмегеніне он жылдан асқан болатын. Балалық шағын бірге өткізе алмай, жатбауыр болып қалса да, екі қыз енді ажыраған жоқ. К.Ахм. ~ Әйел тағдырының қиындығы мен тағдыры тездеген теңсіздігі мәселесі тек бір шығармамен шектелген емес. Тағдырдың тепкісі мен тәлкегіне ұшыраған қазақ қызының қысқа да мәнсіз ғұмырын кейінгі ұрпаққа ғибрат етер шығармалар желісі жетерлік. Б.Асанқызы.

Басқа түскен ауыртпалық; жазғанның айдауы. * … қалың көштің алды қайда жеткенін, соңы қайда қалғанын біліп, болжап келе жатқан салихалы елбасылары бар да шығар, апталарға, айларға созылған «ақтабан шұбырындының» ұзақ сапарында тағдырдың сілесіне қалған елдің, малдың өңі көрден шыққандай. Ғ.Біл.

Қырсыққа шалдықты. * Бұрын ауданнан өкіл, бастық келсе, ең әуелі Сүкең үйіне тұмсық бұрып, емексуші еді, олар да ат басын басқа аулаға бұра бастады. Осы бұрылудан бастап тағдыр да Сүкеңе теріс айналды ма, әлде контузиясы ма, әткел аттан түсіп, қой соңына ерді. М.Қаб. * Ақыры уақыт өте келе болған іске амалсыз көнейін дедім. Тас түссе талайынан, жағдайдың бұлай болғанына, тағдырдың теріс айналғанына мен өзімді кінәладым. Ә.Асқ.

Бір жолды таңдап, бірікті, мүдделес болды. ~ Адамды туыстыратын тұрмыс-ау. Мына жұмысшыларшартараптан қосылған енбек адамдары. Бір туысқан адамдай, бір қазаннан ас ішіп, бір ұядан қаржы ұстап, барлық тағдырларын қосқан. С.Бег. Жұптасты, отау құрды. ~ Бір қызық жай: екеуі оңаша сөйлесіп, сырласып, тағдырларын қосуға келіскенкүннен бастап, бір– біріне жолауға жүрексінетін әдет тапты. Ә.Тар.

Сабыр сақтады, байыз тапты. ~ Бекболат бір кіреді, бір шығады, тағат ете алмайды. Жылтырға әлденеше жолықты — хабар жоқ. Бірер қабат сұрады. Сұрай беруге де ұялады. Ж.Айм. ~ Осында "богу" деген сөзді қазақ көп қолданатын "құдай", "тәңір", "жасаған" немесе "алла" деген ұғымдармен айтса да болатындай. Бірақ Лермонтов "Пустыня внемлет богу" деген сөйлемінде сахараны мінәжат, тағат етіп тұрған күйде алған. Абай сол сезімді "мүлгіп" деген қазақ сөзімен тамаша тауып аударған. М.Әу.~ Жыл бойы қолы қышып, зорға тағат етіп келген қалың әскер бұдан арғыға шыдай алмай, қамалға лап қойды. Ә.Кек. ~ Өзге біреу алдына түсіп кетсе одан озғанша тағат етпейді. Т.Ахт. ~ Тағат етіп тұруға дәрмен қайда, Аттың, басын сол жаққа бұрды баба. М.Мақ.

Басына түскен қиямет-қиындық; қайғы-қасырет, ауыртпалық. * Тұтас тірлігінде сол арманның елесін малданып, тағдырдың тәлкегіне айналған жайы бар … Ғ.Біл. * Ұят-ай, бұл қазір іргетасын өз қолымен қаласқан, жиырма жыл бойы басынан кұс ұшырмай жырға қосқан Кеңес өкіметінің түрмесінде жатыр! Бұл не? Тағдыр тәлкегі ме, әлде асатынан келген зауал ма? Қ.Жұм. * Әлгіні айтқан шал тағдыр тәлкегіне ұшыраған Асқардың талансыздығын, иә Бәйтеннің қатыгездігін, болмаса дүниенің жалпы алдамшылығын айтқысы келді ме, ол арасы белгісіз болып қалды. Т.Әбдік. ~ Дүрбіттер мен байыттардың ортасына келген қотындар тағдырдың тәлкегіне тап болған дәл міне осындай қауым еді. Ш.Рах.

Шыдамсыздану, дегбірі кету туралы. ~ Оның үшін ғұламалар иман екеу емес, біреу, бірақ ізгі тағатпенен нұрланады, тағат жоқ болса, күңгірттенеді, бәлки, сөну хаупі де бар деген. Абай. ~ Тұз десе түйеде тағат жоқ, Төркін десе қызда тағат жоқ. Мәтел. ~ Екі аптадан артық бөгелмеуге тырысып бағармын. Менде де тағат жоқ. Бірақ, ақсақалдың алдынан өтіп, ақ батасын алып қайтуым керек. Мақпалға айтарсың… З.Шүк. ~ Бірақ мұның бәрін бала көзіне аса іле қоймады. Оның есіл-дерті тезірек аралдарға жету еді. Нағыз аң аулау сәті соққанша балада тағат жоқ. Ш.Айт. ~ Жапанда жалғыз жортқан қашқында тағат бар ма, ол да құр бір түндік ес қана, қоналқылық суыт жүрісі үй ішіне әбігер, әкеге күйзелістен басқа дәнеме әкелген емес міндетсіп келіп, тонап аттанатын. Қ.Ысқ.