ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Әлі бала көтермеген әйелге қатысты айтылады. ~ Аппақ сазандай денені көріп, ол киініп кетіп қалуға түрегелген шығар деп жүрегім дүпілдеп соғып жүріп берді. Менен он жастан аса кіші әйелдің сүйегі әлі жарылмаған болуы керек, дірілдеген кеудесінің баулығы үзілмеген қалпы, тырсылдап тұр. Бұзылмаған денесіне қарап әлі бала тумаған шығарсың деген ой келді. Б.Қыд. ~ Қыз туарсың, қылығын тумассың десең, сол қылықтың бәрі осы тар құрсағы кеңімеген, сүйегі жарылмаған баладан ада әйелдерде болады. Б.Қыд. ~ Сөйтсе, ауру келіншек мұның әуретімен ойнап жатыр екен. Ар жағы… жас неменің бұрқыраған жұпарына басы айналған еркек әлі сүйегі жарылмаған әйелдің еті тығыз денесін астына басып алып, бір сүрісінде үш рет бой суытқан. Н.Дәу.

Мықты, мығым. * Жұрт шулап «жігіт екен, пәлі!» деді, «Бар екен сүйегіңде дәні», деді. «Мынау ат қанаты жоқ құспенен тең, Мұндай ат дүниенің малы!» деді. С.Мұқ.

Өмірден қажыды, қартайды, мұқалды. ~ Алдымда балғын жас емес, еті қайтқан, сүйегі жасыған кәрі адамжатқаны есіме түсті. Онсыз да әлсіреп, қайраты таусылған дене пышақты көтере алмай сұлқ түссе қайтем? Б.Тоғ. ~ Сағындым сені, Көрмедім деп көп заман. Адам деп мені, Салмадың сен хат маған. Жай таба алмай жүрек, Жасыған соң сүйек. Абай. ~ Қыз Назым мінді өрмекке, Иісін жұпар аңқытып. Ашықтық түсті басына, Сүйегін жаман жасытып. "Қамбарб."

Әбден арып, азып-тозып, құр сүйегі қалған адам туралы. ~ Әжімді беттегі жүндей ұйысқан қасқа сақал мен қыраулы мұртты ажыратып, аржағынан сумаңдаған тілді сүйірлетіп апарып кеберсіген ерінді жалап-жалап алды. Содан кейін тұншыға жөткірініп, көрпе астындағы сүйегіне ілінген денесін бүлк-бүлк қимылдатты. С.См. ~ Ақанжан, мен бір сұрапыл түс көрдім, — қолын денесінен айырмай, тұла бойында өші бардай тыр-тыр қасынғанын жақтырмаған Ақан қабағын шытынып. — Өзі сүйегіне ілініп әрең тұрған терің жыртылды ғой, байғұс-ау, қойсаңшы бір мезгіл, — деп еді… С.Жүн. ~ Сүйегіне ілініп тұрған баланың көзі аларып кеткен, бірдеме сұрауға да мұршасы жоқтай. Жалбырап, жалдырап бізге телмірді де тұрды. Б.Қыд.

Жігерсіз, тексіз. ~ Сүйегі жасық тексіз жан, өзі қайдан жариды. Сый қонақтар келгенде, Жаман әйел шариды. Ақыт Үлімжіұлы. ~ Енді жетектегі жирен тартыншақтай бастаған. Тек сүйегі жасық орыс жылқысы ғана емес. М.Мағ. ~ — Осы сенің бойыңды желік алып барады-ау, ненің буына семіріп жүрсің? — Мына қоғамды сүйегі жасық, буыны бос жемқорлардан, ұры-қарыдан, жалпы былғаныш адамдардан арылтқым келеді. Д. Мам.

Ерегісті, бекінді. * Енді қуғыншыларға жол ауырлайын деді‚ бойын балқытар спирт ішсе де, лейтенанттың көп ұзамай-ақ діңкесі құритыны белгілі болды. Ал аялдау — қашқыннан айырылу. Жас офицер сүйегіне қарысып, сырғанай беруге бел байлады. А.Асқ.

Әлдеқашан өліп қалған д.м. ~ Жалғызы кім? Бұдан қырық жыл бұрын Сібірде сүйегі қураған Ыбырай мырза ма? Онда екінші баласы Сіләмбек қайда қалады? Жоқ. Мен едім. Жалғызы мен едім. Мен — Стамбек Сыпатайұлы!.. М.Мағ. ~ Бәрібір оның жан дүниесін ешкім түсінбес еді. Оның бұл әрекетін ең жанашыр дегендердің өзі құптамас. Әлдеқашан сүйегі қурап қалған ұлын да адам іздей ме екен? Ш.Айт. ~ Кеуек қуыс күңірттенеді. Сол арада әлдеқашан сүйегі қурап қалған машайықтың рухы қабырғадан еніп кеп қоңыр үнмен сөйлеп аян береді. Д.Дос. * Қазір әркім өзіне өзі ғана керек заман дейді. Сосын айтқаны, баяғы деген өткен-кеткен, сүйегі қурап қалған нәрсе. Қайта келмейді. Бүгінмен бол. Н.Дәут.

Әдетіне айналды, мінез-құлқының бір қыры болып қалыптасты. ~ Сүйегіне сіңген қорықшылықтан қол үзсе – тамыры қырқылып, қурап қалған қара ағаштай боларын анық сезді. Сезсе де, тіс жарып пәлен демеді. Д.Досж. ~ Әкесінің осы әрі ожар, әрі майда әккі мінезі Көптілеудің де сүйегіне сіңген. Б.Алд. ~ "Әкесі достың баласы дос" деген қазақ дәстүріндегі қасиетті қағида Тауман сүйегіне де ана сүтімен бірге сіңген. С.Досан. ~ Күнара алған сүтіне мәз бе, әлде әкесі байғұс қол қайырымын ете біл деп сүйегіне сіңіріп кетті ме, әйтеуір жақсылықты көршісінен көрді. Қанарға салған шөбін бесігіне тиеп, мотоцикл соңынан арбаша тіркеп, ыржыңдап жүріп қол орақпен орғанын үш-төрт күнде жеткізіп береді. К.Жүн.

Көбінесе ертеде баласын молдаға оқуға бергенде айтылатын сөз, "Не істесең де еркің, тек оқытып бер" д.м. ~ Ұстаз рахымсыз. Әке ара түспейді.— «Сүйегі менікі, еті сенікі» деп берген. Бір ғана рахымды әже бар. Жылағанды уатады. Қамыққанды жадыратады. Сарыбала соған келді. Ғ.Мұст. ~ Бұрынғының молдасына шәкірт өткізгендей: «Ал, енді қарағым, сүйегі менікі, еті сенікі болсын, осы баламды адам қыл», — деп тастап кеткен-ді. Б.Тоғ.

Айтылған сөз санасына қонбады. ~ Оны нормаға түсіру үшін әрқайсысын төске салып, бір– бірлеп түзету керек. Ал сүйегіне сөз дарымаған кісіден жазушы шығады деп үміт арту қиын– ақ. Қ.Жұм