ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Оңды-солды, ретті-ретсіз сөйледі; сөзге ағып тұр, өтірік-шынын араластыра соғып отыр д.м. * Орысшатұрмақ, орысты көргені осы еді, жездесінің судай сапырғанына таң қалды да өзі білмесе де секпіл бет сарының алдында беделі әжептәуір өсіп қалды. Қ.Ысқ. * Әйел әңгімені судай сапырып отыр. Күйеуінен ерте қалғанын да айтып көз жасын сығып алды. Н.Дәут. * Торы шолағы зірк-зірк желіп, ызғытқан топқа әрең ілесіп Шеге келеді. Әңгіме-қалжынды судай сапырып даурыға желген топтан көңіл күйі де бөлек. Қабағы жабық. Үні шықпайды. С.Елу. * Бір ерекшелігі, үйдегі жан біткеннің бәрі қазақша мен орысшаны судай сапырып сөйлей береді екен. Қ.Ысқ. * Одан кейін табаны күректей он сұрақ берді. Ешқайсысына мүдіргем жоқ, судай сапырып жауап қайтардым. К.Қаз. Әлдебір істі дөңгелетті, қыздырды. * Бойков бір жағынан сауданы судай сапырып, осы маңайдағы орыс,қазақтың тиын-тебенін қидай сыпырып алады. С.Ом.

Суда жүретін мифологиялық тылсым бейне. ~ Бүгін тым ойлы боп, көп үнсіз отырсың. Мана қызыңды ала кел дегенде тіл алмадың. Су перісін суда құшқан жақсы екен. С.Сағ. ~ Тас үстінде су перісінің қызына орнатылған ескерткіштен аумай Жамал отыр. Бізге бұрылып қараған жоқ. М.Қаб. ~ Әміршісі бір орманның гүж-гүж еткен гүрілмен, сарыуыздай сыбызғылы су перісін ойнатып Қалың орман жынысында Сол періге ойы бары білінген. К.Мырз.

Ығы-жығы болып, бір-біріне сеңдей соғылысты; құжынап кетті. * … қалталарын қайыра-қайыра қағып, бір құты шараптың пұлына жеткізе алмай пұшайман болған маскүнемдер судай сапырылысады. А.См. * Енді қараса, екеуі тау басында түр. Табан асты терең құз, шың басында қалың бұлт, қара қошқыл бұлт. Қайнап жатқан қазандағы судай сапырылысады. Ә.Тар.

Сөзінің бәрі қисынды, кілтипан табу қиын д.м. ~ Саяси-әлеуметтік мәні бар айтыс-таластарда алдына жан салмай кететін шешен де, сөзінен жарықшақ таптырмайтын ойшыл, пікірлі Мұқанов жайбарақат жай әңгімеде екінің бірінде ұсталып қала беретін-ді. Бірақ сондай кездерде көбінесе қапияда оп-оңай жол тауып шығып та кетуші еді. С.Шай.

Біртіндеп көмескі тартты; көз алдынан алыстай бастады. * Көз алдынан бағана таңертеңгі тып-тыныш, ап-аман тұрған көңілді өмірі сөне бергендей болды. М.Әу. * – Анау шаңды көрші, Абай аға! Сол жау! Жатақтың азғантай жылқысына тиген жау. Айдап, қуып әкетіп барады, әні. Тағы тиіп әкетіп барады сойқандар! – деп, жігіт жылап жібергендей болды. Теңіз де, қиял да жоқ. Аз алданыш, қуаныш та сөне берді. М.Әу. * Қазір де бір рет көлбең етіп, бұлаң берді, де, сумаңдай жөнелді. Үстіндегі күміс тұрмандары айға қарсы жарқ етіп барып, сөне берді. М.Әу. * Аузы қыбырлағаны болмаса, шүңі рейген көздері тастай қатып қалған. Қарауыта түскен бөлмемен бірге сол шүңірейген көзден де тіршілік сәулесі сәт санап сөне бергендей. Д.Әш. * Қарсы алдына қараған беті: — Ұйықта! Мен… жазамын,— деп мыңқ етті. Көрпе астынан жылтырап, күйеуіне қарап жатқан жас келіншектің қара көзінен ұшқын жайлап сөне берді. М.Қаб. * Соңына екі түрлі әсер қалдырып ылым-жылым сөне береді: қармаған сәтте беймәлім жаққа алып кететінін ойлап, бір қорықса, сондағы бір сұмдық рахатты жаны іздеп, жанып аңсайды. С.Нұғ.

Айтып тұрған сөзін күрт үзді. * Шаруа басшысы кенет сөзінің аяғын жұтып, сап тиылды … Д.Досж. ~ Қашайық, — деді Әділбек алқына сыбырлап. — Қашқанда, құтылсақ жақсы… Әйтпесе… — Не дерін білмеген Ерік сөзінің аяғын жұтып қойды. – Сиыр дауысты бұл не болуы мүмкін? Б.Ыб. * — Жарайды, ұры деген де керек. Қала берсін! — деп Омарбек сөзінің аяғын жұтып қойды. Б.Қыд. * — Вася атай жақсы адам. Мінезі тік болса да өте әділ. Кейде… — сөзінің соңын жұтып қойды. — Ал, көрші жігіт, сау болыңыз. С.См. * «Баяғыда Семейде, жас кезімде…» деп қойды. Собір жерге келгенде, сөздің соңын жеп қойды. Е.Әук.

Уақытша нәрселер өтіп кетсе де, мәңгілік дүниелер орнында қала береді. * Заман су болса, аспан секілді қарапайым адамдар сол судың табанындағы тас сынды, мәңгі өзгермеген қалпында қалады. Сондықтан да қазақ «су ағады, тас қалады» – деп бекер айтпаған. Ес біліп, етек жапқалы осы Еңбек аулында қаншама бастық ауысты десеңізші… О.Бөк.

Сөзі сұйық, мән-мағынасы жоқ д.м. ~ Ауаланғыштар, бұзақылар, күшпен тартып алушылар жайынан қаралап сөз айтып, көтеріліс анық басылады, майдандағы әскер жояды деп қорқытты. Петрограттағы (Петроград) көтерілістің күшін көріп отырған уәкілдер алдында сөзінің дәмі болған жоқ. А.Байт.

Көзін құртты, келмеске кетірі. ~ Қазақтың маңдайына біткен біртуары Шоқайды, Аймауытовты о ғып, бұ ғып белгісіз себеппен су аяғы құрдымға жіберді, шетінен тізіп жер жастандырды сөйтіп. Д.Дос. ~ Емдеу Орталығына піл түссе де көрер көзге кішірейтіп…бүргедей етіп… түкке алғысыз ғып… су аяғын құрдымға жіберетіндерің қалай осы?! Д.Дос. ~ … қарсы келгендерді су түбі құрдымға жіберіп, кедейдің бақыты жанып жатақ болып, малын бағып, егін егіп жатқанын, сондықтан Шөкенің осы маңда тау бөктерінен орын алып, көөперәтсиә болған елуден астам кедей түтінге барып қосылуына қолқа салды. Б.Жұм.

Айтқаны шындыққа жанасады. ~ Қыдыш. Мұғалім! Тегі, соған сіз бірдеме айтып қоймасаңыз болмас өзі, тәрізі мынаның мына сөзінің жаны бар. Нұрқан. Шақыртшы сол мұғалімді. М.Әу. ~ Шофердің бұл сөзінің жаны бар. Америка одақтасымыз соғыс кезінде көмекке берген әлгі аталған машиналар, шіркін, машина — ақ қой. Жол талғамайды. Б.Соқ. ~ Сөзіңіздің жаны бар, аға. Бұл мәселе менің де ба сымды ауыртады. Бірақ жөндеу, қайта қарау қолымнан не келмеді, келмейді де. М.Қаб.