ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бізден де ұяттан кеткен, ардан безген арамзалар шығып, газет таратқан болып, ел ішіне әрекет шашқалыжүр. С.Сей. Нашарлар байларға сөз айта алмайтын болыпты. Болыстар, саудагерлер, молдалар әбден ұяттан, арданкетіпті. С.Сей.

~ Әне, кеше ғана ауылға кеткен Қалиасқар құрдасының бүгінде үзеңгі- бауы сегіз қабат, шекірейіп шекесінен қарап отыр. Ә.Асқ.

Көшіңізге көмектесіп жүрген естияр серігіңіз Биғали бар ғой, екеуіңіз де жол жүрген, ұятты білетінадамсыздар, екеуіңіз селбесіп қамқорлық жасаңыздар! Ғ.Біл. Құдайдың бергеніне шүкіршілік, әзірше Боранқұлдың алыс-жақыннан келіп жатқан бала-шағалары тәртіпті,өнегелі, ұятты білетін адам болып жетілген секілденеді. Ғ.Біл.

Талай жылдар мақсат-мүддесі ортақ болып, қатар жүрген жақын жандар. ~ Пәтшағардың түймедей көздерінде анау айтқандай жаулық жоқ, Қабекеңе күнде иық тіресіп, қатар жүрген жақсы жолдас, үзеңгілес досындай, әйтпесе шапқан шөбін айырласып жинасуға келген ауылдасындай жымиып қарайды. М.Қаб. ~ Көбей — он жыл бірге оқыған, тай- құлындай тебісіп бірге өскен кластасы еді. Балалықтың қызығы мен шыжығын үріп ішіп, шайқап төгіскен үзеңгі досы еді. Ә.Асқ. ~ Сонымен ақталған, орден, медаль алған Сүлейді ауыл советке төраға ғып сайлап кеп жібердік. Бұрынғы үзеңгілес жора-жолдастары жебепті деді ұзынқұлақ. М.Қаб. ~ Өз басым сол ақсақалдардың, үзеңгі жолдастардың, әріптестердің қадіріне жете алдым деп ойлаймын. Н.Нүсіпж.

Қыдыш. Ұятты болдық, ұятты, қор қылды Бұл елді. Бұзық ел, соны өзім әдейі сізге ауызба-ауыз айтайын депкелдім. Несін айтасыз? М.Әу. Мен енді ұйықтаймын. Балаңа не бол. Бізді ұйықтатып тастап, қашып кетіп, Төрежанның (Шыңғысты солайдейтін С. М.) алдында ұятты боп қалмайық. Өйтсе ол бала тірі болмайды. С.Мұқ. Бой жағынан бір кісіге есесін жібермейін Бекет аэропорт начальнигі орнынан тұрғанда иығына жете алмайұятты болып қалды. Қ.Ысқ.

~ Әне бір сендер иін тіресіп, үзеңгі қатысып келеді. Оның ар жағында аңдағайлаған жеке қара сендер атой беріп зымырап барады, біріне-бірі мінгескендей үйдей шомбал кесек мұз майдандағы даулескер батырдай, жолдағыларды кеудемен соғып, соныдан жол салады. Алыптың айбарына неғып шыдасын? Ж.Айм. ~ Қоңырмен үзеңгі қағыстырып, тайталасуға дәрмені жоқтығын сезген Мақан тәйжі де үнсіз. Қ.Тол. ~ Бірақ алыстан осылай бір шоғыр болып көрінгенімен сұлтанның дәл жанына ілесіп, тізелесіп, үзеңгі қағыстырып жүре алатындары бірнешеу ғана. Ж.Сәм. ~ Арамтамақ боп алақан жаюдан кеткелі әкені көргендермен үзеңгі қағыстырып, қатар еңбек етіп, бір шекпенді бірге жамылып, солармен замандас болып бірге өскендер. Қ.Ысқ.

«Кәне, қарап алыңдаршы, көгенкөз қайындарым» дегендей, төсі мен ұятты жерін жасырған екі елілыпасымен керіліп-созылып сәл тұрды … Т.Сәу. Жуан әйелдің қалтасына, әлде бір ұятты жеріне қол сұққан сұмырай мына ақырзаман кезінде десұмпайылығын істеп жүр. Ш.Мұрт. Көзін жігіттің төмен жағына қарай сырғыта бастады. Жігіттің ұятты жеріне ұзақ тесілді. Қ.Мүб. Моншаға барған сайын жалаңаш кісілердің арасында көрінгеннен қысылып бүгежектеп болатынсың; қазір дебір айдан бері көрмеген ауылдастар қай жағымнан шығып қалады деп, ұятты жерін алақанымен басып тұрған-ды. Ә.Нұрп.

Қатар жүріп келе жатқан; мүдделес адамдар туралы. ~ Қайда бара жатқаны да есінен шығып кетті. Үзеңгі қағысқан бір жігітпен желіс салыстырғысы келді. Жаман өкшені қадап, шаужайға қағып жіберді. Ж.Айм. ~ Шындықты іс жүзінен өзі ақ табатын ұлы партиямен үзеңгі қағысып, іс жүзінен оған қарсы шындық табамын деп қарсыласуға дәтің қалай жетті екен! Қ.Шабд. ~ Тізгін сүзе басын шұлғып қойып, төрт аяғын сәнімен топ-топ басқан сәйгүлікке қадалған сайын Яшканың ақ кірпік, бітік көзі шарасынан шыға шоқтай жайнап барады. Палуан үзеңгі қағыстыра тоқтаған. Жартастың ұшарында оқшырайған құлжадай такаппар басын кекжитіп асқақтай қарайды. Т.Сәук.

Қорлығы еттен өтіп, сүйекке жеткен соң ұятты жиып қойып, милицияға да бір неше рет арыз берген. Т.Сәу. — Алдау, ұятты жиып қою қалтаға түскеннен де жаман. Мен бәрін анықтадым. Ешқандай министр сізгеқолқа салмаған. К.Қаз.

* — Дәмімнің садағасы кетсін! Шық үйімнен, оңбаған мұндар!.. Тапқан екесін үзеңгі теңестіретін адамыңды! Көрерміз, тау құлатқаныңды! Күліңді көкке ұшырармын! С.Мұқ. * Еншімді бөліп бермесе де ешкімде есем кетпесін! Тең жүрейін он екі мүшесі сауменен! Өйткені өзгелермен үзеңгі теңестіріп өмір сүруге хақым бар менің! Айзат Рақыш.