ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Нәзік, жіңішке. Жұмсақ сүлгімен өзі сүртіндірді, мұның үзіліп кетердей жіңішке белінен ер адамша қапсыра қаттықұшақтап, қара шаңыраққа өзі алып кетті. Ә.Тар. Шылбырды ұзын ғып ұстап, үзіліп кетердей кілт-кілт тартқан нағашысының әйелі тірсегі дірілдеп, белімайсқан қара есекті сүйреп барады. Қ.Түм. Қимылы майда болса да құлағындағы шұжық сырғасы жарасымдылықпен тербеліп, үзіліп кетердей болыпсәнмен ырғалады-ай. О.Бөк.

Үп-үлкен боп, теңкиіп жатқан нәрсе туралы. — Құдай-ай, құдай-ай… Қасында үйдей болып теңкиіп, қара бет болғаным-ай… Сорлы басым сорлаған, әкесіне не деп айттым?.. Күнім-ай, ботам-ай, соншама түйсіз биіктен құларлықтай жаныңа не зор туды екен. Сенің табаныңа батқан шөңге, менің майдайыма қадалса болмай ма?.. Ә.Ыб.

* Адамға бала жастан ең керегі – Ұят деген қасиет. Ол туа бітеді. Бірақ кейбіреуі өсе келе, үлкейе келе ұяттан жұрдай болады. Ш.Мұрт.

Ерекше болып, асып туды. ~ Күнікей Құлагердің баласындай үздік туып, он үшке жетер-жетпесте бозбаланың көзін тартып, баласынбай «сөз айтуға» жарап қап еді. Ж.Айм.

Бізден де ұяттан кеткен, ардан безген арамзалар шығып, газет таратқан болып, ел ішіне әрекет шашқалыжүр. С.Сей. Нашарлар байларға сөз айта алмайтын болыпты. Болыстар, саудагерлер, молдалар әбден ұяттан, арданкетіпті. С.Сей.

~ Әне, кеше ғана ауылға кеткен Қалиасқар құрдасының бүгінде үзеңгі- бауы сегіз қабат, шекірейіп шекесінен қарап отыр. Ә.Асқ.

Көшіңізге көмектесіп жүрген естияр серігіңіз Биғали бар ғой, екеуіңіз де жол жүрген, ұятты білетінадамсыздар, екеуіңіз селбесіп қамқорлық жасаңыздар! Ғ.Біл. Құдайдың бергеніне шүкіршілік, әзірше Боранқұлдың алыс-жақыннан келіп жатқан бала-шағалары тәртіпті,өнегелі, ұятты білетін адам болып жетілген секілденеді. Ғ.Біл.

Талай жылдар мақсат-мүддесі ортақ болып, қатар жүрген жақын жандар. ~ Пәтшағардың түймедей көздерінде анау айтқандай жаулық жоқ, Қабекеңе күнде иық тіресіп, қатар жүрген жақсы жолдас, үзеңгілес досындай, әйтпесе шапқан шөбін айырласып жинасуға келген ауылдасындай жымиып қарайды. М.Қаб. ~ Көбей — он жыл бірге оқыған, тай- құлындай тебісіп бірге өскен кластасы еді. Балалықтың қызығы мен шыжығын үріп ішіп, шайқап төгіскен үзеңгі досы еді. Ә.Асқ. ~ Сонымен ақталған, орден, медаль алған Сүлейді ауыл советке төраға ғып сайлап кеп жібердік. Бұрынғы үзеңгілес жора-жолдастары жебепті деді ұзынқұлақ. М.Қаб. ~ Өз басым сол ақсақалдардың, үзеңгі жолдастардың, әріптестердің қадіріне жете алдым деп ойлаймын. Н.Нүсіпж.

Қыдыш. Ұятты болдық, ұятты, қор қылды Бұл елді. Бұзық ел, соны өзім әдейі сізге ауызба-ауыз айтайын депкелдім. Несін айтасыз? М.Әу. Мен енді ұйықтаймын. Балаңа не бол. Бізді ұйықтатып тастап, қашып кетіп, Төрежанның (Шыңғысты солайдейтін С. М.) алдында ұятты боп қалмайық. Өйтсе ол бала тірі болмайды. С.Мұқ. Бой жағынан бір кісіге есесін жібермейін Бекет аэропорт начальнигі орнынан тұрғанда иығына жете алмайұятты болып қалды. Қ.Ысқ.

~ Әне бір сендер иін тіресіп, үзеңгі қатысып келеді. Оның ар жағында аңдағайлаған жеке қара сендер атой беріп зымырап барады, біріне-бірі мінгескендей үйдей шомбал кесек мұз майдандағы даулескер батырдай, жолдағыларды кеудемен соғып, соныдан жол салады. Алыптың айбарына неғып шыдасын? Ж.Айм. ~ Қоңырмен үзеңгі қағыстырып, тайталасуға дәрмені жоқтығын сезген Мақан тәйжі де үнсіз. Қ.Тол. ~ Бірақ алыстан осылай бір шоғыр болып көрінгенімен сұлтанның дәл жанына ілесіп, тізелесіп, үзеңгі қағыстырып жүре алатындары бірнешеу ғана. Ж.Сәм. ~ Арамтамақ боп алақан жаюдан кеткелі әкені көргендермен үзеңгі қағыстырып, қатар еңбек етіп, бір шекпенді бірге жамылып, солармен замандас болып бірге өскендер. Қ.Ысқ.