ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Бір жерге, бір ортаға орнығу туралы; кең таралды, кеңінен қанат жайды. ~ Арғы атамыз XIV ғасырда, Даланың қуаты қайтпаған кезде өз еркімен Ордадан келіп, орыс туының астына тұрған екен. Шоқынып, үйленіп, біржола орнығыпты. Ұрпақтары өсіп-өніп, басқа әулеттермен туысып, кенінен тамыр жайған. М.Мағ. ~ Қабыр басына бір кезде шаншыған сайғақ тамыр жайып, мәуе болған. Т.Сәу.

Бір-бірлеп санап шықты, түгендеді. ~ Осы кеңес тобында Кімдер бар да, кімдер жоқ? Кімдер жоқтан бастайын, Қысқа қайырып, саспайын. Танаудан тізіп санайын: Жалпы айтқанда, жоқ жауыз – Жатып сорар жалмауыз Еңбекші момын маңайын. М.Жұм. ~ Жалпы айтқанда, жындар жоқ. Жоқтарды осылай көгендеп, Танаудан тізіп түгендеп, Кімдер барға келейін. М.Жұм.

Әлдебірдеңенің себебін, шығу тегін нақ тапты.* – Таза реализм мен ирреализм қым-қиғаш аралас… Себебі не, айтамысың? Елтай оны өзі де білетін, мойындайтын. Мына кісі тамырды дәл басады екен. М.Қаб.

Тұла бойын ашу кернеді. ~ Қабағы қайрақтай боп, танауы делдuіп тұр екен, дәу де болса көкайыл, долы шығар, — депті. Ж.Айм. ~ Махамбетшенің қолында тобылғы сапты сары ала қамшы, ашуланғаны сонша, кең танауы делдиіп, демінен ұзын сақалы желп-желп етеді. Қамшымен бір тартқан сайын ұрыға бір сұрақ қойды: — Айт шыныңды, Мұстапаның боз биесін қайсың ұрладың ? Ғ.Мұст. ~ Онсыз да үлкен көздері шарасынан шығардай, пісте мұрнының танауы делдиіп кеткен. Ә.Тар.

Іс насырға шапты, тереңдеп кетті. * Ботабай не уәж айтады. Іші қыз-қыз қайнайды. Қатынын жақтан тартып-ақ жіберейін десе, пәленің тамыры жуандап кеткен. Н.Дәут.

Көңілі алабұртып, ерекше сезімге бөленді, елірді. ~ Разия үн қатпай кемпірдің бетіне сазара қарады. Бұл да кірпігін қақпай қадалып қалды. Екі танауы желбіреп, сұрлана түсті. Ж.Сәм. ~ Осы сәт қапелімде тұрып кете алмай тыпырықтап жатқан торы айғыр басын қақшаң еткізіп, оқыс көтеріп, қос танауы желбіреп, жан дәрмен қышқырып-қышқырып жіберді. Н.Сам. ~ Қайсардың үнінде сенім мол. Танауы желбіреп барады. — Әй, қайдам, сөзі көптің ісі аз деуші тұғын. Ха- ха- ха… Б.Мом. ~ — Тайыз екен деп барып, қойып кетсең аман бол… қайтып шығуың неғайбыл шығар.- Саламаттың танауы желбіреп кетті. М.Сүн. ~ — Вася атай, қараңызшы! Шыңына алау тұтатқан Алатау қандай әсем! — Балтаның танауы желбіреп кетіпті. С.См.

Қартайды, күш-қуаттан айрылды. ~ Біреудің алашасын тоқысты, біреудің жүнін түтісті… шамалары келетін шаруадан тартынған емес. Өстіп ай артынан ай, жыл артынан жыл жылжып, тамыры суалған кәрі емен еңкейіп шөгіп, саясындағы қос шыбық күнге бой созып биіктей берген. Сафура оныншы класс бітіретін жылы әжесі қайтыс болды. Т.Сәу. ~ Жалау майданға кетерде өзінің туып өскен елін, өзінің береке құтындай көретін колхоздың жапырағы қуарып, тамыры суалған бәйтеректей болдың– ау деп кеткен еді. Соңғы жылдарда келген ел хабары колхоз жайы онан гөрі басқаша баяндайды. Ә.Әб. ~ Сенсіз менің өмірімде мағына жоқ, тамыры суалған, жапырағы қуарған теректей мәнсіз. С.Дос.

Елірді, ерекше күйге түсті. ~ — Құлады, құлады! — деді Володя. Көзімен емес мұрнымен көріп тұрғандай, екі танауы желпілдеп кетіпті. Ғ.Мүс. ~ – Абдолла! — деп саңқ ете қалған дауыстан селк ете түсіп, жалт бұрылып төмен қарады. – Тәтем үйде ме? — деп сұраған ер баланың танауы желпілдеп, алқынып тұр. С.Ғабб. ~ Аузың дуалы әйтеу. Секратар да сескенеді сенен. Қанатпен қауыштырғаның абзал болған екен оны. Мақтаған сайын көпсіп, көңілі түлеп тұратын Айдынбай, алшаң басып, еңсесі көтеріліп қалды. Танауы желпініп, тамағындағы күре тамыры білеуленіп, бүлкілдеп тұр. Т.Рыск.

Себебі, сыры әріде. ~ Қазымыр болса, оның тамыры тереңде — өмірге өкпелі. Соңғы бес-алты жылына кеңілі көншімейді. О баста болашақтан күткені көп еді. Мектеп бітірісімен мүйізі қарағайдай москвалық студент атанды. М.Қаб. ~ Бакенбарды мұртына иіле жалғасқан ат жақты, шырайын жоғалтпаған жүзінде Ұлы Британияның дүние жүзіне дүрілдей жайылған даңқына орайлас менмендік пен аса байқала қоймайтын асқақтықтың, ұстамдылық пен тамыры тереңде жатқан салқын ақылдың нышаны аңғарылады. А.См.

Ашу қысты, анын ішіне тартты. ~ Әттең, кәпір өлімінде кетемін — ау, уға толған ішімді жарып жіберер едім! — деді. Өңі құп-қу боп, танауы қусырылып, даусы қалтырап кетті. Ашуланғанда әйел баласының көзі қанталайтынын Біркімбай бірінші рет көрді. Т.Әл. ~ Базарға келгенде мал басына төніп тұрған осы қатерді айта келіп едім, ол үндеген жоқ. Маған әлі де өкпелі сияқты, үлкен мұрны сорайып, танауы қусырылып кетіпті. Ә.Әб.