ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

~ Арыға шыдамай еңіреп тұрып жылап, Нұрмираны бас салды. — Жетімдігімізді пайдаланып, басынды. Ағамыз, ең құрымағанда ініміз болғанда мұндай сор кешіп, көрінгеннің таптауына түспес пе ек? Ә.Ыб.

~ Шүйде шашты қолыммен тінткілеп, төнгем кеп, Бір топ шашын шыңғыртып жұлып алдым шеңгелдеп, Итше ұлыды сор қатқан төмен қарап, өңмеңдеп. М.Мақ.

Жолы ауыр, бейшара, сормаңдай адам туралы. ~ «Тұнығым ылай болды. Уа, тұнығым ылай болды. Қуғыншым құмай болды. Құтылар қайран жоқ, Сор құмар сыңай болды…» М.Әу. ~ Жақсылықтан үркесің, Жамандықтан безбейсің, Тауаның жүрсе шағыла. Қымыз құмар, сөз құмар, Сор құмар өңшең сорлылар! Дулат Баб.

Бақытсыз, қайғыдан көз ашпаған байғұс, сорлы жан. ~ Құдайым келтірген соң істі қырын, Кез келді сор маңдайға ақсақ Нұрым. Ашылмас тұман, айнымас бұлт жапты, Ал енді, кімге ұрынсаң, соған ұрын. С.Тор. * Үш әйел, үш баланың өлі-тірісі белгісіз. Оның ішінде Ақылжанымен қоса өз әпкесі Дәмелі бар. Малыбай жездесі басын тоқпақтап, жылап отыр. «Сор маңдай, сор маңдай» деп өзін-өзі ұрғылай береді… К.Қаз. * Мені бақсыз, сор маңдай жан санаған, Ес жия алмай жатса да ауыр жарадан, Өзін мәңгі бақыттыға балаған, Бұл не деген өр адам? М.Шах. * – Қор болдыңдар- ау! Тірі жетім, тірі жесір сор маңдай бейбақ болдыңдар- ау! Ей дүние, енді көрсетпегенің осы ма еді. С.См.

Мақсат тұтты, талпынды. * Қызық жай: он миллион табыс кіргізетін колхозда бала бақшасын, бала яслиінашу деген де сөз болып па! Тек соңына түсуші табылмағаны ғой. С.Шайм. ~ — Мен… — күмілжіп қалды, — сенімен ақылдаспай бір шаруаның соңына түсіп едім. — Ұрлық жасағандай жүзін төмен салды. Ә.Ыб. Аңдыды, ізін бақты, басқан ізін аңдыды, қудалады. * Сұлтанбек дейтін бір жігітіміз бар еді, сол "байдыңқызын алды" деп менің соңыма түсіп… Ауылда жүрген соң қазақшылыққа да араласып кетеміз-ау. Осының қыз күнінде сол Сұлтанбек те "алам" деп қылжақтап жүретін. Баяғы соңыма түскенін "өштікпен істегені" деп білдім мен. Б.Майл. ~ Нысан мылтық ала шықпағанына өкініп дағдарып тұр- ды-тұрды да ілгері озды. Белеңге іліккенде Ақберенді шошындырған құбыжықты көрді де, қасқырдың соңына түсіп берді. Ө.Кәр.~ Соқталанып жатқан іздер арасынан тәжірибелі көз олардың соңына түскен түз тағыларының суыт жүрісін де айырып алды. Олар да аз емес, бір үйірдей. К.Ор. Әлдебір әдетке салынды. ~ Мыңдаған жылдар бойы кәйіптің небір түрін ойлап тауып, соңына түсіп, сондада мейірі бір қанбай жүретін пенделер дәл мұндай ғанибеттің болатынын өңі түгіл түсінде де сезіне алмайды. Е.Әл. ~ Оның үстіне өлең- жырдың соңына түсіп ақындыққа бой ұру атағы алты алашқа аян дүмбі тұқым үшін ерсі саналатын ұғым табиғи дарынын ұштаумен түбегейлі шұғылдануына тұсау болады. С.Ақт.

Әлдебір жамандыққа аяқ басты, өзін-өзі итермеледі. ~ Нұрқан. Жол біліп, жөн сілтері жоқ, бір сор түртіп жүр, не қыласыз. Жүзтайлақ. Ажалды киік адырға деп, қаза түртіп жүрген де. М.Әу. ~ Түйе балуан мен Балуан Шолақ ұстасарда «анау жіңішкені, анау жуан езіп тастайды — ау! — дескен еді Ғалияның қасында тұрған жұрт, — жіңішкені сор түртуін қарай гөр!» Ғалия да осы ойда болды, бірақ оның тілегі, танымаса да жіңішке жігітке ауды. С.Мұқ. ~ Білгенімді бір қара көз бауырыма үйретсем, сол да пайда деп бармай қойды ғой! Өз дегені болмаса көнбейтін қыңыр адам. Бәлкім осы сор түртті ме екен. Т.Сәу. ~ Аудан секратары қарқылдап күліп кетті: — Иә, иә, менің құлағымның орнына сенің құлағың кететін шилі өзек деген ғой. Ха — ха — ха …Өзің де тыныш отырмадың емес пе? Сор түртті ғой. Әйтпесе саған сол күні тұк те жоқ еді. Ж.Сәм.

Біреудің артына түсті, қуғынға ұшыратты. ~ Болыс он бес күннен бері тыныштық алған жоқ. Әлі де Бақтығұлдың соңына шам алып түскендей болып келеді. М.Әу.~ Бірақ Қойшы бұл ойын тағы да ішке бүгіп жасырып қалған. Ол әмәнда іштегі болжаған ойдың бәр– бәрін ақтара салса, тыныш өмір сүре алмайтынын, соңынан шам алып түсетінін білетін. О.Бөк. ~ Әсіресе, бір сөзді құлағы шалса, құлғанадай қуалап, соңына шам алып түсер Жұманайға қатты ескерткен. К.Сег.

Жалғыз өзі; қара басы. * Ал менің сүйеніш болар қалада да, ауылда да ешкімім жоқ. Сорайған соқа басым. Ә.Нұрш. * Жұрттың бәріне сөйте ме екен, әлде тек мені ғана басына ма екен? Басы бос, ешкімі жоқ, сорайған соқа басы деп басынатын шығар. Қ.Түм.

Қыр соңына түсіп, қудалады; басқан ізін аңдыды. * Болыс он бес күннен бері тыныштық алған жоқ. Әлі де Бақтығұлдың соңына шам алып түскендей болып келеді. М.Әу. * Яғни, адамзаттың досы — біздің соңымызға шырақ алып түскен үшінші бөлім екен ғой. М.Мағ. ~ Біреулер әлдебір себептермен шырақ алып соңына түскенде, көтере алмады. Жүрегіне жара салынды. Ең жақсы көретін ұлынан айырылды. М.Байғ. * Тани кетті. Мынау, апырау, өзі ғой. Баяғыда соңына шырақ алып түскен дұшпандарынан жасырынып, тау ішінде Касар мергенге еріп қашып-пысып жүргенде тап осындай еді ғой. Ә.Кек.* Биыл салықтан 50 қарасын жасырып қалды. Әрқайсысына айтып түсіндіріп жүріп, ауылнайға протокол істетіп, сотқа беріп едім, ақырында Құдайберген деген өтірік куә болып, жазасын жеңілтіп жіберді. Енді соның өшін алу үшін осы күні менің соңыма жарық алып түсіп жүр. Бүкіл елді қарсы қылуға айналып барады. Б.Майл. ~ Амантайдағы жағдай күннен- күнге қиындап барады. Аудандық милиция начальнигі болып, Амантай қазақ, болысының бұрынғы тілмәші, қаныпезер Егор Язов қойылған. Көрінеу тарпа бас салмағандарымен біздің соңымызға жарық алып түскен. С.Ом.

Кесірін тигізді, кесапатқа ұшыратты, сорлатты. ~ Б а з а р б а й. Бірақ сен Шерниязға артық көріп Тимексің мені сорға малтықтырып, Жаныма со бір жерін қатты батат, Қаншама жұбатсаң да айтып тұрып. Ж.Айм.