ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

Көңілін аулады. Орталарында ақ жаулықты жалғыз әйел. Бәрі сол кісінің ыңғайына қарайтын сияқты. Б.Момыш. Бірақ Ыбырай көңілсіз жайды одан ары қазбалаған жоқ. Әңгімені бүгінгі құрметті қонақтың ыңғайына қарайбұрып әкетті. Қ.Жұм. Сен енді жуан қараның ыңғайына қарап отырып, бұндағы кісілердің қайсысы Әзімге жақтас, қайсысықарсылас екенін қателеспей айыра бастағансың-ды. Ә.Нұрп.

Жағдайға байланысты; ретіне орай. Тағы да талай кемшіліктері бар. Әрпіміз, әліппеміз ыңғайына қарай, хат танытуға дыбыс әдісін қолданыпжүрміз. Ж.Айм. Қазекең өз шаруасының ыңғайына қарай баласын бірнеше ай жұмысқа салады да, шаруасы бірыңғайланғансоң қайта жібереді. Ғ.Мүс. Бұл жақтан барғандар киіз үйлерін тігіп, күркелерін құрып, бөлектеу қонған. Бірақ, отырықшы елдіңыңғайына қарай бірден- бірге ауыса берді. Ү.Жәл. — Ертең он екі шамасында бір тракторды бірер сағатқа босат… Сосын төрт- бес жігітті сүйекшіге сайла. Басқа тілегіміз жоқ. — Ыңғайына қарай көрейік, — деді Солтан ерін ұшымен. Д.Әшім. Бірақ Ыбырай көңілсіз жайды одан ары қазбалаған жоқ. Әңгімені бүгінгі құрметті қонақтың ыңғайына қарайбұрып әкетті. Қ.Жұм.

Әбден болдырып, шаршап-шалдыққан; арық, көтерем. Бекбергеннің бастауымен көп өзінің қаулысын шығарып, тиісті орындарына беріп отырды. Төртіншідегіыңыршағы айналған кедей біздің ауыл. Біздің ауылға өмірде шыр біткен емес. Б.Майл. Мал арық. Итеріп қалса, құлағалы тұрған, ыңыршағы айналған, кілең дерлік көтерем. Қыстан қысылып,жүдеп шықса, әлі көкке тойып қоңаймаса, арық болмай, қайтеді? Б.Соқ. Қоңыр сиыр жолдың жиегінде шөп шалып жүр. Ыңыршығы айналған кәрі мөшке, көшке жарамайтыны анықеді. З.Шүк.

Бұл көшу — көшу емес, көтергенді қолға алып үй-орман, жиған-тергенді айдалаға тастап босу еді. Ыпындары кеткен кәрі-құртаң, аш-жалаңаш бала-шағаның кеспірлері нашар. С.Елу. — Дәурен қатты ауырып қалыпты. Айтпады демесін деп звандап тұрмын, дейді. Сорлы бала, — депжайнап отырған Саттардың лезде ыпыны кетіп қалды. Қ.Түм.

Сорлы бала, — деп жайнап отырған Саттардың лезде ыпыны кетіп қалды. Қ.Түм. Міне, бүгін ақтық азық таба алмағандарына үшінші күн, іші» қабысып, жүрегі қарайып, көзі бұлдырап, өлімсағатын күткендей ыпыны кетіп отыр… Б.Май.* Енді де сол Исахан аузымен орақ орып отыр деп ойлады. Дегенмен, ыпыны қашқан ағайынның көңілін жыққысы келмей: – Сенен шығады, шығады! – деп сүйсінгенсіді. Т.Әлім.

Мол пайдаға, қыруар олжаға кез болды. * Ол орыс солдаттары ағаштарды жинатып алып, орман қорушыға білдіртпей ағаш алушыларға жасырын сатып ырғынға батып жүргенін есіне алды. Б.Жұм.

* Жап-жаңа ыржаң қаға күліп келе жатқан құрбысының кенет жын қаққандай өзгеріп, жылап қоя бергеніне таң қалмасқа Құмырсқада амал қалмаған. Ш.Құм.

СИН: ЫРҚЫНА ҚОЙМАДЫ; ЫРҚЫНА ЖЫҚТЫ Уысында ұстады, бетімен кетірмеді, айтқанын істетті, дегеніне көндірді.

Айтқанға болмады, текетіресті, қырсықты. Анығында, көп заманнан бері партия бәлені өзі басқарып жүрген Оразбай бұрынғы болыстардың ырқынакөнбейтін. М.Әу. Осыдан соң Көксерек қатты долы, ызалы болып, сызданып алды. Ырқына көнбеген күшіктерді, жүріске ереалмаған қартаң қаншықтарды кейде бас салып талап та тастайды. М.Әу. … қарсы алдындағы бұдан былай ырқына көнбейтін қиқар жігіттің қатыгез жүзіне мелшие қалыпты. Ә.Кек.* Бірақ «қырсыққан жол» ол ырқына көнбей, «Бағланға ерте жетеміз» деп аттанған олар түнге ұрынып, қарындары мейлінше ашқан, сондықтан Шоқан түгіл өзі де таңсық көретін балықтан жей кетуге оның құлқы соға қалды. С.Мұқ.

Біреудің айтқанымен, ыңғайымен жүріп-тұрды; ықпалында шыға алмады. * Қолының жұмсақ сыртымен көз жасын сүртіп, әтір иісі шыққан құлақ түбінен сүйді. Рәзия ырқына көніп, ақ білегін мойнына артты. М.Сүн. СИН: ЫРҚЫНАН ШЫҚПАДЫ; ЫРҚЫНДА (ЫРҚЫМЕН ) ЖҮРДІ. ПОД ВЛИЯНИЕМ (БЫТЬ)