ТҰРАҚТЫ ТІРКЕСТЕР

* Қорқытты тебірендірген арқаның күн нұры, жусан исі Боранқұлды да әлдилеп, өз шапағатына бөлендіріпті. Ғ.Біл.

* Оқи бер. Оқудың түбіне сен-ақ жет. Мүмкін, кейін дырдай бастықтың бірі болып шығарсың. Сонда маған шапағатың тиер. Б.Соқ. * … өзіне төнген бақсы қара ала қабан боп елестеген Ұрқия талықсып құлап түсті. Бақсының да шапағаты тимеді. С.Жүн. * Бастық болғам соң өзіне жақын адамдарға шапағатын тигізуі қажет. Б.Соқ.

* Өркештері баладай, бағулы мал. Жарбайы, қоспағы жоқтың қасы. Арасында сүттей шаңқан бозы да бар екен. Кәдімгі сирек кездесетін боз інгендер. Ү.Жәл.

Кімнің үйінде, жерінде отырғаныңды ұмытпа, тәубеңе кел д.м. * Қайда отырғанын, кімнің ауылында келін болып отырғанын ұмытпасын. Шаңыраққа қарасын. Ән салғаны кеудемізді басқандай тиеді. Үні шықпасын бұдан былай! Б.Тоғ. * Шаңыраққа қараңдар: ел кімдікі, жер кімдікі? Соны біліп барып сөйлеңдер. Қ.Жұм.

Артта қалды. * Қап, тойда ән сап жүрген қазақстандық әншілер шаңның астында қалды-ау! Өздері осы концертке барды ма екен?! БАҚ // ШАҢЫНА ІЛЕСПЕДІ (ЕРЕ АЛМАДЫ, ІЛЕСТІРМЕДІ)

* … қара орманның арасында ат шапшытып ала алмас зәулім тас қорған салғызып, малы түгел, шаруасы орынында, шаңыраққа шырт-шырт түкіріп шалқасынан түсіп шалжиып жатқан орыс патшасының бұның алақан жайып жазған ала қағазын табанына сап аямай таптаған сақтиян етігінен шығып жатқандай. Ә.Кек. Плевать в потолок

1. Шаң-тозаңды басына көтерді; тас-талқан қылды. * Ауылдың қасындағы қара жолдың шаңын аспанға көтеріп, қора-қора мал айдап өтеді. Б.Соқ. * Алыстан қарауытып жау қарасы да көрінді. Қара жердің шаңын аспанға шығарып, құмырсқадай қаптап келеді. М.Рамаз. 2. Ойран-ботқасын шығарды, быт-шыт қылды, аяғын аспаннан келтірді. * Ойдың болуы да мүмкін емес Есімбек бай, мен кедей, келінін тартып алсам, ертеңгі күні шаңымды аспанға шығарады. Кедейлік не қылмады!.. Б.Майл. * Жаныс жиырма үй Сарының шаңын аспанға шығарып, құрымына шейін үлесіп талап алып, барлығын торғайдай тоздырып, бостырып жіберген. М.Әу.

Ілесе алмай артта қалды. * Өздері кіл оқу оқып жарытпаған, іштерінде ит өліп жатқандар. Аға-жаға, ру, жүз-мүз сағаламаса, білімді, еңбексүйгіш жігіттердің шаңын жұтып қалатынын жақсы біледі. М.Қаб.

Жер-жебіріне жетіп ұрысты. ~ Көкбай — Бөкеннің апасымен бірге туысқан кісінің баласы, сондықтан Бөкеннің апасы шындап ашуланса, бұл Көкбайдың шаңын қағады аспанға. С.Мұр. ~ Оразкүл ағамды шақырып алып, шаңын аямай қақты. Мен мерейленіп қалдым. С. Олж. ~ Мәкеңнің өмірі мен қызметі жайлы талай-талай әңгіменің шаңын қаққан әкім, залдағылардың қозғалақтауы көбейіп бара жатқан соң, “қой ендігім болмас” деді ме, сөзді қонақтың өзіне берді. Н.Дәу. ~ … әлгідей ауыл арасының өсек-аяң шөра-шөре қиқым сөзіне ілік іздеп басшылардың шаңын қағып, сілкіп алар ма еді! Д.Досж. ~ Мен танымайтын тағы бір жазушының романы ұсынылған еді сол сыйлықка, тегі, мен сияқты достары ол романның да шаңын қақса керек, — оған да сыйлық бұйырмады. Ғ.Қаб.

* Қасқа айғыр алғашқыда құйрық тістесіп еді, тік жолға түскен соң шаңына ілесе алмай қалды. Б.Тоғ. * Соңынан қуған атты жігіттер Сарқасқаның шаңына да ілесе алмай қалған. Ә.Тар. * Өзі де есік пен төрдей келісті еді. Екі әскер қуып барады. Бірақ қара бие шаңына да ілестірмеді. Ш.Мұрт. * Мойнын жерге салып желіп жөнелгенде шаңына да ілестірген жоқ. Б.Тоғ.